Analyzing Current Education Policies in Türkiye from the Perspective of Inclusive Education Dimensions

Öz

This study was conducted to examine the place of the sub-dimensions of inclusive education, which have gained increasing prominence in educational policies in recent years, within contemporary educational policies in Türkiye. Accordingly, the study examined how the sub-dimensions of inclusive education are addressed in policy documents. The research was designed as a qualitative study based on document analysis, involving the systematic examination of policy documents. The data sources comprised high-level policy documents and regulations, documents published by relevant ministries, regulations concerning the teacher education system, and educational legislation. The selected policy documents were analyzed through document analysis within the framework of the sub-dimensions of inclusive education, and the data were analyzed using MAXQDA 2020 software. The findings revealed that the 44 policy documents examined addressed inclusive education through seven distinct sub-dimensions. This result indicates that the concept of inclusive education in Türkiye extends beyond the inclusion of specific disadvantaged groups in educational processes and is instead conceptualized as a multidimensional policy domain encompassing instructional practices, the structure of the education system, support services, and social inclusion. However, the analysis also revealed that current educational policies do not establish sufficiently comprehensive objectives regarding inclusive school leadership and management. Furthermore, it is recommended that future policy documents include more explicit objectives aimed at enhancing the flexibility and responsiveness of the curriculum to the principles of inclusive education.

Anahtar Kelimeler

• Inclusive education
• dimensions of inclusive education
• education policy
• education legislation

Türkiye’deki Güncel Eğitim Politikalarının Kapsayıcı Eğitim Boyutları Açısından İncelenmesi

Öz

Bu araştırma, son yıllarda eğitim politikalarında önemli bir yer edinen kapsayıcı eğitim yaklaşımlarının alt boyutlarının, Türkiye’deki güncel eğitim politikalarındaki yerini belirlemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Bu doğrultuda, kapsayıcı eğitimin alt boyutlarının politika belgelerinde nasıl ele alındığı incelenmiştir. Bu araştırma, politika belgelerinin sistematik olarak incelendiği ve doküman incelemesine dayalı nitel bir araştırma olarak tasarlanmıştır. Araştırmanın veri kaynakları; üst politika belgeleri ve düzenlemeler, ilgili bakanlıklara ait belgeler, öğretmen yetiştirme sistemine dair düzenlemeler ve eğitim mevzuatı kategorilerindeki dokümanlardır. Araştırmada, kapsayıcı eğitimin alt boyutları doğrultusunda güncel politika belgeleri doküman analiziyle incelenmiş ve veriler MAXQDA 2020 programıyla analiz edilmiştir. Araştırma kapsamında incelenen 44 politika belgesinde, kapsayıcı eğitimin yedi farklı alt boyut üzerinden ele alındığı belirlenmiştir. Bu sonuç, Türkiye’de kapsayıcı eğitim anlayışının yalnızca belirli dezavantaj grupların eğitim süreçlerine dâhil edilmesiyle sınırlı olmadığını; öğretim uygulamalarından eğitim sisteminin yapısına, destek hizmetlerinden sosyal kapsayıcılığa kadar genişleyen çok boyutlu bir politika alanı olarak değerlendirildiğini göstermektedir. Kapsayıcı eğitimin güncel eğitim politikalarındaki yeri değerlendirilirken okul yönetimine yönelik yeterli kapsayıcı hedeflerin belirlenmediği tespit edilmiştir. Ayrıca müfredatın esnekliği ve güncelliği konusunda, politik belgeler içerisinde çeşitli hedeflere yer verilmesi gerektiği önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Kapsayıcı eğitim
• kapsayıcı eğitimin boyutları
• eğitim politikası
• eğitim mevzuatı

Etik Beyan

Bu çalışmada “Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi” kapsamında uyulması belirtilen tüm kurallara uyulmuştur. Yönergenin ikinci bölümü olan “Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiğine Aykırı Eylemler” başlığı altında belirtilen eylemlerden hiçbiri gerçekleştirilmemiştir.

