2024 Türkçe Dersi Öğretim Programı Kapsamında 5. Sınıf Türkçe Ders Kitabında Yer Alan Konuşma Etkinliklerinin İncelenmesi

Öz

Bu çalışmanın amacı 2024 Türkçe Dersi Öğretim Programı kapsamında 5. sınıf Türkçe ders kitabında yer alan konuşma etkinliklerinin öğrenme çıktılarıyla eşleşmesi, öğrenme çıktılarının temalara göre dağılımı, öğrenme çıktılarının ölçme-değerlendirme araçlarıyla uyumu, konuşma yöntem ve teknikleri ile destek unsurları açısından incelenmesidir. Araştırmada nitel araştırma yaklaşımı benimsenmiştir. Araştırmanın verileri doküman incelemesi yöntemiyle toplanmıştır. Veri analizi yapılırken içerik analizi tekniğinden faydalanılmıştır. Araştırmada elde edilen bulgular 5. sınıf Türkçe ders kitabında yer alan konuşma etkinliklerinin; 1-Öğrenme çıktılarını, 2- Temalara göre dağılımını, 3- Yöntem ve tekniklerini, 4- Ölçme ve değerlendirme araçlarını, 5- Metinsel, işitsel ve görsel destek içerip içermemesine göre ayrı ayrı incelenmiştir. Araştırmanın sonucunda 5. sınıf Türkçe ders kitabında öğrenme çıktılarının tamamının kullanıldığı ancak eşit şekilde dağıtılmadığı, metinlerin temalara göre dengeli bir dağılım gösterdiği, yöntem ve teknikler bakımından genellikle güdümlü konuşmanın kullanıldığı diğer yöntem ve tekniklerin ise daha az tercih edildiği, ölçme ve değerlendirme araçlarından yalnızca akran değerlendirme ve öz değerlendirme formlarının kullanıldığı, metinlerin genellikle metinsel, işitsel ve görsel desteklerle zenginleştirildiği sonucuna ulaşılmıştır. Bu sonuçlar ışığında uygulayıcılara, program geliştirici ve yazarlara, araştırmacılara çeşitli önerilerde bulunmuştur. Bu öneriler; araştırmada tespit edilen "dengesiz dağılım" (bazı öğrenme çıktılarının çok sık, bazılarının ise az kullanımı) sorununun aşılması için öğrenme çıktılarının kitap geneline ve temalara eşit dengeli bir şekilde dağıtılması sağlanabilir ve de araştırmacılar konuşma etkinliklerinin öğrencinin motivasyonuna katkısı ve kaygı düzeyine etkisi üzerine çalışmalar yapabilir şeklindedir

Anahtar Kelimeler

• 2024 Türkçe dersi öğretim programı
• konuşma becerisi
• 5. sınıf Türkçe ders kitabı
• konuşma etkinlikleri
• ders kitabı incelemesi

An Examination of Speaking Activities in the 5th Grade Turkish Textbook Within the Scope of the 2024 Turkish Language Course Curriculum

Öz

The purpose of this study is to examine the alignment of speaking activities in the 5th-grade Turkish textbook with learning outcomes, the distribution of learning outcomes according to themes, the compatibility of learning outcomes with assessment tools, and speaking methods and techniques in terms of supporting elements within the scope of the 2024 Turkish Language Teaching Program. A qualitative research approach was adopted in the study. The data for the research were collected using the document review method. Content analysis was used for data analysis. The findings obtained in the research examined the speaking activities in the 5th-grade Turkish textbook separately according to 1-Learning outcomes, 2-Distribution according to themes, 3-Methods and techniques, 4-Assessment and evaluation tools, and 5-Whether they included textual, auditory, and visual support. The results of the study indicate that all learning outcomes are used in the 5th-grade Turkish textbook, but they are not distributed equally. Texts show a balanced distribution according to themes. In terms of methods and techniques, guided conversation is generally used, while other methods and techniques are less preferred. Only peer assessment and self-assessment forms were used as measurement and evaluation tools, and the texts were generally enriched with textual, auditory, and visual supports. In light of these results, various recommendations were made to practitioners, program developers, authors, and researchers. These recommendations are as follows: To overcome the “uneven distribution” problem (some learning outcomes are used very frequently, while others are used less often) identified in the study, learning outcomes should be distributed evenly throughout the book and across themes. Researchers can conduct studies on the contribution of speaking activities to student motivation and their effect on anxiety levels.

