The Visibility of Climate Change Policies in the Türkiye Century Education Model: An Assessment in the Context of Sustainable Development Goal Climate Action

Öz

This study aims to evaluate the visibility of Türkiye’s climate action policies, within the framework of the Sustainable Development Goals, in the Türkiye Century Education Model (TCEM). It first identifies educational climate change policies, goals, and strategies outlined in Türkiye’s Twelfth Development Plan, the Ministry of National Education Climate Change Action Plan, and the Ministry’s 2024–2028 Strategic Plan, then examines their representation in the TCEM curricula. This descriptive study employs content analysis, a qualitative research method. The findings indicate that the inclusion of climate change, sustainability, recycling, energy efficiency, and natural resource conservation in various subjects, particularly science, geography, chemistry, and biology, represents a significant development. However, these themes are not systematically addressed or are presented through indirect examples in mathematics, history, history of the Turkish revolution, and religious culture and ethics. Although the Preschool Education Curriculum includes efforts to promote environmental awareness, their restriction to certain learning areas highlights the need for stronger integration of climate education in early childhood. Overall, the TCEM demonstrates potential compatibility with educational climate change policies; however, this potential needs to be strengthened more systematically, explicitly, and measurably within the context of the Sustainable Development Goal on climate action

Anahtar Kelimeler

• sustainable development goals
• climate action
• climate change education
• curriculums
• the Century of Türkiye Education Model

Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nde İklim Değişikliği Politikalarının Görünürlüğü: Sürdürülebilir Kalkınma Amacı İklim Eylemi Bağlamında Bir Değerlendirme

Öz

Bu çalışmada, sürdürülebilir kalkınma amaçlarından iklim eylemine ilişkin Türkiye’de yürütülen politikaların Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’ndeki (TYMM) görünürlüğünün değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Bu doğrultuda Türkiye On İkinci Kalkınma Planı’ndaki eğitimsel iklim değişikliği politikaları, MEB İklim Değişikliği Eylem Planı’nın amaç ve hedefleri ile MEB 2024-2028 Stratejik Planı’ndaki ilgili hedef ve stratejiler belirlenerek TYMM öğretim programlarındaki görünürlükleri incelenmiştir. Betimsel nitelikteki araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden içerik analizi kullanılmıştır. Araştırma sonucunda, öğretim programlarında özellikle fen bilimleri, coğrafya, kimya ve biyoloji derslerinde iklim değişikliği, sürdürülebilirlik, geri dönüşüm, enerji verimliliği ve doğal kaynakların korunması temalarına yer verilmesi önemli bir gelişme olarak değerlendirilmiştir. Bununla birlikte matematik, tarih, inkılap tarihi, din kültürü ve ahlak bilgisi derslerinde bu temaların sistematik biçimde ele alınmadığı veya dolaylı örneklerle aktarıldığı belirlenmiştir. Okul Öncesi Eğitim Programı’nda çevresel farkındalığa yönelik içeriklerin belirli öğrenme alanlarıyla sınırlı kalması, iklim eğitiminin erken çocukluk döneminde daha güçlü biçimde bütünleştirilmesi gerektiğini göstermektedir. Sonuç olarak TYMM’nin eğitimsel iklim değişikliği politikalarıyla uyumlu potansiyeller taşıdığı, ancak bu potansiyelin sürdürülebilir kalkınma amacı iklim eylemi bağlamında daha sistematik, açık ve ölçülebilir biçimde güçlendirilmesi gerektiği söylenebilir.

Anahtar Kelimeler

• Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli
• sürdürülebilir kalkınma amacı
• iklim eylemi
• iklim değişikliği eğitimi
• öğretim programları

