An Art-Oriented Educational Model for the Social Integration of the Disadvantaged Elderly Generation: A Sociological Approach

Öz

This study examines the processes by which elderly individuals move from social isolation to reintegration into social life through arts education, from a sociological perspective. In aging societies, the weakening of social bonds and the transformation of social roles place elderly individuals at risk of loneliness and exclusion. In this context, the main aim of the study is to evaluate the potential of arts education to reduce social isolation, strengthen social belonging, and enhance the psychosocial well-being of the older generation, and to propose concrete solutions in this direction. The study was conducted using a qualitative research method and is based on a literature review, the role of arts education in the social participation of elderly individuals was examined within the framework of non-formal education institutions such as public education centers. Supported by international examples, the study aims to develop a feasible model of arts education for implementation in Turkey. The findings reveal that art education supports the development of self-confidence in elderly individuals, revitalizes social relationships, and promotes social integration. As a result of the study, it was concluded that in order to ensure the active participation of elderly individuals in social life through artistic activities, holistic cultural policies should be developed and public education centers should play a more effective and transformative role in this process.

Anahtar Kelimeler

• Education for older generation
• Arts education
• Social isolation
• Social integration

Dezavantajlı Yaşlı Kuşağın Toplumsal Entegrasyonuna Yönelik Sanat Odaklı Eğitim Modeli: Sosyolojik Bir Yaklaşım

Öz

Bu çalışma, yaşlı bireylerin sanat eğitimi aracılığıyla sosyal izolasyondan çıkıp toplumsal yaşama yeniden katılım süreçlerini sosyolojik bir perspektiften ele almaktadır. Yaşlanan toplumlarda sosyal bağların zayıflaması ve toplumsal rollerin dönüşmesi, yaşlı bireyleri yalnızlık ve dışlanma riskiyle karşı karşıya bırakmaktadır. Dezavantajlı bir toplumsal grup olarak yaşlı bireyler, bu riskler karşısında daha kırılgan hâle gelmekte, toplumsal destek mekanizmalarına duydukları ihtiyaç artmaktadır. Bu bağlamda çalışmanın temel amacı, sanat eğitiminin yaşlı kuşak bireylerin sosyal izolasyonunu azaltma, toplumsal aidiyetlerini güçlendirme ve psikososyal refahlarını artırma potansiyelini değerlendirmek ve bu doğrultuda somut çözüm önerileri sunmaktır. Çalışma, nitel araştırma yöntemiyle ve literatür taraması temelinde gerçekleştirilmiş, sanat eğitiminin yaşlı bireylerin topluma katılımındaki rolü, halk eğitimi merkezleri gibi yaygın eğitim kurumları çerçevesinde incelenmiştir. Uluslararası uygulama örnekleriyle desteklenen çalışma, Türkiye’de uygulanabilir bir sanat eğitimi modeli geliştirme hedefi taşımaktadır. Bulgular, sanat eğitiminin yaşlı bireylerde öz güven gelişimini desteklediğini, sosyal ilişkileri canlandırdığını ve toplumsal entegrasyonu teşvik ettiğini ortaya koymaktadır. Çalışmanın sonucunda yaşlı bireylerin sanatsal faaliyetlerle desteklenerek sosyal hayata aktif katılımlarının sağlanması için bütüncül kültürel politikaların geliştirilmesi ve halk eğitimi merkezlerinin bu süreçte daha etkin ve dönüştürücü bir rol üstlenmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Yaşlı kuşak eğitimi
• Sanat eğitimi
• Sosyal izolasyon
• Sosyal entegrasyon

