Special Education and Rehabilitation Centers from the Perspective of Managers

Öz

All individuals with special needs in Türkiye receive out-of-school support education services from Special Education and Rehabilitation Centers (SERCs). In recent years, the number of studies on SERCs has increased remarkably. The studies generally focus on the problems encountered in the supportive education activities offered in SERCs, and the participants are teachers. In most studies, conducting research in which institution administrators are participants is recommended. In this context, there is a need for this study to examine the process of providing supportive education activities in SERCs from the perspective of institution administrators. The study examines the experiences and opinions of special education and rehabilitation center administrators regarding the support education services offered. The study was conducted with phenomenology, one of the qualitative research designs. The study participants consisted of 5 administrators working in special education and rehabilitation centers for at least three years. Data were collected through interviews, a researcher's diary, and documents. After content analysis, the data were grouped under five main themes. The themes are functioning, education and training activities, employment, cooperation, expectations, and suggestions. As a result, administrators generally stated that they encountered problems in the institution's functioning, had difficulties in the diagnosis and guidance process, and had trouble finding qualified personnel. They could not ensure continuity and had financial problems, which negatively affected the education and training process. Based on the administrators' experiences, they perceive that support education services activities can improve with sufficient qualified personnel and financial support.

Anahtar Kelimeler

• special education and rehabilitation center
• support special education services
• management in special education
• guidance and research centers

Yöneticilerinin Gözünden Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezleri: Bir Fenomenolojik Araştırma

Öz

Türkiye’deki özel gereksinimi olan bireylerin tamamı okul dışı destek eğitim hizmetlerini Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezlerinden (ÖERM) almaktadır. Özellikle son yıllarda ÖERM’lerle ilgili bu araştırmaların sayısı dikkat çekici bir şekilde artmıştır. Gerçekleştirilen araştırmaların genel olarak ÖERM’de sunulan destek eğitim faaliyetlerinde karşılaşılan problemlere odaklandığı, katılımcılarının ise öğretmenler olduğu görülmektedir. Araştırmaların çoğunda kurum yöneticilerinin katılımcı olduğu araştırmalar yapılması önerilmektedir. Bu bağlamda kurum yöneticilerinin gözünden ÖERM’lerde destek eğitim faaliyetlerinin sunulma sürecini inceleyen bu araştırmaya ihtiyaç duyulmuştur. Araştırmanın amacı, özel eğitim ve rehabilitasyon merkezi yöneticilerinin sunulan destek eğitim hizmetlerine yönelik deneyim ve görüşlerinin incelenmesidir. Çalışma nitel araştırma desenlerinden fenomenoloji ile gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın katılımcıları, ÖERM’lerde en az üç yıl görev yapmış beş yöneticiden oluşmaktadır. Veriler; görüşmeler, araştırmacı günlüğü ve dokümanlar yoluyla toplanmıştır. İçerik analizi sonrası veriler beş ana tema altında toplanmıştır. Ulaşılan temalar; ÖERM’lerde işleyiş, eğitim öğretim faaliyetleri, istihdam, iş birliği, beklenti ve önerilerdir. Sonuç olarak yöneticiler genel olarak kurum işleyişinde problemlerle karşılaştıklarını, tanılama ve yönlendirme sürecinde zorluklar yaşadıklarını, donanımlı personel bulmakta zorlandıkları ve sürekliliği sağlayamadıklarını, finansal anlamda zorluklar yaşadıklarını ve bu durumun eğitim öğretim sürecini olumsuz etkilediğini dile getirmişlerdir. Yöneticilerin deneyimlerinden yola çıkarak destek eğitim hizmetleri faaliyetlerinin yeterli nitelikli personel ve finansal destekle iyileşebileceği algısını taşıdıklarını söylemek mümkündür.