Anahtar Kelimeler

• 2024 Turkish language teaching program
• speaking skills
• 5th grade Turkish textbook
• speaking activities
• textbook review

Kaynakça

1. Acar, S. (2022). Türkçe ve Türk kültürü 5-8. seviye ders kitaplarındaki metinlerin okunabilirlik yönünden incelenmesi. Türkiye Eğitim Dergisi, 7(1), 189-203. https://doi.org/10.54979/ turkegitimdergisi.1112789
2. Akpınar, B., Özer, B., Oral, B., & Köksalan, B. (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nin program geliştirme ve felsefi düzlemden analizi. Ekev Akademi Dergisi, 99, 59-73. https://doi. org/10.17753/sosekev.1489135
3. Aktaş, E., & Bayram, B. (2021). Anlatma becerileri kapsamında 1-8. sınıf Türkçe ders kitaplarına bir bakış: Konuşma ve yazma stratejilerinin kullanımı. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 9(1), 1-18. https://doi.org/10.16916/aded.813456
4. Akyasan, M. & Moralı, G. (2023). Türkçe öğretmenlerine göre konuşma etkinlikleri konuşma becerisini nasıl etkilemektedir? Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 19(3), 308- 323. https://doi.org/10.17860/mersinefd.1139950
5. Aydın, İ. (2020). 5. sınıf Türkçe ders kitabındaki metinlerin cümle bilgisi açısından incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Pamukkale Üniversitesi.
6. Bakırcı, Ş. & Ceran, D. (2022). 5. sınıf Türkçe ders kitabındaki dinleme-izleme metinlerinin söz varlığı bakımından incelenmesi. Route Educational & Social Science Journal, 9(3), 312- 321. http://dx.doi.org/10.17121/ressjournal.3146
7. Bayrak Cömert, Ö. (2017). 2017 Türkçe dersi öğretim programında yer alan ortaokul düzeyindeki (5, 6, 7 ve 8. sınıflar) konuşma becerisi kazanımlarına yönelik bir çalışma. Bartın Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 6(3), 1331-1344. https://doi.org/10.14686/buefad.344547.
8. Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative research journal, 9(2), 27-40.

