Öğretmenlerin Öğrencilere Yönelik Tutumlarının Farklı Değişkenler Açısından İncelenmesi

Öz

Bu araştırmanın amacı, “Öğretmenlerin Öğrencilere Yönelik Tutum Ölçeği”nin (ÖÖYTÖ) doğrulayıcı faktör analizini yaparak ölçeğin yapı geçerliğini doğrulamak ve bu ölçeği kullanarak öğretmenlerin öğrencilere yönelik tutumlarını farklı değişkenler açısından incelemektir. Araştırma tarama modelinde betimsel bir araştırmadır. Araştırmada veriler uygun örnekleme yöntemiyle seçilen ve Google form yoluyla ulaşılan Millî Eğitim Bakanlığında görev yapan 373 öğretmenden oluşmuştur. Veriler Gelişli, Kazykhankyzy ve Yüreğilli tarafından geliştirilen «Öğretmenlerin Öğrencilere Yönelik Tutum Ölçeği» ile toplanmıştır. Öncelikle ölçeğin doğrulayıcı faktör analizi yapılmış, ölçeğin iki boyutlu yapısı doğrulanmıştır. Daha sonra ölçekten elde edilen veriler doğrultusunda öğretmenlerin öğrencilere yönelik tutumları incelenmiştir. Araştırmada elde edilen sonuçlara göre öğretmenlerin öğrencilere yönelik tutumlarının olumlu ve yüksek olduğu, cinsiyet ve katılımcıların yaşlarına göre ölçeğin toplam puanlarında ve alt faktörlere göre anlamlı bir farklılık olmadığı görülmüştür. Öğretmenlerin branşlarına göre tutumları incelendiğinde sınıf öğretmenlerinin diğer branşlardaki öğretmenlere göre öğrencilere karşı daha olumlu tutumlara sahip oldukları sonucu ortaya çıkmıştır. Okul türü değişkenine bakıldığında ilkokul öğretmenlerinin ortaokul ve lise öğretmenlerine göre öğrencilere karşı daha olumlu tutumlara sahip oldukları sonucu ortaya çıkmıştır. Öğretmenlerin öğrencilere yönelik tutumlarının kıdem değişkenine göre ölçeğin bütününde ve alt boyutlarında anlamlı farklılık göstermediği görülmüştür. Araştırmada elde edilen bulgulara göre sınıf öğretmenlerinin öğrencilere yönelik tutumları daha olumludur. Ortaöğretimde görev yapan öğretmenlere hizmet içi eğitimler verilerek öğrencilere yönelik tutumlarının daha olumlu hâle getirilmesi sağlanabilir.

Anahtar Kelimeler

• Öğretmen davranışları
• Tutum
• öğretmene yönelik tutum ölçeği
• öğretmen tutumları
• öğretmenlerin öğrenciye yönelik tutumları
• öğretmen öğrenci etkileşimi

Examination of Teachers' Attitudes Towards Students in Different Variables

Öz

The aim of this study is to explore teachers’ attitudes toward students by examining various variables. Designed as a descriptive study, it employs a survey model. Data were collected from 373 teachers working in schools affiliated with the Ministry of National Education, using a convenience sampling method. Participants completed the survey via Google Forms. The data collection tool was the “Teachers’ Attitude Scale Toward Students,” developed by Gelişli, Kazykhankyzy, and Yüreğilli. First, a confirmatory factor analysis was conducted to validate the scale’s twodimensional structure. Based on the results obtained from the scale, teachers’ attitudes toward students were analyzed. Findings show that teachers generally exhibit positive attitudes toward students. There were no significant differences in overall scores or sub-dimensions based on gender or age. However, when analyzed by teaching subject, classroom teachers demonstrated significantly more positive attitudes than subject-specific teachers. Similarly, primary school teachers were found to hold more positive attitudes compared to middle and high school teachers. No significant differences were observed based on seniority, either in overall scores or sub-dimensions. In light of the findings, it is recommended that in-service training be provided to secondary school teachers to foster the development of more positive attitudes toward students.