Anahtar Kelimeler

• özel eğitim ve rehabilitasyon merkezi
• destek özel eğitim hizmetleri
• özel eğitimde yöneticilik
• rehberlik ve araştırma merkezleri

Kaynakça

1. Acer, H. (2016). Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinin denetiminde yaşanan sorunlar (Gelir destekli ruhsat uygulaması örneği) [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Ankara Üniversitesi.
2. Akçadağ, İ. (2022). Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde çalışan fizyoterapistlerin pandemi dönemindeki fiziksel aktivite, yaşam kalitesi, yorgunluk, uyku kalitesi ve tükenmişlik düzeylerinin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi.
3. Akıncı, M. (2016). Özel eğitim kurumlarında (Rehabilitasyon) ve devlet okullarında çalışan öğretmenlerin tükenmişlik düzeyleri [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Beykent Üniversitesi.
4. Akman, S. (2017). Özel eğitim ve rehabilitasyon kurum çalışanlarının örgütsel sinizm ile iş doyumuna yönelik görüşleri [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Abant İzzet Baysal Üniversitesi.
5. Altan, İ. (2015). Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde çalışan eğitim personelinde iş doyumunun genel ruh sağlığı düzeyine etkisinin branş çerçevesinde karşılaştırılması [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Beykent Üniversitesi.
6. Altınkurt, N. (2008). Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde yaşanılan sorunlar ve çözüm önerileri [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Dokuz Eylül Üniversitesi.
7. Atmaca, U., ve Uzuner, Y. (2020). Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde çalışan öğretmenlerin işitme kayıplı bireylere verilen destek hizmetlerine ilişkin görüşlerinin incelenmesi: Fenomenolojik araştırma. Eğitimde Nitel Araştırmalar Dergisi, 8(4), 1214-1248. doi:10.14689/issn.2148-2624.8c.4s.7m
8. Aydın, T. Ç. (2022). Mobbing ve iş tatmini arasındaki ilişkinin özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Topkapı Üniversitesi.

