Peygamber Kıssaları Bağlamında Kur’an’daki Çelişki İddialarına Eleştirel Bir İnceleme: WikiIslam Örneği

Öz

Bu çalışma Kur’an’daki peygamber kıssaları bağlamında ortaya atılan çelişki iddialarını konu edinmekte ve özellikle WikiIslam sitesinde yer alan iddiaları eleştirel bir yaklaşımla incelemektedir. Söz konusu site Kuzey Amerika’da ex-müslimler (İslam’dan ayrıldığını ilan eden kişiler) tarafından kurulmuş olup Wikipedia modelini esas almakta ve son yıllarda hem etki alanı hem de ziyaretçi sayısı hızla artmaktadır. İçeriklerin büyük bölümü İngilizce olmakla birlikte özellikle Arapça ve Türkçe yazılar hızla çoğalmakta ve farklı dillere yönelik çalışmalar artırılmaktadır. Ayrıca site Google aramalarında üst sıralarda çıkarak geniş kitlelere kolayca ulaşabilmektedir. Araştırmanın kapsamını WikiIslam adlı web sitesindeki “Kur’an’da çelişkiler” başlığı altında sunulan uzun içerikli yazı ve burada kullanılan yöntemler oluşturmaktadır. Çalışmanın önemi bu iddiaların yalnızca dar çevrelerde kalmayıp sosyal medya ve internet üzerinden geniş kitlelere yayılarak özellikle genç kuşaklar üzerinde kafa karışıklığına yol açmasından kaynaklanmaktadır. Çalışmanın amacı söz konusu iddiaların hangi yanlış varsayımlara dayandığını göstermek ve özellikle kaynak kullanımındaki bağlam dışı yaklaşımları ortaya koymaktır. Çalışmanın yöntemi Kur’an’daki kıssaların anlatım özellikleri, tekrar ve üslûp farklılıkları dikkate alınarak metinsel düzeyde değerlendirme yapmaya dayanmaktadır. Çalışmanın ulaştığı bulgular ise kıssaların farklı sûrelerde ve değişik üslûplarla anlatılmasının bir çelişki değil aksine bilinçli bir anlatım tercihi olduğunu ortaya koymaktadır. Ayrıca WikiIslam’ın oryantalist çalışmaları bağlamından kopararak kullandığı böylece akademik bir destek izlenimi verdiği tespit edilmiştir. Çalışmanın ulaştığı temel sonuç ise bu iddiaların ilmî bir zemine dayanmadığı ancak sitenin çok dilli içerikleri ve arama motorlarındaki görünürlüğü sayesinde artan bir etki alanına sahip olduğu ve bu nedenle ilahiyat araştırmaları açısından ciddi biçimde dikkate alınması gerektiğidir.

Anahtar Kelimeler

• Kur’an
• Tefsir
• Kıssa
• Çelişki
• WikiIslam

A Critical Examination of Contradiction Claims in the Qur’an within the Context of Prophetic Narratives: The Case of WikiIslam

Öz

This study addresses the claims of contradictions in the Qur’an within the context of prophetic narratives, with a particular focus on the claims presented on the WikiIslam website. The site, established in North America by ex-Muslims (individuals who publicly declare their departure from Islam), is modeled after Wikipedia and has rapidly expanded both in reach and visitor numbers in recent years. While the majority of its content is in English, articles in Arabic and Turkish are also increasing significantly, alongside efforts to expand into other languages. The site also appears prominently in Google search results, thereby gaining easy access to wider audiences. The scope of this research is limited to the long-form content under the heading “Contradictions in the Qur’an” on WikiIslam and the methodological approaches employed therein. The significance of this study lies in the fact that such claims are not confined to narrow circles but are disseminated broadly through social media and the internet, creating confusion particularly among younger generations. The aim of the research is to demonstrate the erroneous assumptions underlying these claims and to expose their use of sources out of context. The methodology involves a textual analysis that takes into account the narrative features of Qur’anic stories, as well as the use of repetition and stylistic variation. The findings of this study show that the repetition of narratives across different surahs and their stylistic diversity do not indicate contradictions but rather reflect a deliberate narrative strategy of the Qur’an. Furthermore, it has been identified that WikiIslam selectively employs orientalist studies out of context, thereby creating a misleading impression of academic legitimacy. The main conclusion reached is that these claims lack any scholarly foundation; however, given the site’s multilingual content and its visibility in search engines, its growing influence must be taken seriously within the field of Qur’anic studies.

