Napolyon’da Oryantal Muhayyile: Mısır İşgaline Yansımaları, Sömürgeciliğe ve Oryantalizme Etkileri

Yıl 2025, Cilt: 22 Sayı: 2, 337 - 357, 31.12.2025

Ali Keskin

https://doi.org/10.17131/milel.1660546

https://izlik.org/JA97FX26NX

Öz

Napolyon, Osmanlı’nın Mısır vilayetini 1798’de işgal etme amacıyla çıktığı seferini, oryantal muhayyilesini gerçekleştirme üzerine planlamıştı. Bu amaçla yanında götürdüğü bilim adamı ve oryantalistlerle Antik Mısır Uygarlığını araştırdı, Mısır’lı din adamları ve halk ile pragmatik bir iletişim kurdu. İşgal ürünü eserleri yayımlattırdı, oryantalizme kalıcı miras bıraktı. Avrupa bu eserlere ilgi duydu, Mısır’a artan seyahatlerle klasik oryantalizm yeni bir evreye girdi. Oryantalizm, kanonik yaklaşımla söylem geliştirdi, “geri kalmışlık” olarak belirlediği Doğu’yu değiştirmeyi kendisi için görev edindi. Bu misyonunu yine kendisinin tespit ettiği yöntemlerle yerine getirdi. Sonra sömürgeciliğe giden yolu açtı. Oryantalist söylem algı oluştururken sömürgecilik benimsenmeye başlandı ve sömürgeci ile sömürgeleştirilen arasında bir iletişim kuruldu. Ancak bu iletişim sömürenin lehine sömürülenin aleyhine gelişti. İşgal, Mısır aydınlarında firavun dönemini parlak, İslam fethinden sonraki dönemi karanlık dönem olarak görmelerine yol açtı. Modernleşmenin firavun uygarlığına dönülmesiyle gerçekleşeceğine inandılar. Kısa süren işgal aynı zamanda yeni sömürgeler çıkardı. Kültür emperyalizmine giden sömürgecilik-oryantalizm ilişkisini de beraberinde getirdi. Bu çalışmada, Napolyon’un Mısır’ı işgal planı ve sonuçları ile sömürgecilik ve oryantalizme olan etkileri hakkında bilgi verilmesi hedeflenmektedir.

Anahtar Kelimeler

Napolyon , Oryantal Muhayyile , Oryantalizm , Sömürgecilik , Mısır İşgali

Etik Beyan

Bu çalışmanın hazırlanma sürecinde etik ilkelere uyulmuştur.

Oriental Imagination in Napoleon: Its Reflections on the Invasion of Egypt, Effects on Colonialism and Orientalism

https://izlik.org/JA97FX26NX

Öz

Napoleon planned his 1798 campaign to occupy Egypt province of Ottoman to fulfill his Oriental imagination. For this purpose, he researched Ancient Egyptian Civilization with scholars and orientalists brought with him and established a pragmatic communication with the Egyptian Imams and the public. He published works produced by the occupation, leaving a lasting legacy for Orientalism. Took an interest in these works in Europe and with increased travel to Egypt, classical Orientalism entered a new phase. In Europe took an interest in these works, with increased travel to Egypt, classical Orientalism entered a new phase. Orientalism, developed discourse using a canonical approach, depicted the East and made it its mission to change the East, which it identified as “reactionary” He fulfilled this mission using methods himself devised. It then paved the way for colonialism. As Orientalist discourse shaped perception, colonialism began to be embraced, connection was established between the colonizer and the colonized. However, this communication developed in favor of the exploiter and against the exploited. The brief occupation also brought about new colonies. Relationship bet ween colonialism and orientalism gave brought to cultural imperialism. This study aims to provide information about Napoleon's plan to occupy Egypt, its consequences, its impact on colonialism and Orientalism.

Anahtar Kelimeler

Napoleon , Oriental Imagination , Orientalism , Colonialism , Egyptian Expedition

Etik Beyan

Ethical principles were followed during the preparation of this study.