Kaynakça

1. Adem, M. (1993). Ulusal eğitim politikamız ve finansmanı. A. Ü. Eğitim Fakültesi.
2. Akcaoğlu, M. Ö., Külekçi, E., & Mor-Dirlik, E. (2020). Öğretmen adaylarının bakış açısından meslek bilgisi derslerinin gereklilik düzeyi ve öğretmenlik mesleği yeterlikleri. Journal of Computer and Education Research, 8(16), 545-566. DOI: 10.18009/jcer.739602.
3. Akgündüz, M. (2019). Kapsayıcı eğitimin hukuki dayanakları. P. O. Taneri, (Ed.), Kuramdan Uygulamaya Kapsayıcı Eğitim (ss. 45-65). Pegem Akademi.
4. Alexaki, N. Foulidi, X., & Evangelos C. P. (2022). The three dimensions of ınclusive education in the attempt for educational change: Cultures, policies and practices. Journal of Research Initiatives, 61(5), 1-11.
5. Altunoğlu, A. (2019). Kapsayıcı eğitim kavramının felsefi, sosyolojik ve psikolojik temelleri. P. O. Taneri, (Ed.), Kuramdan Uygulamaya Kapsayıcı Eğitim (ss. 25-43). Pegem Akademi.
6. Aydın-Güngör, T., & Pehlivan, O. (2021). Kapsayıcı eğitimin Türk eğitim sistemindeki yeri ve önemi. Studies in Educational Research and Development, 5(1), 48-71.
7. Balcı, A. (2026). Açıklamalı eğitim yönetimi terimleri sözlüğü. (Genişletilmiş 11. Baskı), Pegem Akademi.
8. Ballard, M. (1995). Relations discursives et traduction. Lille: Presses Universitaires de Lille.

