The Question of Russian Islam: A Cultural Sociological Analysis

Öz

This article examines how the Russian state attempts to reshape Muslim identities and practices through language policy, state-controlled religious institutions, and managed discourse. These efforts form part of a broader project to integrate Russia’s Muslim population into a unified national identity. Using a cultural-sociological lens that draws on Bourdieu’s concept of symbolic power, cultural constructivism, and Gramsci’s theory of cultural hegemony, the study investigates how official narratives and practices shape Islamic identity to align with Russian national culture. The study employs a qualitative content analysis of sources from 2006–2025, including Friday sermons, public speeches by muftis, Russian Qur’an translations, and political addresses on Islamic holidays. The findings reveal a concerted effort to recast Islam as an integral part of Russian heritage and patriotic values by promoting a “traditional Islam” loyal to the state. State-aligned Muslim authorities adapt Islamic terminology and practices to Russian linguistic and cultural norms in order to cultivate this loyalist narrative. As a result, an official Islamic discourse has emerged that emphasizes civic loyalty, interfaith harmony, and conservative values, while portraying non-Russified Muslim identity as foreign or extremist.

Anahtar Kelimeler

• Russia
• Muslim identity
• State discourse
• Symbolic power
• Cultural hegemony

Rus İslamı Sorunu: Kültürel Sosyolojik Bir Analiz

Öz

Bu makale, Rus devletinin dil politikası, devlet denetimindeki dinî kurumlar ve yönetilen söylem aracılığıyla Müslüman kimliğini ve dinî pratikleri nasıl yeniden biçimlendirilmeye çalıştığını incelemektedir. Bu çabalar, Rusya’nın Müslüman nüfusunu birleşik bir ulusal kimliğe entegre etmeye yönelik daha geniş bir projenin parçasıdır. Çalışma, Bourdieu’nun simgesel güç kavramı, kültürel yapılandırmacılık ve Gramsci’nin kültürel hegemonya kuramından yararlanan kültürel sosyolojik bir yaklaşım kullanarak, resmi anlatıların ve uygulamaların İslami kimliği Rus ulusal kültürüyle nasıl uyumlu hale getirdiğini araştırmaktadır. Çalışma, Cuma vaazları, müftülerin halka açık konuşmaları, Rusça Kur’an tercümeleri ve İslami bayramlardaki siyasi konuşmalar dahil olmak üzere 2006–2025 yılları arasındaki kaynakların nitel bir içerik analizini yapmaktadır. Bulgular, devlete sadık bir “geleneksel İslam”ı teşvik ederek İslam’ı Rus mirasının ve vatanseverlik değerlerinin ayrılmaz bir parçası olarak yeniden biçimlendirme yönünde bilinçli bir çabayı ortaya koymaktadır. Devletle uyumlu Müslüman otoriteler, bu sadık anlatıyı beslemek için İslami terminolojiyi ve uygulamaları Rus dil ve kültür normlarına uyarlamaktadırlar. Sonuç olarak, sivil sadakati, dinler arası uyumu ve muhafazakâr değerleri vurgulayan, Ruslaştırılmamış Müslüman kimliğini yabancı veya aşırılıkçı olarak tasvir eden resmi bir İslam söylemi ortaya çıkmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Rusya
• Müslüman kimliği
• Devlet söylemi
• Simgesel güç
• Kültürel hegemonya