Kaynakça

• Ahmet Cevdet Paşa. Tarih-i Cevdet. 12 Cilt. Dersaâdet: Matbaa-yı Osmaniye, Tertib-i Cedîd, 1309.
• Browne, Haji Abdullah. Bonaparte in Egypt and the Egyptians of To-day. Htm: T. Fisher unwin adelphi terrace. Mcmvıı, 1907. https://www.gutenberg.org/files/39971/39971-h/39971-h.htm
• Bulut, Yücel. Oryantalizmin Kısa Tarihi. İstanbul: Küre Yayınları, 2004.
• Cerrahoğlu, İsmail. “Oryantalizm ve Batıda Kur’an ve ve Kur’an İlimleri Üzerine Araştırmalar”. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 31/1-4 (1989), 95-136.
• Cole, Juan. Napoleon’s Egypt: Invading the Middle East. Palgrave Macmillan, 2007.
• Colla, Elliot. “‘Non, non! Si, si!’: Commemorating the French Occupation of Egypt (1798–1801)”. MLN 118/4 (Eylül 2003), 1043-1069. https://elliott-colla.squarespace.com/s/Colla-Non-non-Si-si.pdf
• Ghurbāl, Muḥammad Shafīq. The Beginnings of the Egyptian Question and the Rise of Mehemet Ali: A Study in the Diplomacy of the Napoleonic Era Based on Researches in the British and French Archives. AMS Press, 1977. https://doi.org/10.2307/3014828
• Hosford, Desmond - Wojtkowski, Chong J. French Orientalism: Culture, Politics, and the Imagined Other. Cambridge Scholars Publishing, 2010.
• Hunsdon, Jaimee. The French Occupation: A Historiographical View. AUC Knowledge Fountain: American University in Cairo, Master’s Thesis, 2013. https://fount.aucegypt.edu/etds/880
• Jabartī, Abd al-Raḥmān. Napoleon in Egypt: Al-Jabartī’s Chronicle of the French Occupation, 1798. çev. Shmuel Moreh. Markus Wiener Publishers, 2. Basım, 2004.
• Khûlî, Ramadân al-. “‘Pour le meilleur et pour le pire’ L’expédition de Bonaparte vue d’Égypte”. Égypte/Monde arabe, 99-114. https://doi.org/10.4000/ema.754
• Mertcan, Hakan. “Oryantalizm - Sömürgecilik İlişkisi: Batılı Fatihlerin Kılıcından Alaaddin’in Lambasına Uzanan ‘Aşk’ın Bitmeyen Kanlı Serüveni”. Milel ve Nihal 4/2 (2007), 11-28.
• Mikaberidze, Alexander. “Napoleon’s Middle East Legacy”. Project Syndicate. 10 Mart 2020. Erişim 21 Ocak 2025. https://www.project-syndicate.org/commentary/napoleon-middle-east-legacy-by-alexander-mikaberidze-2020-03
• Roberts, Andrew. Napoleon: A Life. New York: VIKING, 2014.
• Said, Edward. Oryantalizm, Sömürgeciliğin Keşif Kolu. çev. Selahattin Ayaz. İstanbul: Pınar Yayınları, 1991.
• _______. Şarkiyatçılık - Batı’nın Şark Anlayışları. çev. Berna Ülner. İstanbul: Metis Yayınları, 2001.
• Soysal, İsmail. Fransız İhtilali ve Türk- Fransız Diplomasi Münasebetleri (1789- 1802). Ankara: Türk Tarih Kurumu, 3. Basım, 1999.
• Strathern, Paul. Napoleon in Egypt. New York: Bantam Dell, 2007. Strickland, Lloyd. “Leibniz’s Egypt Plan (1671–1672): From Holy War to Ecumenism”. Intellectual History Review 26/4 (2016), 461-476.
• Şimşek, Kamuran. “Akka Müdafaasında İngilizlerin Rolü”. İlk Çağlardan Modern Döneme Tarihten İzler. ed. M. Doğan Karacoşkun - Osman Köse. Berikan Yayınevi, 2018.
• _______. “Tarih-i Cevdet’e Göre Napolyon”. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 17 (01 Ocak 2014), 85-93. https://dergipark.org.tr/tr/pub/pausbed/issue/34737/384114
• _______. Tarih-i Cevdet’e Göre Napolyon ve Mısır Meselesi. Denizli: Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2012.
• Yılmaz, Hüseyin - Birgül, Osman Gazi. “Leibniz’s Dilemma of the Ethics of Conquest: The Conflict Between His Just War Ethics and the Egypt Plan”. Karadeniz Araştırmaları 21/84 (2024), 1229-1241. https://doi.org/10.56694/karadearas.1579268
• Yılmaz, Yasi̇n. “Oryantalizm, Sömürgecilik ve 21. Asra Yansımaları”. İslami Araştırmalar 31 (2020), 346-362. https://avesis.aybu.edu.tr/yayin/c114078f-b1e8-46c9-a8c0-efc6d0a277e1/oryantalizm-somurgecilik-ve-21-asra-yansimalari