9. Baş, M. K. (2022). 20. Millî Eğitim Şûrası kararlarına erken çocukluk eğitimi açısından bir bakış. In Full Papers Congress E-book (p. 893). 6th International Congress of Eurasian Social Sciences, 13-16 Mayıs 2022, Bodrum/Türkiye.
10. Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27-40. https://doi.org/10.3316/QRJ0902027.
11. Canbal, M., Kerkez, B., Suna, E., Numanoğlu, K., & Özer, M. (2020). Mesleki ve teknik ortaöğretimde paradigma değişimi için yeni bir adım: Eğitim programlarının güncellenmesi. Eğitim ve İnsani Bilimler Dergisi: Teori ve Uygulama, 11(21), 1-26.
12. Cerna, L., Mezzanotte, C., Rutigliano, A., Brussino, O., Santiago, P., Borgonovi, F., & Guthrie, C. (2021). Promoting inclusive education for diverse societies: A conceptual framework (OECD Education Working Papers No. 260). OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/94ab68c6-en
13. Creswell, J. W., & Poth, C. N. (2018). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches (4th ed.). Sage.
14. Çakır, C. (2017). Geçmişten günümüze Türk eğitim sistemindeki gelişmeler: Bir kamu politikası aktörü olarak Millî Eğitim Şuraları özelinde bir değerlendirme. Sosyal ve Beşerî Bilimler Dergisi, 9(2), 31-48.
15. Çayır, M., & Sarıtaş, M. (2017). Nitel veri analizinde bilgisayar kullanımı: Bir betimsel içerik analizi (2011-2016). Necatibey Eğitim Fakültesi Elektronik Fen ve Matematik Eğitimi Dergisi, 11(2), ss.526.
16. Çetin, A., Ünsal, S., & Hekimoğlu, E. (2021). 2018-2019 öğretim yılında güncellenen öğretmen yetiştirme lisans programının incelenmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi (52), 337-358. https://doi.org/10.53444/deubefd.904931.
17. Çevik, H. H., & Demirci, S. (2012). Kamu politikası: Kavramlar, aktörler, süreç, modeller, analiz, karar verme. (2. Baskı). Seçkin.
18. Çörtük, M. M., & Çörtük, G. (2023). Türk eğitim politikaları sorunları. BENGİ Dünya Yörük-Türkmen Araştırmaları Dergisi, 2023 (1), 151-172.
19. Çukurova, P., Çakmaklı, T., Parin, C., & Aydın, M. (2023). 20. Millî Eğitim Şura Kararlarının okul öncesi eğitim kademesi açısından incelenmesi. Asya Studies, 7(23), 87-98. https://doi.org/10.31455/asya.1212634
20. Demirel Kaya, E. (2019). Millî Eğitim Bakanlığının temel eğitim kademesindeki dezavantajlı öğrencilere yönelik kapsayıcı eğitim politika ve uygulamaları (2002-2018). [Yayımlanmamış yüksek Lisans Tezi]. Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
21. Dye, T. (1992). Understanding public policy. 7th edn, Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall.
22. Easton, D. (1953). The political system. New York: Knopf.
23. European Agency for Special Needs and Inclusive Education. (2014). Five key messages for inclusive education. https://www.european-agency.org
24. Forster, N. (1995). The analysis of company documentation. C. Cassell & G. Symon (Eds.). Qualitative methods in organizational research: A practical guide. (ss. 147-166). London: Sage.
25. Ganioğlu, S., & Toprakçı, E. (2023). Examination of the concurrence of the 11th development plan, the 2022 annual program and the MEB 2019-2023 strategic plan in terms of education. E-International Journal of Pedandragogy, 3(2), 23-42.
26. Graham, L. (2020). Inclusive education for the 21st century: Theory, policy and practice. Routledge.
27. Hamarat, E. (2019). 21. yüzyıl becerileri odağında Türkiye’nin eğitim politikaları. Seta-Analiz.
28. Hodkinson, A. (2020). Special educational needs and inclusion, moving forward but standing still? A critical reframing of some key issues. British Journal of Special Education, 47(3), 308-328. https://doi.org/10.1111/1467-8578.12312.
29. İçişleri Bakanlığı. (2014). Geçici koruma yönetmeliği. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2014/10/20141022-15-1.pdf
30. Kahriman Pamuk, D., & Bal, M. (2019). Okul öncesi öğretmenlerinin kapsayıcı eğitimde çocukların dil gelişim sürecine yönelik görüşlerinin belirlenmesi. Millî Eğitim Dergisi, 48(1), 737-754.
31. Kandemir, A. (2022). Millî Eğitim Şûralarında eğitim ve okul yönetimi. Baskent University Journal of Education, 9(2), 169-179.
32. Karasar, N. (2005). Bilimsel araştırma yöntemi. Nobel.
33. Kinasih, A. P. P. S., Hakim, M. A. R., Anggraini, N. P., & Sain, Z. H. (2024). Building inclusive education: Models and supporting factors in elementary schools. EDUCARE: Journal of Primary Education, 5(2), 119-132. https://doi.org/10.35719/educare.v5i2.284