Teşekkür

teşekkürler

Kaynakça

1. Açıkalın, Ş. N., Sarı, E., & Erçetin, Ş. Ş. (2024). Role of education in awareness on climate change. Current Perspectives in Social Sciences, 28(1), 56–63. https://doi.org/10.53487/ atasobed.1454546
2. Akıllı, E. (2023). COP28 İklim zirvesi ve Türkiye’nin küresel iklim değişikliği ile mücadelesi. SETA Yayınları. https://www.setav.org/assets/uploads/2023/12/P379.pdf
3. Aktaş, F., Dinçol Özgür, S., & Yılmaz, A. (2020). İlköğ retim programlarının BM 2030 sürdürülebilir kalkınma hedefleri açısından incelenmesi. Karaelmas Fen ve Mühendislik Dergisi, 10(1), 61–70. https://doi.org/10.7212/zkufbd.v10i1.1525
4. Asante, C. K., Yalley, E., & Amissah, G. (2024). Climate change education, globalisation and the nation state: A commentary on Ghana’s science curriculum. Australian Journal of Environmental Education, 40, 55–64. https://doi.org/10.1017/aee.2024.2
5. Ateş, H. (2025). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli okul öncesi ve ilkokul eğitim öğretim programlarının çevre eğitimi ve sürdürülebilirlik perspektifinden incelenmesi. International Social Sciences Studies, 11(5), 871–883. https://doi.org/10.5281/zenodo.15535672
6. Aydın, G., & Genç, F. N. (2023). Sürdürülebilir kalkınma bağlamında afet ve iklim değişikliği politikaları. Çankırı Karatekin Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 13(2), 563–590. https://doi.org/10.18074/ckuiibfd.1176640
7. Banks, K. I., & Taylor, C. A. (2025). Climate change education in primary schools: Using arts-based methods to access student voice and examine the UK National Curriculum. Environmental Education Research. https://doi.org/10.1080/13504622.2025.2460718
8. Barak, B., & Gönençgil, B. (2020). Dünyada ve Türkiye’de ortaokul öğretim programlarının iklim değişikliği eğitimi yaklaşımına göre karşılaştırılması. Journal of Geography, (40), 187–201. https://doi.org/10.26650/JGEOG2019-0039