Anahtar Kelimeler

• Qur’an
• Tafsīr
• Narrative
• Contradiction
• WikiIslam

Kaynakça

1. Abay, Muhammed. Kur’ân Kıssaları. İstanbul: Ensar Neşriyat, 2007.
2. Abîd, Ali b. Süleyman. Makâsıdu suveri’l-Kur’âni’l-Kerîm. Riyad: Daru’t-Tedmuriyye, 2021.
3. Âlûsî, Şihâbüddîn Mahmûd b. Abdullah. Rûhu’l-Meânî fî Tefsîri’l-Kur’âni’l-Azîm ve’s-Sebʿi’l-Mesânî. thk. Ali Abdülbâri Atiyye. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1415/1994.
4. Amos, Owen. “They left Islam and now tour the US to talk about it”. BBC (09 Temmuz 2025). https://www.bbc.com/news/world-us-canada-42090104
5. Aydın, Ertuğrul. Kur’an Kıssalarında Tekrar Olgusu. Zonguldak: Bülent Ecevit Üniversitesi, Yüksek Lisans, 2023.
6. Bâkıllânî, Ebû Bekr Muhammed b. et-Tayyib. İ‟câzu‟l-Kur‟ân. Beyrut, 1986.
7. Baş, Erdoğan. Kur‟ân‟ın Üslubu ve Tekrarlar. İstanbul: Pınar, 2003.
8. Brahmûn, Fâtıma Zehra. Delâletü’l-Muteşâbih el-Lafzî fî’s-Siyâkâti’l-Kur’âniyye. Cezayir: Djilali Bounaama de Khemis Miliana, Doktora Tezi, 2017.