34. Korucuk, M. (2019). Öğretmen strateji belgesi (2017–2023) ve 2023 eğitim vizyonunun öğretmen odaklı değerlendirilmesi. The Journal of International Educational Sciences, 6(19), 75-91.
35. Kuckartz, U., & Rädiker, S. (2019). Analyzing qualitative data with MAXQDA: Text, audio, and video. Springer.
36. Kurt, H., & Gross, M. U. (2014). Inclusive education as a process: Definitions and frameworks. In T. Loreman, J. Deppeler, & D. Harvey (Eds.), Inclusive education: Supporting diversity in the classroom (ss. 15-30). Routledge.
37. Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. Sage.
38. Merey, Z. (2023). Kapsayıcı eğitimin yasal dayanakları. H. Şimşek ve S. S. Kula. (Ed.), Herkes için kapsayıcı eğitim (ss. 117-125). Vizetek.
39. Merriam, S. B. (2009). Qualitative research: A guide to design and implementation. San Francisco, CA: Jossey-Bass.
40. Merriam, S. B., & Tisdell, E. J. (2016). Qualitative research: A guide to design and implementation (4th ed.). Jossey-Bass.
41. Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook (2nd ed.). Sage.
42. Miles, M. B., Huberman, A. M., & Saldaña, J. (2014). Qualitative data analysis: A methods sourcebook (3rd ed.). Sage.
43. Millî Eğitim Bakanlığı. (1973). Millî eğitim temel kanunu. (Kanun No: 1739) https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.1739.pdf
44. Millî Eğitim Bakanlığı. (1997). Özel eğitim hakkında kanun hükmünde kararname. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/4.5.573.pdf
45. Millî Eğitim Bakanlığı. (2007). Özel öğretim kurumları kanunu (Kanun No: 5580). https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.5580.pdf
46. Millî Eğitim Bakanlığı. (2012). Millî Eğitim Bakanlığı özel öğretim kurumları yönetmeliği. https://ookgm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2022_02/21165820_Ozel_OYretim_KurumlarY_YonetmeliYi_19.02.2022.pdf
47. Millî Eğitim Bakanlığı. (2013). Millî Eğitim Bakanlığı ortaöğretim kurumları yönetmeliği. https://www.mevzuat.gov.tr/File/GeneratePdfmevzuatNo=18812&mevzuatTur=KurumVeKurulusYonetmeligi&mevzuatTertip=5
48. Millî Eğitim Bakanlığı. (2017a). Öğretmen strateji belgesi. https://oygm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2017_07/26174415_Strateji_Belgesi_RG-Ylan-_26.07.2017.pdf
49. Millî Eğitim Bakanlığı. (2017b). Öğretmenlik mesleği genel yeterlikleri. https://oygm.meb.gov.tr/dosyalar/StPrg/Ogretmenlik_Meslegi_Genel_Yeterlikleri.pdf
50. Millî Eğitim Bakanlığı. (2017c). Millî Eğitim Bakanlığı rehberlik hizmetleri yönetmeliği. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=34760&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5.
51. Millî Eğitim Bakanlığı. (2018a). Millî Eğitim Bakanlığı hayat boyu öğrenme kurumları yönetmeliği. https://www.mevzuat.gov.tr/File/GeneratePdf?mevzuatNo=24507&mevzuatTur=KurumVeKurulusYonetmeligi&mevzuatTertip=5
52. Millî Eğitim Bakanlığı. (2018b). Özel eğitim hizmetleri yönetmeliği. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2018/07/20180707-8.htm
53. Millî Eğitim Bakanlığı. (2018c). 2023 eğitim vizyonu. https://www.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2018_10/04104411_Egitim_Vizyonu_2023.pdf
54. Millî Eğitim Bakanlığı. (2018d). Millî Eğitim Bakanlığı rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri yönetmeliği. https://www.mevzuat.gov.tr/
55. Millî Eğitim Bakanlığı. (2019). 2019-2023 Stratejik Planı. https://www.meb.gov.tr/stratejik_plan
56. Millî Eğitim Bakanlığı. (2020). Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü İzleme ve Değerlendirme Daire Başkanlığı 2020 raporu. https://hbogm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2021_08/05112450_2020-RAPOR-2020_rp_duzeltme-2.8.2021-yayYnlanan.pdf.
57. Millî Eğitim Bakanlığı. (2022a). 20. Millî Eğitim Şûrası kararları. https://www.meb.gov.tr/20-milli-egitim-surasi-kararlari/meb_sura/27325/tr
58. Millî Eğitim Bakanlığı. (2022b). Uzman öğretmenlik modülleri. Millî Eğitim Bakanlığı.
59. Millî Eğitim Bakanlığı. (2026). T.C. Millî Eğitim Bakanlığı 2025 Yılı İdare Faaliyet Raporu. https://sgb.meb.gov.tr/
60. Mogalakwe, M. (2006). The use of documentary research methods in social research. African Sociological Review, 10(1), 221-230.
61. OECD, (2023). Equity and inclusion in education: Finding strength through diversity. OECD Publishing, Paris, https://doi.org/10.1787/e9072e21-en.
62. Öncül, R. (2000). Eğitim ve eğitim bilimleri sözlüğü. Millî Eğitim Bakanlığı.
63. Patton, M. Q. (2018). Nitel araştırma ve değerlendirme yöntemleri. Bütün, M., ve Demir, S. (Çev.). Pegem Akademi.