9. Baş, H., & Çobanoğlu, R. (2024). Türkiye’de iklim değişikliği eğitimi: Bloom Taksonomisi’ne göre bir program analizi çalışması. Sinop Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 8 (Eğitim Bilimleri Özel Sayısı), 306–325. https://doi.org/10.30561/sinopusd.1582615
10. Birel, F. K., & Çevik, M. S. (2020). Nitel araştırma desenleri. Ş. Ş. Erçetin (Ed.), Araştırma Teknikleri(ss. 63–80). Nobel Yayınları.
11. Birleşmiş Milletler Türkiye (2024). Türkiye sürdürülebilir kalkınma amaçları. https://turkiye.un.org/ tr/sdgs
12. Bramwell Lalor, S., Ferguson, T., & Ison, M. (2024). The Jamaican national standards curriculum: A content analysis of its readiness to support climate change education. International Research In Geographical And Environmental Education. 33(4), 337–352. https://doi.org/10.1080/10 382046.2024.2336710
13. Busby, J. W. (2010). After Copenhagen: Climate governance and the road ahead. Council on Foreign Relations. http://www.jstor.org/stable/resrep00274
14. Cordonier Segger, M. C. (2016). Advancing the Paris Agreement on climate change for sustainable development. Cambridge Journal of International and Comparative Law, 5(2). https://doi. org/10.4337/cilj.2016.02.03
15. COP27 Global Youth Statement. (2022). COP27 küresel gençlik bildirisi. https://coy17eg.com/wpcontent/ uploads/2022/11/GYS-2022-V.-Z.pdf
16. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (2024). İklim değişikliği. https://iklim.gov.tr/sss/ iklim-degisikligi
17. Dere, İ., & Ateş, Y. (2025). Sosyal bilgiler öğretim programlarının küresel sorunlar açısından karşılaştırmalı analizi (1998-2024). Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi (57), 344–354. https://doi.org/10.52642/susbed.1716099
18. Dere, İ., & Çinikaya, C. (2023a). Tiflis Bildirgesi ve BM 2030 sürdürülebilir kalkınma amaçlarının çevre eğitimi ve iklim değişikliği dersi öğ retim programına yansımaları. Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 13(1), 1343–1366. https:// doi.org/10.48146/odusobiad.1218188
19. Dere, İ., & Çinikaya, C. (2023b). 2015 çevre eğitimi ve 2022 çevre eğitimi ve iklim değişikliği programlarının çeşitli boyutlar açısından karşılaştırılması. International Journal of Geography and Geography Education (49), 80–96. https://doi.org/10.32003/igge.1255007
20. Demirbaş, M., & Aydın, R. (2020). 21. yüzyılın en büyük tehdidi: Küresel iklim değişikliği. Ecological Life Sciences, 15(4), 163–79.
21. Dincol Özgür, S. (2020). İlköğretim programlarının BM 2030 Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri açısından incelenmesi. Karaelmas Fen ve Mühendislik Dergisi, 10(1), 61–70.
22. Eker Çelebi, M., & Taşkın Ekici F. (2025). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli fen bilimleri öğretim programının sürdürülebilirlik ve sürdürülebilir kalkınma hedefleri ile ilişkisi. Denizli İl Millî Eğitim Müdürlüğü Bilim ve Eğitim Dergisi, 1(1), 29–39.
23. Engin, B. (2012). İklim değişikliği ile mücadelede uluslararası iş birliğinin önemi. Sosyal Bilimler Dergisi, 2, 71–82.
24. Erbaş, A. A. (2023). İlkokul öğretim programları ve ders kitaplarında küresel ısınma ve iklim değişikliği. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 23(2), 728–746. https:// doi.org/10.17240/aibuefd.2023..-1163459
25. Eren, O. E. (2021). The role of global climate change negotiations in The People’s Republic Of China - United States Competition [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Yalova Üniversitesi.
26. Erçetin, Ş. Ş., & Açıkalın, Ş.N. (2020). Bilimsel araştırmalarda temel yaklaşımlar araştırma modelleri ve desenleri. Ş. Ş. Erçetin (Ed.), Araştırma Teknikleri, (ss. 30–46). Nobel Yayınları.
27. Erickson, L.E., & Brase, G. (2019). reducing greenhouse gas emissions and improving air quality. CRC Press. https://doi.org/10.1201/9781351116589
28. Fidan Yazgan, P., & Benzer, E. (2023). Fen bilimleri ve çevre ve iklim değişikliği programlarındaki kazanımların çevre okuryazarlığı bileşenleri bağlamında karşılaştırılması. Türkiye Eğitim Dergisi, 8(2), 299–320. https://doi.org/10.54979/turkegitimdergisi.1374836
29. Gluckman, P. D., Turekian, V. C., Grimes, R. W., & Kishi, T. (2017). Science diplomacy: A pragmatic perspective from the inside. Science & Diplomacy, 6(4), 1–13.
30. Goyal, R., England, M. H., Gupta, A. S., & Jucker, M. (2019). Reduction in surface climate change achieved by the 1987 Montreal Protocol. Environmental Research Letters 14(12), 1–10. https://doi.org/10.1088/1748-9326/ab4874
