İlkokul Öğrencilerinin Etik Değerlere Yönelik Aidiyet Duyguları ve Etik Değer Kaygıları Üzerine Bir Araştırma

Yıl 2026, Cilt: 55 Sayı: 249, 457 - 498, 01.02.2026

Fırat Yardımcıel , Durmuş Kılıç

https://doi.org/10.37669/milliegitim.1638655

Öz

Çalışma, temel eğitim dönemindeki öğrencilerin etik değerlere yönelik aidiyet durumlarını ve
çocuklardaki etik değer kaygılarını (varsa) ortaya çıkarmayı amaçlamaktadır. Ayrıca araştırma
sonuçlarının öğrencilerin etik değerlere yönelik kaygı düzeyleri ve etik değerlere olan yatkınlığını
ortaya çıkararak ahlak ve etik değerler eğitimi sürecine katkı sunması beklenmektedir. Araştırma,
karma yöntem araştırması ile gerçekleştirilmiştir. Açımlayıcı sıralı desen ile yapıldığından
öncelikle nicel veriler toplanmış, sonraki aşamada nitel veriler toplanmıştır. Nitel veriler yapılan
çalışmayı açıklayıcı ve destekleyici bir rol üstlenmiştir. İlkokul öğrencilerinin anne yaş değişkeni
bağlamında yapılan test sonuçlarına göre annenin yaşı; sevgi-saygı, adalet, dostluk-dürüstlük,
sabır alt boyutlarında anlamlı bir farklılık göstermemiştir. İlkokul öğrencilerinin anne yaş
değişkenine göre; ölçek toplam puanı, öz denetim, sorumluluk, yardımseverlik ve vatanseverlik
alt boyutlarında anlamlı bir farklılık göstermektedir. Ölçeğin adalet alt boyutunda ise baba yaş
değişkeni bağlamında anlamlı farklılık tespit edilmiştir. Öğrencilerin en çok tercih ettikleri değer
“sevgi/saygı” alt boyutunda sevgi temasına aittir. Bu durum, sevginin insanlar için önemli bir
ihtiyaç gibi algılanmasından kaynaklandığı düşünülmektedir. Temel eğitim döneminde öğrencilerin
ödevlerini sorumluluklarıyla ilişkilendirdikleri tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Aidiyet Duygusu , Etik Değer Kaygısı , Etik Değerler , Değerler Eğitimi , Temel Eğitim

A Study on Primary School Students’ Sense of Belonging to Ethical Values and Ethical Value Anxiety

Öz

This study aims to explore the sense of ethical belonging among students in the basic education
period, particularly regarding their orientation toward ethical values and any ethical value-related
concerns they may exhibit. Additionally, the findings are expected to inform and support moral
and ethical values education by identifying students’ levels of anxiety related to ethical values as
well as their predispositions toward such values. A mixed-method research design was employed,
utilizing an exploratory sequential approach. Quantitative data were collected first, followed by
qualitative data, which served to explain further and support the initial findings. According to
the analysis based on the variable of mothers’ age, no significant differences were found in the
sub-dimensions of love-respect, justice, friendship-honesty, and patience among primary school
students. However, significant differences emerged in the total scale score and the sub-dimensions
of self-control, responsibility, helpfulness, and patriotism. Regarding fathers’ age, a significant
difference was observed in the justice sub-dimension. Among the ethical values assessed, the most
frequently selected by students fell under the “love/respect” sub-dimension, with love emerging
as the most prominent theme. This preference is believed to stem from the perception of love as
a fundamental human need. Furthermore, it was observed that students closely associate their
academic responsibilities, such as homework, with the broader concept of responsibility during the
basic education period.