64. Qvortrup, A., & Qvortrup, L. (2018). Inclusion: Dimensions of inclusion in education. International journal of inclusive education, 22(7), 803-817.
65. Rizvi, F., & Lingard, B. (2009). Globalizing education policy. London: Routledge.
66. Sak, R., Şahin Sak, İ. T., Öneren Şendil, Ç., & Nas, E. (2021). Bir araştırma yöntemi olarak doküman analizi. Kocaeli Üniversitesi Eğitim Dergisi, 4(1), 227-250. http://doi.org/10.33400/kuje.843306.
67. Seçgin, N. (2019). An analysis of immigrant education policies in Turkey / Türkiye'nin göçmen eğitim politikası analizi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
68. Stubbs, S. (2008). Inclusive education: Where there are few resources. The Atlas Alliance.
69. Studocu. (2024). RA 4670-Magna Carta for public school teachers. https://www.studocu.com/ph/document/president-ramon-magsaysay-state-university/maedfilipino/ra-4670-magna-carta-for-public-school-teacher/43393251
70. Şeker, M. (2021). Türkiye’de göç ve eğitim: Zorluklar ve politikalar. Göç Araştırmaları Merkezi.
71. Şimşek, H. (2023). Kapsayıcı eğitimin kavramsal çerçevesi. H. Şimşek ve S. S. Kula (Ed.), Herkes için kapsayıcı eğitim (ss. 45-83). Vizetek.
72. Şimşek, H., Dağıstan, A., Şahin, C., Koçyiğit, E., Yalçınkaya, G. D., Kart, M., & Dağdelen, S. (2019). Kapsayıcı eğitim bağlamında Türkiye’de ilköğretim programlarında çokkültürlülüğün izleri. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(2), 177-197.
73. T.C. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. (2023a). Engelsiz vizyon belgesi. https://www.aile.gov.tr/media/94718/2030_engelsiz_vizyon_belgesi.pdf
74. T.C. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. (2023b). Engelli hakları ulusal eylem planı. https://www.aile.gov.tr/media/133056/engelli_haklari_ulusal_eylem_plani_23-25.pdf
75. T.C. Cumhurbaşkanlığı. (2023a). Cumhurbaşkanlığı yıllık programı. https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2022/11/2023-Yili-Cumhurbaskanligi-Yillik-Programi.pdf
76. T.C. Cumhurbaşkanlığı. (2023b). Olağanüstü hâl kapsamında eğitim alanında alınan tedbirlere ilişkin cumhurbaşkanlığı kararnamesi. (Kararname No: 131). https://www.mevzuat.gov.tr/File/GeneratePdf?mevzuatNo=131&mevzuatTur=CumhurbaskaniKararnameleri&mevzuatTertip=5
77. Trowler, P. (2003). Eduction policy. Routledge.
78. UNESCO. (2009). Policy guidelines on inclusion in education. United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (UNESCO). https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000177849.
79. UNESCO. (2017). A guide for ensuring inclusion and equity in education. UNESCO Publishing. https://unesdoc.unesco.org
80. UNICEF. (2023). Türkiye’de afet sonrası eğitimde kırılgan grupların durumu (Rapor No. TR-EDU-2023/06). https://www.unicef.org/turkiye/raporlar
81. Uştuk, O., & Can Traünmüller, I. (2022). Kültürlerarası karşılaşmaların gönüller üzerindeki etkileri: Kapsayıcı bir toplum için sosyal sorumluluk. Sosyoloji Araştırmaları Dergisi, 25(2), 217-234. https://doi.org/10.18490/sosars.1111355
82. Uysal, H. (2018). Eğitim yöneticilerinin ve uzmanlarının görüşlerine göre Türkiye’deki eğitim politikalarının değerlendirilmesi [Yayımlanmamış doktora tezi]. Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
83. Wilson, R. (2006). Policy analysis as policy advice, In M. Maron, M. Rein & R. E. Goodin, (Eds.). The Oxford hanbook of public policy, (pp.152-168). Oxford: Oxford University.
84. Yalçınkaya, Y. (2015). Adalet ve Kalkınma Partisi eğitim politikaları [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Zirve Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
85. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2018). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin.
86. Yıldız, O., & Yıldız, T. (2016). Türkiye Cumhuriyeti eğitim politikaları. Eğitim ve Toplum Araştırmaları Dergisi, 3(1), 24-41.
87. Yılmaz Atman, B. (2022). Kapsayıcı eğitim. H. Bakkaloğlu, S. Çelik ve G. Tomris (Ed.), Erken çocukluk özel eğitimi (ss. 589-615). Vize.
88. Yılmaz, F., Öner Sunkur, M., & Derya, R. (2024). Kapsayıcı eğitim modülü eğitimi seminerinin aday öğretmenlerin kapsayıcı eğitim ilkelerini benimseme düzeylerine etkisi. Millî Eğitim Dergisi, 53(243), 1231-1254. https://doi.org/10.37669/milliegitim.1252466.
89. Yükseköğretim Kurulu. (2018). Öğretmen yetiştirme lisans programları. https://www.yok.gov.tr/kurumsal/idari-birimler/egitim-ogretim-dairesi/yeni-ogretmen-yetistirme-lisans-programlari.