31. Gülersoy, A, E., & Gülersoy, Ö. (2023). Çevre eğitimi ve iklim değişikliği dersi (6, 7 veya 8. sınıflar) öğretim programı kazanımlarının yenilenmiş Bloom Taksonomisi bilişsel alan basamaklarına göre değerlendirilmesi. Jass Studies-The Journal of Academic Social Science Studies, 16(97), 1–16.
32. Handl, G. (2012). Declaration of the United Nations conference on the human environment (Stockholm Declaration), 1972 and the Rio Declaration on environment and development, 1992. United Nations Audiovisual Library of International Law, 11(6), 1–11.
33. Himmetoğlu, İ., & Aydın, F. (2024, Eylül 19-22). Coğrafya ders kitaplarında yer alan doğal afetler konusuna ilişkin görsellerin incelenmesi [Tam metin bildiri]. VI. Uluslararası Coğrafya Eğitimi Kongresi, İstanbul, s. 92–100.
34. Howard Jones, P., Sandsa, D., Dillon, J., & Fenton-Jones, F. (2021). The views of teachers in England on an action-oriented climate change curriculum. Environmental Education Research, 27(11), 1660–1680. https://doi.org/10.1080/13504622.2021.1937576
35. Hulme, M., & Mahony, M. (2010). “Climate Change: What do we know about the IPCC?” Progress in Physical Geography: Earth and Environment 34(5), 705–718. https://doi. org/10.1177/0309133310373719
36. İklim Değişikliği Başkanlığı. (2025). İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi. https://webdosya.csb. gov.tr/db/iklim/webmenu/webmenu12421_1.pdf
37. Karaaslan, H., & Çetin, T. (2025). Çevre eğitimi ve iklim değişikliği dersi (6, 7 veya 8. sınıflar) öğretim programının disiplinlerarası öğretim açısından değerlendirilmesi. SDU International Journal of Educational Studies, 12(1), 67–80. https://doi.org/10.33710/sduijes.1662378
38. Karasar, N. (2011). Bilimsel araştırma yöntemi. Nobel Yayınları.
39. Keklik, İ., & Barış, A. (2023). Pandemi krizi sürecinde Avrupa Yeşil Mutabakatı. International Journal of Public Finance, 8(2), 351–364. https://doi.org/10.30927/ijpf.1373068
40. Kekül, M. B. (2023). Evaluation of EU-Turkey relations in the context of climate diplomacy[Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Bahçeşehir Üniversitesi.
41. Kıryak, Z., Kozaklı Ülger, T., Ülger, B. B., Bozkurt, I., & Çepni, S. (2024). 2018 ve 2024 ilk ve ortaokul fen bilimleri ve matematik dersleri öğretim programları öğrenme çıktılarının karşılaştırılması ve beceriler açısından incelenmesi. Bayburt Eğitim Fakültesi Dergisi, 19(44), 3054–3089. https://doi.org/10.35675/befdergi.1507283
42. Levy, B.S., & Patz, J.A. (2015). Climate change, human rights, and social justice. Annals of Global Health, 81(3), 310–322. https://doi.org/10.1016/j.aogh.2015.08.008
43. Metin, S. (2023). Afrika’da iklim değişikliğinin etkileri: İklim adaleti ve göç. Akdeniz Havzası ve Afrika Medeniyetleri Dergisi, 5(2), 99–118. https://doi.org/10.54132/akaf.1402787
44. Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook. SAGE Publications.
45. Millî Eğitim Bakanlığı. (2022). İklim değişikliği eylem planı. https://merkezisgb.meb.gov.tr/ meb_iys_dosyalar/2022_09/29171316_Milli_EYitim_BakanlYYY_Yklim_DeYiYikliYi_ Eylem_PlanY.pdf
46. Millî Eğitim Bakanlığı. (2023). İklim değişikliği farkındalığının temel eğitime entegrasyonu çalıştayı raporu. https://tegm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2023_03/30111651_TAIEX_Calistay_ Raporu.pdf
47. Millî Eğitim Bakanlığı. (2024a). Okul öncesi eğitim programı. https://mufredat.meb.gov.tr/
48. Millî Eğitim Bakanlığı. (2024b). İlkokul Türkçe, hayat bilgisi, fen bilimleri, sosyal bilgiler, din kültürü ve ahlak bilgisi, matematik, insan hakları, vatandaşlık ve demokrasi dersi öğretim programı. https://mufredat.meb.gov.tr/
49. Millî Eğitim Bakanlığı. (2024c). Ortaokul Türkçe, fen bilimleri, matematik, sosyal bilgiler, T.C. inkılap tarihi ve Atatürkçülük, din kültürü ve ahlak bilgisi, Peygamberimizin hayatı, Kur’an-ı Kerim dersi öğretim programı. https://mufredat.meb.gov.tr/
50. Millî Eğitim Bakanlığı. (2024d). Ortaöğretim Türk dili ve edebiyatı, matematik, fizik, kimya, biyoloji, coğrafya, felsefe, tarih, T.C. inkılap tarihi ve Atatürkçülük, din kültürü ve ahlak bilgisi, Peygamberimizin hayatı, Kur’an-ı Kerim, temel dini bilgiler dersi öğretim programı. https:// mufredat.meb.gov.tr/
51. Millî Eğitim Bakanlığı. (2024e). Millî Eğitim Bakanlığı 2024–2028 stratejik planı. https://sgb.meb. gov.tr/yayinlarimiz/yayin/112
52. Millî Eğitim Bakanlığı. (2024f). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli öğretim programları ortak metni. https://tymm.meb.gov.tr/surecNúñez-Sánchez, S., & Valente, M. J. (2023). Sustainable development goals and climate change in Spanish technology disciplines’ curricula: From LOMCE to LOMLOE. Sustainability, 15(13), 10301. https://doi.org/10.3390/ su151310301https://doi.org/10.3390/su151310301