Kaynakça

1. Adıgüzel, O., Batur, H. Z., & Ekşili, N. (2014). Kuşakların değişen yüzü ve y kuşağı ile ortaya çıkan yeni çalışma tarzı: Mobil yakalılar. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 19, 165-182.
2. Age of Creativity (2024). Home: The Age of Creativity festival and network (2012-2024). https:// www.ageofcreativity.co.uk/ (Erişim Tarihi: 21.03.2025).
3. Ayhün, S. E. (2013). Kuşaklar arasındaki farklılıklar ve örgütsel yansımaları. Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi, 2(1), 93-112.
4. Arslan, A., & Staub, S. (2015). Kuşak teorisi ve içgirişimcilik üzerine bir araştırma. Kafkas University. Faculty of Economics and Administrative Sciences. Journal, 6(11), 1-24.
5. Bourdieu, P. (1990). Photography: A middle-brow art. Stanford University Press. Becker, H (1967). Social problems: A modern aproach. John Wiley & Sons.
6. Buchalter, S., I. (2011). Art therapy and creative coping techniques for older adults. Jessica Kingsley Publishers.
7. Creative Aging International (2019). About us. https://creativeageinginternational.com/about-us/ (Erişim Tarihi: 21.03.2025)
8. Çamur-Duyan, G. (2019). Yaşlı Ailesi ile çalışma. U. Yanardağ & M. Zubaroğlu Yanardağ (Ed.ler). Yaşlılık ve sosyal hizmet: Tüm boyutlarıyla kapsayıcı bir çerçeve içinde (1. bs, ss. 140– 141). Nika Yayınevi.