Anahtar Kelimeler

Sense of belonging , Ethical Value Concern , Ethical Values , Values Education , Primary Education

Kaynakça

• Acar, A. G. (2000). Etik değerlerin kurumsallaştırılması üzerine bir araştırma. [Yüksek lisans tezi], İstanbul Üniversitesi.
• Acat, M. B., & Aslan, M. (2012). Yeni bir değer sınıflaması ve bu sınıflamaya bağlı olarak öğrencilere kazandırılması gereken değerler. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri, 12(2), 1461-1471.
• Ak, B. (2008). Verilerin düzenlenmesi ve gösterimi. In Ş. Kalaycı (Ed.), SPSS uygulamalı çok değişkenli istatistik teknikleri (5. baskı, ss. 3–47). Asil Yayın.
• Aslanargun, E., Bozkurt, S., & Sarıoğlu, S. (2016). Sosyo ekonomik değişkenlerin öğrencilerin akademik başarısı üzerine etkileri. Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 9(27/3), 201-234.
• Aydın, İ. (2013). Çocuk, internet ve etik. Gençlik Araştırmaları Dergisi, 1(2), 100-119.
• Bayles, M. D. (1989). Professional ethics (2nd ed.). Wadsworth. Brockner, J., Ackerman, G., Greenberg, J., Gelfand, M. J., Francesco, A. M., Chen, Z. X., ... & Shapiro, D. (2001). Culture and procedural justice: The influence of power distance on reactions to voice. Journal of Experimental Social Psychology, 37(4), 300-315.
• Büyüköztürk, Ş. (2017). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı istatistik, araştırma deseni SPSS uygulamaları ve yorum (23. baskı). Pegem Akademi.
• Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö.E., Karadeniz, Ş. & Demirel, F. (2020). Bilimsel araştırma yöntemleri (28. baskı). Pegem Akademi. Cevizci, A. (2014). Etik-ahlak felsefesi. Say Yayınları.
• Cohen, L., Manion, L., & Morrison, K. (2000). Research methods in education (4th ed.). Routledge.
• Demir, M. (2007). Resmi ve özel ortaöğretim kurumu yöneticilerinin karar verme süreçlerinin etik değerler ve ilkeler açısından değerlendirilmesi. [Yüksek lisans tezi]. Marmara Üniversitesi.
• Engin, G. (2014). Türkçe ve beden eğitimi öğretim programları ile bütünleştirilmiş değerler eğitimi programının etkililiği. [Doktora tezi]. Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi.
• Ergün, A. (2021). Öğretmenlerin değer kavramına ilişkin bilişsel kurguları ve değerler eğitimi uygulamalarına yönelik görüşlerinin belirlenmesi. [Yüksek lisans tezi]. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi.
• Furman, C. (2021). This child: Descriptive review in support of parental ethics. Ethics and Education, 16(3), 1- 15.
• Gözener, E. (2008). Etik ve işletme etiği üzerine. E-Eğitim Bilim ve Sanat Dergisi, 19(74), 1307-1785.
• Greene, J. C., Caracelli, V. J., & Graham, W. F. (1989). Toward a conceptual framework for mixed method evaluation designs. Educational Evaluation and Policy Analysis, 11(3), 255-274.
• GTC Northern Ireland, (2004). The general teaching council for Northern Ireland (Registration of Teachers) Regulations (Northern Ireland). https://www. legislation.gov.uk/nisr/2004/38/contents/made
• Gül, D. & Gökçe, Ö. (2008). Örgütsel etik ve bileşenleri. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 13(1), 377-389.
• Güngör, E. (1998). Ahlak psikolojisi ve sosyal ahlak. Ötüken Yayınevi.
• Helvacı, M. A. (2010). İlköğretim okulu yöneticilerinin etik liderlik davranışı gösterme düzeyleri. Journal of World of Turks, 2(1), 391-410.
• İşcan, C. D. (2007). İlköğretim düzeyinde değerler eğitimi programının etkililiği. [Doktora tezi]. Hacettepe Üniversitesi.
• Janis, I. L. (1949). The problem of validating content analysis. In H. D. Lasswell, N. Leites, & Associates (Eds.), The language of politics: Studies in quantitative semantics (pp. 55–82). George Stewart.