53. Orhan, A., Demir, B., Çil, H., & Kölemen, E. B. (2025). MEB-UNICEF ortaklığı ile güncellenen okul öncesi eğitim programı ve Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli: Okul dışı öğrenme ortamları üzerine bir analiz. Early Childhood Education Researches, 3(1), 20–40.
54. Ölçer, S., & Öztürk, M. K. (2025). İlkokul 4. sınıf Türkçe dersi 2019-2024 öğretim programlarının ve ders kitaplarının sürdürülebilir kalkınma hedefleri açısından incelenmesi. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 13(1), 216–234. https://doi.org/10.16916/aded.1571859
55. Öner, Ş. (2023). İklim değişikliği sorununun uluslararası gelişmeler eşliğinde Türkiye’nin politika ve kurumlarına yansıması. Ombudsman Akademik, (18), 13–47.
56. Öztürk, K. (2002). Küresel iklim değişikliği ve Türkiye’ye olası etkileri. Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi 22(1), 47–65.
57. Perrin, E. (2023). Climate change, a challenging topic in the French curriculum (in 7th grade). Environmental Education Research, 29(8), 1118–1131. https://doi.org/10.1080/13504622. 2022.2117795
58. Poorhashemi, A. (2024.) International environmental law. S. G. Hauck, R. Kunz, & M. Milas (Ed.), Public International Law: A Multi-Perspective Approach içinde (ss. 453–466) https://doi. org/10.4324/9781003451327-19.
59. Pradhan, P., Costa, L., Rybski, D., Lucht, W., Wolfgang, L., & Kropp, J. P. (2017). A systematic study of sustainable development goal (SDG) interactions. Earth’s Future, 5(1), 1169–1179. https://doi.org/10.1002/2017EF000632
60. Rosen, A. M. (2015). The Wrong Solution At The Right Time: The Failure Of The Kyoto Protocol On Climate Change. Politics & Policy, 43(1), 30–58. https://doi.org/10.1111/polp.12105
61. Salinas, I., Guerrero, G., Satlov, M., & Hidalgo, P. (2022). Climate change in Chile’s school science curriculum. Sustainability, 14, 15212. https://doi.org/10.3390/su142215212
62. Sarı, B., & Erçetin, Ş. Ş. (2025). Üniversite web sitelerinde iklim değişikliği politikalarının görünürlüğü: Küresel ölçekte karşılaştırmalı bir değerlendirme. Journal of University Research, 8(1), 20–35. https://doi.org/10.32329/uad.1605435
63. Soysal, H., & Akbulut, S. (2024). 2024 Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli kapsamında hazırlanan 5. sınıf Türkçe ve sosyal bilgiler ders kitaplarında sürdürülebilir kalkınma amaçlarının görünümü. Journal of Emerging Educational Studies, 1(1), 33–46. https://doi.org/10.5281/ zenodo.14563283
64. Sönmez, Y. S. (2024, Ekim 17-19). Yenilenmiş ortaöğretim biyoloji öğretim programında ekoloji̇temasının değerlendirilmesi [Tam metin bildiri]. III. Uluslararası Temel Eğitim Kongresi, Karaman, s. 234–246.
65. Şen, Z. (2022). İklim değişikliği ve Türkiye. Çevre Şehir ve İklim Dergisi, 1(1), 1–19. Tuğaç, Ç. (2022). İklim değişikliği krizi ve şehirler. Çevre Şehir ve İklim Dergisi, 1(1), 38–60.
66. Turan, M. F., Yavuz Öztürk, A., & Yiğit, S. (2025). 11. Kalkınma Planı (2019-2023) ve 12. Kalkınma Planı’nın (2024–2028) Birleşmiş Milletler sürdürülebilir kalkınma amaçları (SKA) çerçevesinde analizi. Stratejik Yönetim Araştırmaları Dergisi, 8(1), 1–31. https://doi. org/10.54993/syad.1555710
67. Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı. (2023). On İkinci Kalkınma Planı (2024–2028). https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2023/12/On-Ikinci- Kalkinma-Plani_2024-2028_11122023.pdf
68. Uğraş, H. (2025). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli hayat bilgisi dersi öğ retim programındaki öğrenme çıktılarının, yenilenmiş̧ Bloom Taksonomisi ve sürdürülebilir kalkınma hedeflerine göre değerlendirilmesi. Turkish Studies, 20(Ö1), 999–1032. https://dx.doi.org/10.7827/ TurkishStudies.86722
69. United Nations Framework Convention on Climate Change. (2022). Action for climate empowerment (ACE). https://unfccc.int/sites/default/files/resource/cp2022_10a02_adv.pdf#page=44
70. Von-Storch, H., & Stehr, N. (2006). Anthropogenic climate change: a reason for concern since the 18th century and earlier. Geografiska Annaler: Series A, Physical Geography, 88, 107–113. https://doi.org/10.1111/j.0435-3676.2006.00288.x
71. Wright, Tarah S. (2002). Definitions and frameworks for environmental sustainability in higher education. Higher Education Policy 15(2), 105–120. https://doi.org/10.1016/S0952- 8733(02)00002-8 Yılmaz Fındık L., & Erçetin Ş. Ş. (2023). How do universities in Türkiye integrate sustainable development goals into their strategies? Sustainability, 15(24), 1–16. https://doi.org/10.3390/su152416799