9. Çemberci, M., Sudak, M. K., Aşçı, S., Civelek, M. E., & Öz, S. (2014). Y neslinin örgüt ortamındaki davranış farklılıklarının analizi. AJIT-e: Academic Journal of Information Technology, 5(15), 57-74.
10. de Botton, A., & Armstrong, J. (2014). Terapi olarak sanat. Everest yayınları.
11. de Haan, A. (2000). Social exclusion: Enriching the understanding of deprivation. Studies in Social and Political Thought, 2(2), 22-40.
12. Elder, G. H. (1974). Children of the great depression. University of Chicago Press.
13. Elder, G. H., Johnson, M. K., & Crosnoe, R. (2003). The emergence and development of life course theory. In J. T. Mortimer, & M. J. Shanahan (Eds.), Handbook of the life course (pp. 3-19). Kluwer Academic Publishers.
14. Geray, C. (2002). Halk eğitimi. İmaj Yayınevi.
15. Gilleard, C., & Higgs, P. (2007). The third age and the baby boomers: Two approaches to the social structuring of later life. International Journal of Ageing and Later Life, 2(2), 13-30. https:// doi.org/10.3384/ijal.1652-8670.072213
16. Giddens, A. (2012). Sosyoloji. (C. Güzel, Çev.) Kırmızı Yayınları.
17. Göksu, T., & Karakaya, M. (2009). Polisin sapma davranışlarının etiketleme kuramı açısından değerlendirilmesi. Polis Bilimleri Dergisi, 11(4), 27-43.
18. Gürbüz, S. (2015). Kuşak farklılıkları: Mit mi, gerçek mi? İş ve İnsan Dergisi, 2(1), 39-57.
19. Hajek, A., Volkmar, A., & König, H.-H. (2025). Prevalence and correlates of loneliness and social isolation in the oldest old: A systematic review, meta-analysis and meta-regression. Social Psychiatry and Psychiatric Epidemiology, 60(5), 993–1015. https://doi.org/10.1007/s00127- 023-02602-0
20. Huss, E., & Bos, E. (2020). Art in social work practice. theory and practice. Routledge. İç li, G. (2008). Yaşlılar ve yetişkin çocuklar. Yaşlı Sorunları Araştırma Dergisi, 1, 29-38.
21. Karakuş Yıldız, B., & Taş, A. (2023). Hayat boyu öğrenmeye katılımın yaygın eğitim kursları bağlamında i̇ncelenmesi. Millî Eğitim, 52(239), 2335-2356. https://doi.org/10.37669/ milliegitim.1130974
22. Karasar, N. (2005). Bilimsel araştırma yöntemi. Nobel Yayın Dağıtım.
23. Kılıççı, Y. (1988). Yaşlılığın uyum sorunları. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 3, 3-7.
24. Keleş, H. N. (2011). Y kuşağı çalışanlarının motivasyon profillerinin belirlenmesine yönelik bir araştırma. Organizasyon ve Yönetim Bilimleri Dergisi, 3(2), 129-139.
25. Kurt, İ. (2008). Yetişkin eğitimi. Asil Yayın Dağıtım.
26. Körlof, L., Nyman, A., Isaksson, G., & Larsson, E. (2024). Older adults’ experiences of using strategies to maintain and foster social participation: A systematic review with metasynthesis of qualitative studies. Health & Social Care in the Community, Article 7877128. https://doi. org/10.1155/2024/7877128
27. Köse, E., Gökkaya, F., & Canbulat, N. (2024). A new perspective to loneliness and well being levels of the older adults: Art therapy. Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 25(46), 1–18. https://doi.org/10.21550/sosbilder.1340465
28. Köse, H. (2004). Bourdieu medyaya karşı. Papirus Yayınevi.
29. Life Story Club (2023). About us. https://www.lifestoryclub.org/about-us (Erişim Tarihi: 21.03.2025).
30. Lifetime Arts (2025). Lifetime Arts: Creative aging programs. https://www.lifetimearts.org (Erişim Tarihi: 21.03.2025).
31. Millî Eğitim Bakanlığı. (2009). Türkiye Hayat Boyu Öğ renme Strateji Belgesi. MEB Yayınevi.
32. Millî Eğitim Bakanlığı Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü. (2021). 2020 Izleme Ve Değerlendirme Raporu. https://hbogm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2022_04/15173151_ HBOGM_Yzleme_ve_DeYerlendirme_Raporu-2021.pdf
33. Millî Eğitim Bakanlığı Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü. (2024). 2023 Izleme ve Değerlendirme Raporu. https://hbogm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2024_05/14104707_ izlemevedegerlendirmeraporu2023.pdf
34. Millî Eğitim Bakanlığı Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü. (2025). Kurs Programları. https://eyaygin. meb.gov.tr/pagePrograms.aspx.
35. Müftüler, H. G. (2019). Parsons sistem teorisi açısından kuşaklar arası ilişkilerde çatışma ve dayanışma. Türkiye Sosyal Hizmet Araştırmaları Dergisi, 3(2), 100-135.
36. Nietzsche, F. (1994). Tragedyanın doğuşu. (İ. Z. Eyüboğlu, Çev.). Say Yayınları.
37. Pollak, C., Verghese, J., & Blumen, H. M. (2023). Loneliness and functional decline in aging: A systematic review. Research in Gerontological Nursing, 16(4), 202–212. https://doi. org/10.3928/19404921-20230503-02
38. Salman, F., & Akkurnaz, G. (2022). Bir terapi yöntemi olarak fotoğraf sanatının geriatride kullanımı. İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 7(2), 427-433.
39. The Foundation for Art & Healing (2023). Aging unlonely. https://www.artandhealing.org/aging/ (Erişim Tarihi: 23.03.2025).
40. Temizer Güneş, M. (2023). Kuşaklararası ilişkilerde entegrasyon üzerine bir odak grup çalışması. Yalova Sosyal Bilimler Dergisi, 13(2), 138-154.
41. TimeSlips (2023). Trainings. https://www.timeslips.org/trainings/ (Erişim Tarihi: 21.03.2025).
42. Tuna, M. ve Çakmaz, D. (2024). Kuşaklararası etkileşim ve deneyim aktarımına ilişkin bir dijital eğitim modeli geliştirilmesi: Muğla, Menteşe örneği. Sosyolojinin Geleceği ve Geleceğin Sosyolojisi II. Ulusal Kongre Genişletilmiş Özet Bildiri Kitapçığı Taslağı içinde (s. 90). Başkent Üniversitesi Sosyoloji Bölümü. baskent.edu.tr
43. Uslu, A., & Uludağ, K. (2023). Mesleki ve teknik Anadolu lisesindeki öğretmenlerin görüşlerine göre sanat eğitiminin gerekliliği: Eskişehir örneği. Millî Eğitim, 52(239), 1575–1598. https:// doi.org/10.37669/milliegitim.1128285
44. Yıldırım, M. (1996). Yaygın eğitim ve halk eğitimi merkezlerindeki uygulamaları. Millî Eğitim Bakanlığı Çıraklık ve Yaygın Eğitim Genel Müdürlüğü .
45. Yıldırım, F. (2015). Çocukların dünyasına yaşlıları dâhil etmek: Okul temelli kuşaklararası dayanışma modelleri. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 19(1), 275-296.
46. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2008). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
47. Yolcu, E. (2009). Sanat eğitimi kuramları ve yöntemleri. Nobel Yayımcılık.