Anahtar Kelimeler

• Teacher behaviors
• attitude
• teacher attitude scale
• teacher attitudes
• teachers' attitudes toward students
• teacher-student interaction

Kaynakça

1. Abbadia, J. (2024). Convenience sampling: When and how to use this effective method? Mind the Graph. Retrieved February 12, 2025 from https:// mindthegraph.com/blog/tr/convenience sampling.
2. Ajzen, I., & Fishbein, M. (2000). Attitudes and the attitude-behavior relation: Reasoned and automatic processes. European Review of Social Psychology, 11(1), 1-33. https://doi.org/10.1080/14792779943000116
3. Akkaya Çelik, N. (2006). İlköğretim okullarında görevli öğretmenlerin sınıf yönetimi becerilerine ilişkin algıları (Denizli ili örneği) [Unpublished master’s thesis]. Anadolu Üniversitesi.
4. Alkan, H. B. (2007). İlköğretim öğretmenlerinin istenmeyen davranışlarla baş etme yöntemleri ve okulda şiddet [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Niğde Üniversitesi.
5. Allport, G. (1967). Attitudes. In M. Fishbein (Ed.), Readings in attitude theory and measurement (pp. 1-13). John Wiley & Sons.
6. Ayyıldız, H., & Cengiz, E. (2006). Pazarlama modellerinin testinde kullanılabilecek yapısal eşitlik modeli (YEM) üzerine kavramsal bir inceleme. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 11(2), 63-84.
7. Barr, J. J. (2013). Student-teachers’ attitudes toward students with disabilities: Associations with contact and empathy. International Journal of Education and Practice, 1(8), 87-100. https://doi.org/10.18488/ journal.61/2013.1.8/61.8.87.100
8. Başaran, A. K. (2017). Sosyal bilimlerde örnekleme kuramı. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 47, 480-495. http://dx.doi.org/10.16992/ ASOS.12368