9. Baş, T., ve Akturan, U. (2013). Nitel araştırma yöntemleri: Nvivo ile nitel veri analizi, örnekleme, analiz, yorum. (2. Baskı). Seçkin Yayıncılık.
10. Bekar, R., Uzuner, Y., ve Çolaklıoğlu, O. (2021). İşitme kayıplı çocuğu olan annelerin çocuklarına ilişkin gereksinimler ve destekler hakkındaki görüşlerinin incelenmesi. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 22(1), 31-59. doi:10.21565/ozelegitimdergisi.587730
11. Bogdan, R. C., & Biklen, K. S. (2007). Qualitative research for education: An introduction to theory methods. Allyn and Bacon.
12. Cresswell, J. W. (2016). Araştırma deseni: Nitel, nicel ve karma yöntem yaklaşımları. (Çeviri Editörü: S. B. Demir). (2. Baskı). Eğiten Kitap.
13. Çetin, M. E., ve Şen, S. G. (2017). Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde çalışan öğretmenlerin sorunlarının belirlenmesi. The Journal of Academic Social Science Studies, 59, 53-69. doi:10.9761/JASSS7133
14. Çıkaray, Y. (2021). Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde çalışan psikologların ve psikolojik danışmanların kekemelik hakkındaki tutumları [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Üsküdar Üniversitesi.
15. Erdoğan, M., Saka, G., ve Arca, M. (2023). Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde çalışanların tükenmişlik düzeyleri. ESTÜDAM Halk Sağlığı Dergisi, 8(1), 31-41. doi:10.35232/estudamhsd.1143028
16. Ersoy, A. F. (2017). Fenomenoloji. A. Saban ve A. Ersoy (Ed.), Eğitimde nitel araştırma desenleri içinde (ss. 82-138). Anı Yayıncılık.
17. Göksu, L. Ö. (2019). Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde çalışan kişilerde tükenmişlik sendromu ve empatik eğilim düzeyi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Selçuk Üniversitesi.
18. Gönüldaş, H., ve Gümüşkaya, Ö. (2022). Özel eğitim öğretmen adaylarının ve öğretmenlerinin özyeterlik algıları ile kaygı ve tükenmişlik düzeylerinin incelenmesi. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 22(1), 19-43. doi:10.17240/aibuefd.2022..-780851
19. Gürgür, H., Büyükköse, D., ve Çiğdem, K. (2016). Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde işitme kayıplı öğrencilere sunulan destek hizmetler: Öğretmen görüşleri. İlköğretim Online, 15(4), 1234-1253. doi:10.17051/io.2016.32423
20. Heward, W. L. (2013). Exceptional children an introduction to special education (10th Edition). N.Y.: Pearson
21. Hocalar, H. (2018). Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde yönetim süreçlerinin işleyişinin yönetici ve öğretmen görüşlerine göre değerlendirilmesi (Bursa ili örneği) [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Trakya Üniversitesi.
22. İşman, H. (2009). Engellilerin eğitimine yönelik bir politika aracı olarak özel eğitim kurumlarının eğitiminde eşitlik bağlamında değerlendirilmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Ankara Üniversitesi.
23. Kalender, F. (2022). Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde çalışan eğitimcilerin Covıd-19 fobisi düzeylerinin demografik bilgilere göre incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Okan Üniversitesi.
24. Karal, S., Yel, T., ve Erdem, M. S. (2023). İşletmelerde finansal sorunların tespiti: Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezleri örneği. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 28(1), 17-34.
25. Karasu, T., ve Mutlu, Y. (2014). Öğretmenlerin perspektifinden özel eğitimde yaşanan sorunlar ve çözüm önerileri: Muş il örneği. Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2(1), 47-66.
26. Kayaaltı, M. (2005). Millî Eğitim Bakanlığına bağlı özel eğitim okullarını denetleyen ilköğretim müfettişlerinin özel eğitim okullarında yaşanan sorunlara ve bu sorunların çözümüne ilişkin görüşleri (Ankara ili örneği) [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Ankara Üniversitesi.
27. Korucu, N. (2005). Türkiye`de özel eğitim ve rehabilitasyon hizmeti veren kurumların karşılaştığı güçlüklerin analizi: Kurum sahipleri, müdür, öğretmen ve aileler açısından [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Selçuk Üniversitesi.
28. Kudret, S. (2021). Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde görev yapan eğitim personelinin, özel eğitim alan çocuklardaki fiziksel istismar belirtilerine ilişkin farkındalıkları (İstanbul il örneği) [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Üsküdar Üniversitesi.
29. Mıdık, M. (2019). Özel eğitim ve rehabilitasyon alanında çalışanlarda tükenmişlik [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Gelişim Üniversitesi.
30. Millî Eğitim Bakanlığı (2007). Özel eğitim kurumları kanunu. resmigazete.gov.tr