Kaynakça

1. Bates, Thomas R. “Gramsci and the Theory of Hegemony.” Journal of the History of Ideas 36/2 (1975),351-366. https://doi.org/10.2307/2708933
2. Bekkin, Renat Irikovich; Almazova, Leyla Il'dusovna & Akhunov, Azat Marsovich. Islam, imeyushchiy mirnuyu i dobruyu sushchnost'. Diskurs o traditsionnom islame v srede tyurok-musul'man, datel'stvo (Studia Religiosa, Novoye literaturnoye obozreniye, 2021.
3. Bourdieu, Pierre. Language and Symbolic Power. Ed. John B. Thompson. Trans. Gino Raymond and Matthew Adamson. Polity Press, 1991.
4. _______. Outline of a Theory of Practice. Trans. Richard Nice. Cambridge: Cambridge University Press, 1977. https://doi.org/10.1017/CBO9780511812507.004
5. Crews, Robert D. For Prophet and Tsar: Islam and Empire in Russia and Central Asia. Harvard University Press, 2006.
6. De Carbonnel, Alissa. “Russian Muslim clerics warn of unrest over ban of translation of Koran”. Reuters (21 September 2013). https://www.reuters.com/article/world/russian-muslim-clerics-warn-of-unrest-over-ban-of-translation-of-koran
7. DUMRF. “Bog daruyet pobedu komu pozhelayet. Pyatnichnaya propoved' v den' prazdnovaniya Velikoy Pobedy muftiya Damira Mukhetdina v Moskovskoy Sobornoy mecheti” (9 May 2025). https://muslim.ru/articles/298/43616/
8. _______. “Pozdravlenie muftija şejxa Ravilja Gajnutdina s Dnem Pobedy” (9 May 2024). https://dumrf.ru/upravlenie/documents/23533

9. _______. “Privetstviye Muftiya Sheykha Ravilya Gaynutdina uchastnikam XV Assamblei Russkogo mira” (3 November 2023).https:/www.muslim.ru/articles/280/38471
10. Hutchison, Charles B. “Cultural constructivism: the confluence of cognition, knowledge creation, multiculturalism, and teaching”, Intercultural Education (2006), 17(3), 301-310. https://doi.org/10.1080/14675980600841694
11. Jukova, Lyudmila. “Il'dar-khazrat Alyautdinov o «starykh» i «novykh» moskovskikh musul'manakh, stroitel'stve mechetey i publichnykh zhertvoprinosheniyakh” (6 May 2023). https://www.muslim.ru/articles/282/8616
12. Laruelle, Marlene. “Russia’s Islam: Balancing Securitization and Integration”, Russia/NIS Center (December 2021). https://www.ifri.org/sites/default/files/migrated_files/documents/atoms/files/laruelle_russia_islam_2021.pdf
13. Lenta.ru. “V Rossii snova popytalis' zapretit' knigu s tolkovaniyem Korana” (22 January 2019). https://lenta.ru/news/2019/01/22/koran
14. Muratova, Elmira. “‘Traditional Islam’ in Crimean Tatar Discourse and Politics”. Context: Časopis za interdisciplinarne studije 6/1 (2019), 117-136.
15. Prezident Rossii. “Pozdravleniye musul'manam Rossii s prazdnikom Uraza-bayram” (30 Mart 2025). http://kremlin.ru/events/president/news/76571
16. Ragozina, Sofya. “Official Discourse on Islam and Islamic Discourse in Contemporary Russia,” Context: Journal of Interdisciplinary Studies 6/1 (2021), 47-64.
17. Sibgatullina, Gulnaz R. (2023). “The Muftis and the Myths: Constructing the Russian ‘Church for Islam’”. Problems of Post-Communism 72/2 (2023), 119-130. https://doi.org/10.1080/10758216.2023.2185899
18. _______. “Translating Islam into the language of the Russian State and the Orthodox Church”. Religion, State & Society 47/2 (2019), 234-247. https://doi.org/10.1080/09637494.2018.1562775
19. TASS. “Verkhovnyy muftiy RF v Kurban-bayram prizval berech' rodinu i udelyat' vnimaniye detyam” (21 August 2018). https://tass.ru/obschestvo/5474293
20. TSDUM. “Verkhovnyy muftiy dal interv'yu TASS” (16 June 2020). https://cdum.ru/news/44/10928/
21. Vedomosti. “Putin pozdravil musulʹman Rossii s Uraza-bajramom” (10 April 2024). https://www.vedomosti.ru/society/news/2024/04/10/1030888-putin-pozdravil-musulman
22. Volga News. “Samarskiy sud priznal ekstremistskimi nekotoryye tolkovaniya Korana” (16 November 2020). https://volga.news/article/563954.html