9. Bozdoğan, A. E., Aydın, D., & Yıldırım, K. (2005). Öğretmen adaylarının öğretmenlik mesleğine ilişkin tutumları. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 8(2), 83-97.
10. Breckler, S. J. (1984). Empirical validation of affect, behavior, and cognition as distinct components of attitude. Journal of personality and social psychology, 47(6), 1191-1205. https://doi.org/10.1037/0022- 3514.47.6.1191
11. Can, E., & Baksi, O. (2014). Öğrencilerin sınıf içi tutum ve davranışlarının öğretmenlerin sınıf yönetimi başarısına etkisi. Asian Journal of Instruction (E-AJI), 2(1), 86-101.
12. Cantrell, R. P., Stenner, A. J., & Katzenmeyer, W. G. (1977). Teacher knowledge, attitudes, and classroom teaching correlate with student achievement. Journal of Educational Psychology, 69(2), 172–179. https://doi. org/10.1037/0022-0663.69.2.172
13. Collum, S. P. (2012). The impact of teacher attitudes and perceptions of direct instruction on student achievement in reading [Unpublished doctoral thesis]. Liberty University.
14. Costa, S., Langher, V., & Pirchio, S. (2021). Teachers’ implicit attitudes toward ethnic minority students: A systematic review. Frontiers in Psychology, 12, 712356. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2021.712356
15. Creswell, J. W. (2012). Educational research: Planning, conducting, and evaluating quantitative and qualitative research (4th ed.). Pearson.
16. Çakır, Ö. (2005). Anadolu Üniversitesi Açık Öğretim Fakültesi İngilizce Öğretmenliği Lisans Programı (İÖLP) ve eğitim fakülteleri İngilizce öğretmenliği lisans programı öğrencilerinin mesleğe yönelik tutumları ve mesleki yeterlik algıları. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 9(6), 27-42.
17. Çakır, Ö., Kan, A., & Sünbül, Ö. (2006). Öğretmenlik meslek bilgisi ve tezsiz yüksek lisans programlarının tutum ve öz yeterlik açısından değerlendirilmesi. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 2(1), 36-47.
18. Çapa, Y., & Çil, N. (2000). Öğretmen adaylarının öğretmenlik mesleğine yönelik tutumlarının farklı değişkenler açısından incelenmesi. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 16, 69-73.
19. Çapık, C. (2014). Geçerlik ve güvenirlik çalışmalarında doğrulayıcı faktör analizinin kullanımı. Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi, 17(3) ,196-205.
20. Çeliköz, N., & Çetin, F. (2004). Anadolu öğretmen lisesi öğrencilerinin öğretmenlik mesleğine yönelik tutumlarını etkileyen etmenler. Millî Eğitim Dergisi, 162, 136-145.
21. Çifçi, T., Arseven, İ., Arseven, A., & Orhan, A. (2019). Öğretmenlerin mülteci öğrencilere yönelik tutumlarının çeşitli değişkenler açısından incelenmesi (Sivas İli Örneği). Cumhuriyet International Journal of Education, 8(4), 1082-1101. http://dx.doi.org/10.30703/cije.581407
22. Çokluk, Ö., Şekercioğlu G., & Büyüköztürk, Ş. (2012). Sosyal bilimler için çok değişkenli istatistik SPPS ve LISREL uygulamaları. Pegem Akademi.
23. Demir, A. G. S. B., & Akengin, H. (2010). Sosyal bilgiler dersine yönelik bir tutum ölçeğinin geliştirilmesi: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. E-Uluslararası Eğitim Araştırmaları Dergisi, 1(1), 26-40.
24. Demirtaş, H., Cömert, M., & Özer, N. (2011). Pre-service teachers’ self-efficacy beliefs and attitudes towards profession. Education and Science, 36(159), 96-111.
25. Duman, T., Gelişli, Y., & Çetin, Ş. (2004). Ortaöğretim öğrencilerinin, öğretmenlerin sınıfta disiplin sağlama yaklaşımlarına ilişkin görüşleri. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 2(3), 281-292.
26. Dupoux, E., Hammond, H., Ingalls, L., & Wolman, C. (2006). Teachers’ attitudes toward students with disabilities in Haiti. International Journal of Special Education, 21(3), 1-14.
27. Eagly, A. H., & Chaiken, S. (1993). The psychology of attitudes. Harcourt Brace Jovanovich College Publishers.
28. Evci, N., & Aylar, F. (2017). Derleme: Ölçek geliştirme çalışmalarında doğrulayıcı faktör analizinin kullanımı. The Journal of Social Sciences, 4(10), 389- 412. https://doi.org/10.16990/SOBIDER.3386
29. Gelişli, Y., Kazykhankyzy, L., & Yüreğilli Göksu, D. (2024). Development of “Teachers’ Attitude Scale Towards Students” (Validity and Reliability Analysis). Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 44(3), 2009- 2027. https://doi.org/10.17152/gefad.1534467
30. Gökçe, F., & Sezer, G. O. (2012). Öğretmen adaylarının öğretmenlik mesleğine yönelik tutumları (Uludağ Üniversitesi örneği). Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 25(1), 1-23.
31. Guskey, T. R. (1988). Teacher efficacy, self-concept, and attitudes toward the implementation of instructional innovation. Teaching and Teacher Education, 4, 63-69. https://doi.org/10.1016/0742-051X(88)90025-X
32. Güçlü, N. (2000). Öğretmen davranışları. Millî Eğitim Dergisi, 147, 21-23.
33. Gürbüz, H., & Kışoğlu, M. (2007). Tezsiz yüksek lisans programına devam eden fen edebiyat ve eğitim fakültesi öğrencilerinin öğretmenlik mesleğine yönelik tutumları (Atatürk Üniversitesi örneği). Erzincan Eğitim Fakültesi Dergisi, 9(2), 71–83.