9. Demir, Şehmus. Mitoloji Kuran Kıssaları ve Tarihi Gerçeklik. İstanbul: Beyan, 2003.
10. Durie, Mark. The Qur’an and Its Biblical Reflexes: Investigations into the Genesis of a Religion. Lanham: Lexington Books/Fortress Academic, 2018.
11. Ekiz, Necmettin Salih. Oryantalizm ve Kur’an. İstanbul: Ketebe Yayınları, 2023.
12. Enstedt, Daniel - Larsson, Göran. “Telling the Truth about Islam? Apostasy Narratives and Representations of Islam on WikiIslam.net”. CyberOrient 7 (2013), 64-93.
13. Exmuslims. “Our Team” (09.07.2025). https://exmuslims.org/about-us/#ourTeam
14. Ferahi, Abdulhamid. Delâilu’n-Nizâm. el-Mektebetü’l-İslâmiyye, 1968.
15. Gırnâtî, Ahmed b. İbrâhîm b. ez-Zübeyr es̱-S̱ekafî. Milâku’t-Te’vîli’l-Kâtii‘ bi Zevi’l-İlhâd ve’t-T‘atîl fi Tevcîhi Müteşâbihi’l-Lafzî min Âyi’t-Tenzîl. Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l-İlmiyye, 1971.
16. Halefullah, Muhammed Ahmed. Kur’ân’da Anlatım Sanatı. Çev. Şaban Karataş. Ankara: Ankara Okulu, 2012.
17. İbn Aşur, Muhammed et-Tahir b. Muhammed. et-Tahrir ve’t-Tenvir. Tunus: ed-Daru’t-Tunusiyye, 1984.
18. İbn Kuteybe, Abdullah b. Müslim. Teʾvîlü Müşkili’l-Kurʾân. ed. İbrâhîm Şemsüddîn. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, ts.
19. İnan, Zeynep. Bağlam Açısından Kur’ân Kıssalarındaki Tekrar Olgusu. Eskişehir: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, Yüksek Lisans, 2019.
20. Kaya, Süleyman. “Kur’ân Müdafaası: İbn Kuteybe’nin Te’vîlü Müşkili’l-Kur’ân Örneği”. Abant İzzet Baysal Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 9/2 (30 Kasım 2021), 573-598.
21. Kirmânî, Mahmûd b. Hamza b. Nasr. Esrârü’t-tekrâr fi’l-Kur’ân el musemmâ el-Burhân fî Tevcîhi Muteşâbihi’l-Kur’ân limâ fîhi mine’l-Hucce ve’l-Beyân. Kahire: Dârü’l-Fadîle, ts.
22. Kozaric, Edin - Brekke, Torkel. “The case of WikiIslam: scientification of Islamophobia or legitimate critique of Islam?” Ethnic and Racial Studies 47/5 (2024), 963-981.
23. Larsson, Göran. “Islamophobia or Legitimate Concern? Contrasting Official and Populist Understandings of Opposition to Muslims”. In the Tracks of Breivik: Far Right Networks in Northern and Eastern Europe. ed. M. Minkenberg vd. 155-166. Münster: LIT Verlag, 2013.
24. Mâturîdî, Muhammed Ebû Mansur. Te’vîlâtu ehli’s-sünne. Beyrut: Daru’l-kütubu’l-ilmiyye, 2005.
25. Mevdudi, Ebu’l-A’la. Tefhimu’I-Kur’an. çev. Ahmed Asrar. İstanbul: Bengisu Yayıncılık, 1997.
26. Oppenheimer, Mark. “Leaving Islam for Atheism, and Finding a Much-Needed Place Among Peers”. The New York Times (19 Temmuz 2025). https://www.nytimes.com/2014/05/24/us/leaving-islam-for-atheism-and-finding-a-much-needed-place-among-peers.html
27. Râzî, Ebû ʿAbdullâh Muḥammed b. ʿOmer b. el-Ḥasan b. el-Ḥuseyn et-Teymî Faḥruddîn. Mefâtîḥu’l-ġayb et-tefsîru’l-kebîr. Beyrut: Dâru İḥyaʾ et-Turâs̱ el-ʿArabî, 1420.
28. Şehâte, Abdullah Mahmûd. Ehdâfu kulli sûra ve makāsıduhâ fî’l-Kur’ân’il-Kerîm. Kahire: el-Heyʾetü’l-Mısrıyye el-ʿÂmme li’l-Kütüb, 1976.
29. Şimşek, Mehmet Said. Kur’ân Kıssalarına Giriş. Konya: Kardelen Yayınları, 2013.
30. Tatar, Burhanettin. “Kur’an’da Kıssaların Temel Anlamları Üzerine Felsefi Notlar”. Milel ve Nihal İnanç, Kültür ve Mitoloji Araştırmaları Dergisi 6/1 (2009), 99-111.
31. WikiIslam, “Contradictions in the Quran”. Erişim 10 Ağustos 2025. https://wikiislam.net/wiki/Contradictions_in_the_Quran#cite_note-1
32. Witztum, Joseph. The Syriac Milieu of the Qur’ān: The Recasting of Biblical Narratives. ABD: Princeton, Doktora Tezi, 2011.
33. _______. “Thrice upon a Time: Abraham’s Guests and the Study of Intra-Quranic Parallels”. The Quran’s Reformation of Judaism and Christianity: Return to the Origins. ed. Holger Zellentin. 277-302. Londra: Routledge, 2019.
34. Zemaḥşerî, Cârullah Ebû’l-Ḳâsım Maḥmûd b. Ömer. el-Keşşâf an Ḥaḳâiki Ġavâmidi’t-Tenzîl. Kahire: Dârü’r-Reyyân li’t-Türâs, 1407/1987.
35. Zerkeşi, Bedreddin Muhammed b Abdullah. el-Burhan fî ulumi’l-Kur’ân. Kahire : Dâru İhyai’l-Kütübi’l-Arabiyye, 1957.
36. Zuhaylî, Vehbe. et-Tefsîru’l-Münîr fi’l-Akîdeti ve’Şerîati ve’l- Menhec. Dımeşk: Dâru’l-Fikr, 2009.