31. Millî Eğitim Bakanlığı (2012). Özel eğitim kurumları yönetmeliği. ookgm.meb.gov.tr
32. Millî Eğitim Bakanlığı (2012). Taşıma yoluyla eğitime erişim yönetmeliği. resmigazete.gov.tr
33. Millî Eğitim Bakanlığı (2018). Özel eğitim rehberlik hizmetleri yönetmeliği. ookgm.meb.gov.tr
34. Millî Eğitim Bakanlığı (2024). Millî eğitim istatistikleri örgün eğitim 2023/2024. sgb.meb.gov.tr
35. Miles, M, B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded Sourcebook. (2nded). Thousand Oaks, CA: Sage.
36. Mills, G. E., & Gay, L. R. (2016). Educational research: Competencies for analysis and applications. (11. Baskı). USA, Pearson.
37. Odom, S. L., Brantlinger, E., Gersten, R., Horner, R. H., Thompson, B., & Harris, K. R. (2005). Research in special education: Scientific methods and evidence-based practices. Exceptional children, 71(2), 137-148.
38. Özdemir, S. D. (2021). Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde çalışan eğitimcilerin engellilere yönelik tutumlarının incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Gelişim Üniversitesi.
39. Özdemir, S. İ. (2005). Erken çocukluk döneminde gelişimsel sorunları olan çocukların özel eğitim ve rehabilitasyon hizmetlerine ulaşmalarını etkileyen etmenlerin ve ulaştıkları hizmetlerin niteliğinin değerlendirilmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Ankara Üniversitesi.
40. Öztürk Çiftçi, D., Meriç, E., ve Meriç, A. (2015). Örgütsel sessizlik, tükenmişlik ve işten ayrılma niyeti ilişkisi: Ordu ili özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde bir uygulama. Journal of International Social Research, 8(41), 996-1007.
41. Patton, M.Q. (2002). Qualitative research and evaluation methods (3rd Ed.). London: Sage Publications, Inc
42. Piştav Akmeşe, P., ve Kayhan, N. (2016). İşitme engelliler öğretmenleri ile odyoloji ve konuşma bozuklukları uzmanlarının işitme kayıplı çocukların eğitimi hakkındaki görüşleri. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 1(40), 88-112. doi: 10.21764/efd.45205
43. Pürsün, T., Okutan, S., ve Atbaşı, Z. (2021). Ö zel eğitim ve rehabilitasyon merkezi ile özel eğitim okullarında gö rev yapan öğ retmenlerı̇n ı̇ş bı̇rlı̇ğ ı̇ne ilişkin görüşleri. Millî Eğitim Dergisi, 50(232), 287-311. doi:10.37669/milliegitim.747646
44. Sadan, A., ve Çıkılı, Y. (2021). Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde görev yapan öğretmenlerin kurum kurucu ya da müdüründen beklentilerinin belirlenmesi. Ulusal Eğitim Dergisi, 1(1), 1-11. doi:10.5281/zenodo.5031893
45. Sarı, H., Atbaşi, Z., ve Çitil, M. (2017). Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde görev yapan öğretmenlerin aile eğitimi konusundaki yeterliliklerinin belirlenmesi. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 18(3), 668-684.
46. Tahmincioğlu, A. G. (2021). Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde çalışan dil ve konuşma terapistlerinin alana yönelik yaşadığı sorunlar [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Üsküdar Üniversitesi.
47. Tutuk, H. C., ve Gürgür, H. (2024). Caregiver involvement in support services for a child with hearing loss? Journal of Childhood, Education & Society, 5(2), 256-269. doi:10.37291/2717638X.202452363
48. Yavuz, M. (2019). Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde çalışan öğretmenlerin mesleki tükenmişlik düzeyleri ve yaşam doyumlarının incelenmesi. OPUS International Journal of Society Researches, 13(19), 527-556. doi:10.26466/opus.601008
49. Yenigün, E., ve Odluyurt, S. (2020). Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde kaynaştırma öğrencilerine sunulan destek hizmetler hakkında uygulamacı görüşleri. Eğitimde Nitel Araştırmalar Dergisi, 8(3), 895-919. doi:10.14689/issn.2148-2624.1.8c.3s.6m
50. Yıldırım, A., ve Şimşek, H. (2018). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. (11. Baskı). Seçkin Yayıncılık.
51. Yılmaz, T. (2015). Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde görev yapan müdürlerin liderlik davranışlarının öğretmen algısına göre değerlendirilmesi “İstanbul ili Anadolu yakası örneği” [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Maltepe Üniversitesi.
52. Yılmaz, T. (2022). Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezi müdürlerinin dil ve konuşma terapisi mesleği ile hizmetlerine yönelik görüş, düşünce ve deneyimleri [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Üsküdar Üniversitesi.
53. Yılmaz, Y., ve Doğan, M. (2023). Rehberlik ve araştırma merkezlerinde tanı, değerlendirme ve izleme süreçlerinin incelenmesi: İşitme kayıplı çocuklar örneği. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 24(1), 137-157. doi:10.21565/ozelegitimdergisi.901899