34. Gürkan, T. (1993). İlkokul öğretmenlerinin öğretmenlik tutumları ile benlik kavramları arasındaki ilişki. Sevinç Matbaası.
35. Hair, J. F., Anderson, R. E, Tatham, R. L, & Black, W. C. (1995). Multivariate data analysis with readings. Prentice Hall.
36. Harrigton, D. (2009). Confirmatory factor analysis. Oxford University Press.
37. Hooper, D., Coughlan, J., & Mullen, M. R. (2008). Structural equation modeling: Guidelines for determining model fit. The Electronic Journal of Business Research Methods, 6(1), 53–60. https://doi.org/10.1016/0742- 051X(88)90025-X
38. İlgar, L. (2007). İlköğretim öğretmenlerinin sınıf yönetimi becerileri üzerine bir araştırma [Yayımlanmamış doktora tezi]. İstanbul Üniversitesi.
39. İnceoğlu, M. (2010). Tutum-algı iletişim. Siyasal Kitabevi.
40. Jain, V. (2014). 3D model of attitude. International journal of advanced research in management and social sciences, 3(3), 1-12.
41. Jöreskog, K. G., & Sörbom, D. (1996). LISREL 8: User’s reference guide. Scientific Software International.
42. Kahraman Kılbaş E. P., & Cevahir, F. (2023). Sample selection and power analysis in scientific research, J Biotechnol and Strategic Health Res, 7(1), 1-8. https://doi.org/10.34084/bshr.1217279
43. Karasar, N. (2012). Bilimsel araştırma yöntemi. Nobel Yayın Dağıtım.
44. Kasun, C. S. (2019). Yapısal eşitlik modellemesi uygulamaları [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Ege Üniversitesi.
45. Kılıç, S. (2013). Örnekleme yöntemleri. Journal of Mood Disorders, 3(1), 44–46. https://doi.org/10.5455/jmood.20130325011730
46. Korkut, K. (2009). Sınıf öğretmenlerinin öz yeterlik inançları ile sınıf yönetimi beceri algıları arasındaki ilişki [Unpublished master’s thesis]. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi.
47. Kline, T. J. B. (2005). Psychological testing: A practical approach to design and evaluation. Sage Publication.
48. Köse, N., Bülbül, Ö., & Uluman, M. (2019). Sınıf öğretmenlerinin mülteci öğrencilere yönelik tutumlarının çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Journal of Continuous Vocational Education and Training, 2(1), 16–29.
49. Kruger, L. J., Struzziero, J., & Vacca, D. (1995). The relationship between organizational support and satisfaction with teacher assistance teams. Remedial and Special Education, 16(1), 203-211. https://doi. org/10.1177/07419325950160040
50. Lee, V. E., & Loeb, S. (2000). School size in Chicago elementary schools: Effects on teachers’ attitudes and students’ achievement. American Educational Research Journal, 37(1), 3–31. https://doi. org/10.3102/0002831203700100
51. Leyser, Y., Kapperman, G., & Keller, R. (1994). Teacher attitudes toward mainstreaming: A cross-cultural study in six nations. European Journal of Special Needs Education, 9(3), 1-15. https://doi. org/10.1080/0885625940090101
52. Luo, T., & Murray, A. (2018). Connected education: Teachers’ attitudes towards student learning in a 1:1 technology middle school environment. Journal of Online Learning Research, 4(1), 87–116. Retrieved July 10, 2025 from https://www.learntechlib.org/primary/p/180512/.
53. Mayberry, W. E. (1971). The effects of perceived teach er attitudes on student achievement. ERIC. Retrieved January 10, 2023 from https://files.eric. ed.gov/fulltext/ED050013.pdf.
54. Mc Leskey, J., & Waldron, L. N. (1995). Inclusive elementary programs: Must they cure students with learning disabilities to be effective? Phi Delta Kappan International, 77(4), 300-303. Retrieved January 15, 2023 from https://www.jstor.org/stable/20405559
55. Milli Eğitim Bakanlığı. (2024). 2023-2024 öğretim yılı millî Eğitim İstatistikleri. T.C. Millî Eğitim Bakanlığı Strateji Geliştirme Başkanlığı. Retrieved February 12, 2025 from https://sgb.meb.gov.tr/www/icerik_goruntule. php?KNO=629
56. Mishra, S., & Singh, A. (2017). Higher education faculty attitude, motivation, perception of quality and barriers towards OER in India. In C. Hodgkinson Williams & P. B. Arinto (Eds.), Adoption and impact of OER in the Global South (Chapter 12). https://doi.org/10.5281/zenodo.161282
57. Ng, A. K. (2002). The development of a new scale to measure teachers’ attitudes toward students (TATS). Educational Research Journal, 17(1), 63-77.
58. Oral, B. (2004). Eğitim fakültesi öğrencilerinin öğretmenlik mesleğine ilişkin tutumları. Eğitim Araştırmaları Dergisi, 15, 88-98.
59. Öksüz, Y., Çevik, C., Baba, M., & Güven, E. (2011). Sınıf öğretmeni adaylarının sınıf yönetimine ilişkin algılarının çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. 19 Mayıs Üniversitesi, Eğitim Fakültesi Dergisi, 2(30), 99- 113. https://doi.org/10.7822/egt35
60. Özcan, N., Keskin, Y., & Doğan, Ş. (2023). Ortaokul öğrencilerinin algıladıkları öğretmen tutumları ve saygı değerinin farklı değişkenlere göre incelenmesi ve aralarındaki ilişki. Değerler Eğitimi Dergisi, 21(46), 319- 346. https://doi.org/10.34234/ded.1285958