• Kara, B. (2017). İlköğretim okullarında değerler eğitimi uygulamalarına ilişkin öğretmen görüşleri. [Yüksek lisans tezi]. Uşak Üniversitesi.
• Karakülçe, N. (2018). İlkokul yöneticilerinin ve sınıf öğretmenlerinin değerler eğitimi ve demokratik tutumlarının incelenmesi. [Yüksek lisans tezi]. İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi.
• Keskinoğlu, Ş. M. (2008). İlköğretim beşinci sınıf öğrencilerine uygulanan mesnevi temelli değerler eğitimi programının ahlaki olgunluğa ve saldırganlık eğilimine etkisi. [Yüksek lisans tezi]. Yeditepe Üniversitesi.
• Kohlberg, L. (1971). Thinking in young children: Cognitive stages. In S. Cohen (Ed.), Child development: A study of growth processes (pp. 20–24). University of Rhode Island.
• Kuçuradi, İ. (2003). Ethics and “ethics.” In Philosophy conversations I–II (pp. 23–26). Maltepe University. https://hdl.handle.net/20.500.12415/7327
• Küçükoğlu, M. T. (2012). Etik değerler ve etiğin kurumsallaşması. Hukuk ve İktisat Araştırmaları Dergisi, 4(1), 177-185. https://dergipark.org.tr/en/ pub/hiad/issue/7651/100156
• Lamberta, G.C. (2004). A values education ıntervention through therapeıtic recreation for adolescants in a psychiatric setting [Unbuplished PhD thesis]. Walden University.
• Memiş, A., & Gedik, E. G. (2010). Sınıf öğretmenlerinin değer yönelimleri. Değerler Eğitimi Dergisi, 8(20), 123-142. https://dergipark.org.tr/en/ pub/ded/issue/29180/312472
• Meydan, H. (2014). Okulda değerler eğitiminin yeri ve değerler eğitimi yaklaşımları üzerine bir değerlendirme. BEÜ İlahiyat Fakültesi Dergisi, 1(1), 93-108. https://dergipark.org.tr/en/pub/beuifd/issue/3453/47056
• Ministry of National Education (MoNE). (2010). 18. Millî eğitim şûrası kararları öğretmenin yetiştirilmesi, istihdamı ve mesleki gelişimi. https://ttkb. meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2017_09/29170222_18_sura.pdf
• Öztürk Başpınar, N. & Çakıroğlu, D. (2014). Meslek etiği. Nobel Yayınları.
• Pieper, A. (2002). Introduction to ethics (V. Atayman & G. Sezer, Translate). Ayrıntı Yayınları.
• Stika, P. (2012). The role of values in teaching. [Bachelor thesis]. Masaryk University.
• Sweeney, P. D., & McFarlin, D. B. (1997). Process and outcome: Gender differences in the assessment of justice. Journal of Organizational Behavior: The International Journal of Industrial, Occupational and Organizational Psychology and Behavior, 18(1), 83-98.
• Şentürk, N. (2009). Planlı yazma ve değerlendirme modelinin 8.sınıf öğrencilerinin bilgilendirici metin yazma becerilerini geliştirmeye etkisi. [Yüksek lisans tezi]. Abant İzzet Baysal Üniversitesi.
• Tarım, K. (2020). Sınıf öğretmenlerinin etik yönelimleri, demokratik tutumları ve mesleğe yönelik tutumları arasındaki ilişki. [Doktora tezi]. Gazi Üniversitesi.
• Türk Sanayicileri ve İş İnsanları Derneği. (2009). TÜSİAD annual report. https://tusiad.org/en/tuesiad-annual-reports/item/2551-tusiad-annualreport- 2009
• Ülgen, A. (2003). Global etik ve global işletmelerde uygulanan etik yaklaşımlar üzerine bir araştırma. [Doktora tezi]. İstanbul Üniversitesi.
• Yardimciel, F. (2022). İlkokul öğrencilerinin etik değerlere yönelik aidiyet duyguları ve etik değer kaygıları üzerine bir araştırma. [Doktora tezi]. Atatürk Üniversitesi.
• Yılmaz, B. (2019). İlkokul 4. sınıf sosyal bilgiler dersinde yardımseverlik değerinin yaratıcı drama yöntemiyle kazandırılması. [Yüksek Lisans tezi]. Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi.