Belgesel Hipotez’e Göre Yahudilikteki Kurban İbadetinin Tarihsel Süreci
Öz
Bilinen ilk toplumlardan günümüze kadar gelen tarihi süreç içerisinde kurban ritüeli her zaman büyük öneme sahip olmuştur. Kimi zaman kozmosun devamlılığını sağlama kimi zaman da tanrıya isteklerini iletme amacıyla icra edilen kurban ritüeli, çoğunlukla Tanrıyı/Tanrıları hoşnut etmek için uygulanmıştır. “Tanrıyı/Tanrıları hoşnut etmek” adına yapılan ritüeller çoğunlukla orada bir dinin mevcut olduğunu göstermektedir. Yahudilik de kurban ritüeline önem verip bunu yerine getirmeyi emreden bir dindir. Yahudilikte kurban olgusu, özellikle atalar diye isimlendirdikleri İbrahim, İshak ve Yakup figürlerinde üzerinde önemle durulan bir ibadettir. Bu bağlamda ataların her fiilinde kutsiyet olduğuna inanan Yahudiler, kurban ibadetine de sıkı sıkıya bağlı kalmışlardır. Fakat günümüz Yahudiliğinde kurban ibadeti neredeyse hiç icra edil(e)meyen, bir nevi terkedilmiş bir ibadet formuna dönüşmüştür. Bu metin Yahudilikteki kurban ritüelinin neden böyle bir dönüşüm geçirdiği sorusuna cevap arayan başta Julius Wellhausen olmak üzere “Belgesel Hipotez” öncülerinin gayretini konu almaktadır. “Belgesel Hipotez” verilerine göre Yahudilikteki kurban ibadetinin bugün olmamasının en büyük sebebi Yahudiliğin hem tarihi hem de dini anlamda geçirmiş olduğu değişim ve dönüşümdür. Yahudiler başlangıç olarak kabul ettikleri İbrahim’den bu yana uzun bir tarihi süreç geçirmiştir. Bu süreç, elbette beraberinde siyasi ve dini dönüşümleri meydana getirmiştir. Bu bağlamda erken dönemde icra edilen kurban ile Yoşiya’nın reformundan sonra uygulanan kurbanın mahiyeti aynı kalmamıştır. Nihayetinde Roma İmparatorluğunun Süleyman Mabedini yıkmasıyla birlikte kurban ibadetinin uygulanması neredeyse tamamen durmuştur. Buradaki önemli husus elbette kurbanın formunda ve uygulanışında meydana gelen değişikliklerden kaynaklanmaktadır. Zira Yoşiya’nın reformu ile birlikte kurbanın yalnızca Süleyman Mabedinde icra edilmesi ve başka yerlerde uygulanan kurbanın geçersiz olduğu yönünde bir reforma gidilmesi bu ibadetinin bir nevi sonu olmuştur. Böylece günümüze kadar uzanan süreçte Mabed’in tekrar inşa edilememesi nedeniyle “Süleyman Mabedinde yapılması zorunlu olan” kurban ibadeti eda edilememektedir
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Allison, Charles S. “The Significance of Blood Sacrifice in the Old Testament”. African Research Review, (2016), c. XVI, sayı:3, s. 46-60.
- Aykıt, Dursun Ali ve Yetim, Merve. "Yahudiliğin Tek İbadet Merkezi Kudüs müydü?". İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, c. 8 (2019): s. 2110-2127.
- Baden, Joel S. J, E, and the Redaction of the Pentateuch. Tübingen: Mohr Siebeck, (2009), s. 305-313.
- Bandstra, Barry L. Reading the Old Testament: Introduction to the Hebrew Bible. USA: Wadsworth, (2009).
- Barton, John ve Muddiman, John. The Oxford Bible Commentary. New York: Oxford University Press, (2007).
- Berlin, Adele ve Marc Zvi, Brettler. The Jewish Study Bible: Jewish Publication Society Tanakh Translation. Oxford University Press, 2004.
- Campbell, Antony F. ve O'Brien, Mark A. Sources of the Pentateuch: Texts, Introductions, Annotations, USA: Fortress Press, (1993).
- Dam, Cornelıs Van. “The Burnt Offering In Its Biblical Context”. Mid-America Reformed Seminary, c.VII, sayı:2, 1991, s. 195-206.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Din Araştırmaları
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Merve Yetim
0000-0002-3605-7602
Türkiye
Yayımlanma Tarihi
30 Haziran 2020
Gönderilme Tarihi
30 Ekim 2019
Kabul Tarihi
1 Mayıs 2020
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2020 Cilt: 17 Sayı: 1
Cited By
İbrahimî Dinler Bağlamında Yezîdîliğin İnanç Kökenleri Üzerine Oryantalist Yaklaşımlar
e-Makalat Mezhep Araştırmaları Dergisi
https://doi.org/10.18403/emakalat.1808137