61. Özder, H., Konedralı, G., & Zeki, C. P. (2010). Öğretmen adaylarının öğretmenlik mesleğine yönelik tutumlarının çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 2(2), 253-275.
62. Özder, H., Konedralı, G., & Zeki, C. P. (2010). Öğretmen adaylarının öğretmenlik mesleğine yönelik tutumlarının çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 2(2), 253-275.
63. Pollard, R., & Rojewski, J. (1993). An examination of problems associated with grading students with special needs. Journal of Instructional Psychology, 20(2), 154-162.
64. Ryans, D. G. (1960). Characteristics of teachers: Their description, comparison, and appraisal. American Council on Education.
65. Richardson, V. (1996). The role of attitudes and beliefs in learning to teach. In J. Sikula (Ed.), Handbook of research on teacher education (2nd ed., pp. 102-119). Macmillan.
66. Schermelleh Engel, K., Moosbrugger, H., & Müller, H. (2003). Evaluating the fit of structural equation models: Tests of significance and descriptive goodnessof- fit measures. Methods of psychological research online, 8(2), 23-74.
67. Schumacker, R. E. & Lomax, R. G. (2010). A beginner’s guide to structural equation modeling. Taylor & Francis Group.
68. Schwartz, S. H. (1992). Universals in the content and structure of values: Theoretical advances and empirical tests in twenty countries. Journal of Experimental Social Psychology, 28, 1-65. https://doi.org/10.1016/ S0065-2601(08)60281-6
69. Scrivner, C. M. (2009). The relationship between student achievement and teacher attitude: A correlational study [Unpublished doctoral dissertation]. Northcentral University.
70. Scruggs, T. E., & Mastropieri, M. A. (1996). Teacher perceptions of mainstreaming/ inclusion, 1958–1995: A research synthesis. Exceptional Children, 63(1), 59-74. https://doi.org/10.1177/001440299606300106
71. Semerci, N., & Semerci, Ç. (2004). Attitudes toward teaching in Turkish. Fırat University Journal of Social Science, 14(1), 37-146.
72. Seçer, İ. (2013). SPSS ve LISREL ile pratik veri analizi: Analiz ve raporlaştırma. Anı Yayıncılık
73. Sencer, M. (1989). Toplum bilimlerinde yöntem. Beta Basım Yayım Dağıtım.
74. Steed, D. (1985). Disruptive pupils, disruptive schools: Which is the chicken? Which is the egg? Educational Research, 27(1), 3-8. https://doi. org/10.1080/0013188850270101
75. Stoler, R. D. (1992). Perceptions of regular education teachers toward inclusion of all handicapped students in their classrooms. The Clearing House, 66(1), 60-62. https://doi.org/10.1080/00098655.1992.9955931
76. Sümbüloğlu, K., & Sümbüloğlu, V. (2007). Biyoistatistik. Hatiboğlu Basım ve Yayım.
77. Süral, S. (2013). İlköğretimde görev yapan öğretmenlerin öğretme stillerinin sınıf yönetimi yaklaşımları ve öğretmenlik mesleğine yönelik tutumları arasındaki ilişki [Yayımlanmamış doktora tezi]. Adnan Menderes Üniversitesi.
78. Şimşek, H. (2005). Ortaöğretim alan öğretmenliği tezsiz yüksek lisans programına devam eden öğrencilerin öğretmenlik mesleğine yönelik tutumları. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Elektronik Eğitim Fakültesi Dergisi, 1(2), 1-26.
79. Şimşek, Ö. F. (2007). Yapısal eşitlik modellemesine giriş, temel ilkeler ve LİSREL uygulamaları. Ekinoks Yayınları.
80. Terzi, Ç. (2001). Öğretmenlerin sınıf yönetimi anlayışlarına ilişkin görüşlerinin belirlenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Anadolu Üniversitesi.
81. Türkoğlu, A. (2002). Öğretmenlik mesleğine giriş. Mikro Yayınları.
82. Ünişen, A., & Demirel, N. (2018). Öğretmenlerin öğretmenlik mesleğine ilişkin tutum ölçeğinin geliştirilmesi. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 17(67), 997-1013. https://doi.org/10.17755/esosder.336954
83. Üstüner, M., Demirtaş, H., & Cömert, M. (2009). The attitudes of prospective teachers towards the profession of Teaching (The case of Inonu University, Faculty of Education). Education and Science, 34(151), 140-155. https:// doi.org/10.15390/es.2009.800
84. Watt, J. (1989). Individualism and educational theory. Kluwer Academic Publishers. Yazıcıoğlu, Y. & Erdoğan, S. (2004). Spss uygulamalı bilimsel araştırma yöntemleri. Detay Yayıncılık.
85. Yılmaz, K., & Altınkurt, Y. (2014). Öğretmenlerin mesleki profesyonelliği ölçeği geçerlik ve güvenirlik çalışması. International Journal of Human Sciences, 11(2), 332-345. https://doi.org/10.14687/ijhs.v11i2.2967
86. Yılmaz, Z. N., & Aydın, Ö. (2015). Investigation of primary school teachers’ perceptions of classroom management skills with respect to some variables. Mersin University Journal of the Faculty of Education, 11(1), 148-164.
87. Yüksel, S. (2004). Tezsiz yüksek lisans programının öğrencilerin öğretmenlik mesleğine ilişkin tutumlarına etkisi. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 17(2), 355-379.
88. Wilczenski, F. L. (1993). Changes in attitudes toward mainstreaming among undergraduate education students. Educational Research Quarterly, 17, 5-17.
89. Zimbardo, P. G., & Leippe, M. R. (1991). The psychology of attitude change and social influence. Temple University Press.