9. Canbulat, M., Asma, B. & Koparan, B. (2022). Türkçe ders kitaplarının metin ve metin önü-sonu sorularındaki düşünme türleri ve kök değerler. Turkish Studies-Educational Sciences, 17(2), 215- 232. https://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.57962
10. Coşkun, H. & Narinç, F. N. (2018). 2017 Türkçe öğretim programı esas alınarak hazırlanan 5. sınıf Türkçe ders kitabında yer alan yazma ve konuşma etkinliklerinin incelenmesi. Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 16, 409-427.
11. Çalışkan, G. (2016). Türkçe dersi öğretim program ve Türkçe ders kitapları: 5. sınıf Türkçe ders kitabına yönelik bir inceleme. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 4(2), 200-214. https://doi. org/10.16916/aded.93425
12. Çay, E., & Eldeniz Çetin, M. (2024). Çoklu yetersizliği olan bireylerin eğitiminde birden fazla duyuya hitap etme: Çok duyulu ortamlar, öğretim stratejileri ve hikâyeler. Kocaeli Üniversitesi Eğitim Dergisi, 7(2), 802-818. https://doi.org/10.33400/kuje.1509983
13. Çırak, F., & Ceran, D. (2021). Ortaokul Türkçe ders kitaplarının dinleme/izleme yöntem ve teknikleri bakımından incelenmesi. Çukurova Araştırmaları Dergisi, 7(1), 134-144. http://dx.doi. org/10.29228/cukar.49138
14. Demir, D. (2025). Konuşma etkinlikleri bakımından 5. sınıf Türkçe ders kitabı. Uluslararası Dil, Edebiyat ve Kültür Araştırmaları Dergisi, 8(2), 699-712.
15. Deniz, K., Karagöl, F. & Tarakcı, R. (2019). Konuşma kazanımları açısından ortaokul Türkçe ders kitapları. Turkish Studies-Educational Sciences, 14(4), 1257-1269. http://dx.doi. org/10.29228/TurkishStudies.22958
16. Doğan, F. N. & Sinan, A. T. (2024). 5. sınıf türkçe ders kitabındaki konuşma etkinliklerinin incelenmesi. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, 39, 26-46. http://dx.doi. org/10.29000/rumelide.1471641.
17. Eyüp, B., & Kansızoğlu, N. (2021). 6. sınıf Türkçe ders kitaplarındaki konuşma etkinlikleri üzerine bir inceleme. Trakya Eğitim Dergisi, 11(1), 366-385. http://dx.doi.org/10.24315/tred.732498
18. Fidan, M. (2019). 7. sınıf Türkçe ders kitabında yer alan konuşma etkinliklerinin analizi. Turkish Studies Educational Sciences, 14(4), 1367-1379. http://dx.doi.org/10.29228/TurkishStudies.23511
19. Güven, S., & Yıldırım N. (2019). Ortaokul 5. sınıf Türkçe ders kitabındaki okuma metinlerinin değerler açısından incelenmesi. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 12(66), 814-827. http://dx.doi.org/10.17719/jisr.2019.3630
20. Halitoğlu, V. (2021). Türkçe ders kitabi dinleme/izleme metin etkinliklerinin Türkçe dersi öğretim programında yer alan kazanımlarla uyuşma düzeyleri. Journal of History School, 55, 4406- 4431. http://dx.doi.org/10.29228/Joh.51789
21. İşcan, A. (2013). İletişim, konuşma ve konuşma ile ilgili temel kavramlar. İçinde A. Kılınç & A. Şahin (Ed.), Konuşma eğitimi (ss. 1-27). Pegem Akademi Yayıncılık.
22. Kavruk, H., & Yıldırım, N. (2021). Türkçe öğretim programındaki konuşma kazanımlarının ortaokul Türkçe ders kitabı (5, 6, 7 ve 8. sınıf) etkinliklerine yansıması. International Journal of Languages’ Education and Teaching, 9(2), 159-174. https://doi.org/10.29228/ijlet.51274
23. Kemiksiz, Ö. (2017). Ortaokul 7 ve 8. sınıf Türkçe derslerindeki sözlü anlatım etkinliklerinin çeşitli açılardan incelenmesi. The Journal of Academic Social Science Studies, 55, 79-96.
24. Kurudayıoğlu, M. (2003). Konuşma eğitimi ve konuşma becerisini geliştirmeye yönelik etkinlikler. Türklük Bilimi Araştırmaları, 13, 287-309.
25. Kurudayıoğlu, M. (2019). Yabancı dil olarak Türkçe ders kitaplarındaki konuşma etkinliklerinin konuşma türleri açısından incelenmesi. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 7(3), 736-750. https://doi. org/10.16916/aded.564277
26. Merriam, S. B. (2018). Nitel araştırma desen ve uygulama için bir rehber (S. Turan, Çev. Ed.). Nobel Akademik Yayıncılık.
27. Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook. Sage Publications.
28. Öztürk, İ. Y. (2022). Türkçe dersi öğretim programlarında konuşma eğitimi. İçinde M. Gün ve M. Memiş (Ed.), Konuşma eğitimi (ss. 171-193). Nobel Akademik Yayıncılık.
29. Prior, L. (2003). Using documents in social research. Sage Publications.
30. Sağlam, Ö. (2010). 7. sınıf öğrencilerinin hazırlıksız konuşma becerileri üzerine bir araştırma [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Gazi Üniversitesi.
31. Serin, N. & Arslan, N. (2023). Türkçe ve Türk kültürü ders kitaplarındaki konuşma etkinliklerinin incelenmesi. ODÜ Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 13(2), 2027-2052. https://doi. org/10.48146/odusobiad.1192252
32. Sevim, O., & Uzun, A. (2026). Investigation of teachers’ cognitive constructs of the ideal student in the context of the Maarif Model student profile. Hacettepe University Journal of Education, 41(1), 156-173. https://doi.org/10.16986/hunefd.1754900
33. Sönmez, V., & Alacapınar, F. G. (2018). Örneklendirilmiş bilimsel araştırma yöntemleri. Anı Yayıncılık.
34. Taljaard, J. (2016). A review of multi-sensory technologies in a science, technology, engineering, arts and mathematics (STEAM) classroom. Journal of learning Design, 9(2), 46-55. https://doi. org/10.5204/jld.v9i2.274
35. Temizyürek, F., Erdem, İ. & Temizkan, M. (2007). Konuşma eğitimi. Öncü Kitap.
36. Wu, T., J., & Tai, Y., N. (2016). Effects of multimedia information technology integrated multisensory instruction on students’ learning motivation and outcome. Eurasia Journal of Mathematics, Science & Technology Education, 12(4), 1069-1081 https://doi.org/10.12973/eurasia.2016.1552a
37. Yağmur Şahin, E., & Zorlu Kana, H. (2013). Türk eğitim programlarında konuşma eğitimi.İçinde A. Kılınç & A. Şahin (Ed.), Konuşma eğitimi (ss. 29-58). Pegem Akademi Yayıncılık.
38. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
39. Yüksel, H. (2013). İletişimin tanımı ve temel bileşenleri. İçinde İçinde U. Demiray (Ed.), Etkili iletişim içinde (6. bs., ss. 1–43). Pegem Akademik Yayıncılık.