Geleneksel Türk Okçuluğunun Somut Olmayan Kültürel Miras Bağlamında Geleceğe Aktarılması

Öz

Okçuluk, geçmişi binlerce yıl öncelere dayanan kadim bir hedef vurma sporudur. Yay marifeti ile okun belirlenen hedefe gitmesinin amaçlandığı sporun tarihi, avcılık ve savaş motivasyonuna uzanmaktadır. Hayatını idame ettirmek için avlanmaya ihtiyaç duyan ilkel insanlardan kalan bu maharet, günümüzde hem bir spor dalı hem de bir hobi olarak dünyanın pek çok yerinde icra edilmektedir. Okçuluk, spor dalı olarak kabul görmeden önceki devirlerde milletlere göre farklılık gösteren birtakım geleneksel unsurlara da sahiptir. Bu geleneksel unsurlar, modern okçulukla geleneksel okçuluk arasındaki farkları oluşturmaktadır. Okçuluk üzerine yapılan çalışmalar incelendiğinde literatürde bu alanın özellikle sportif yönünü ele alan araştırmaların ağırlıkta olduğu görülmektedir. Bununla birlikte okçuluğun yalnızca bir spor dalı değil aynı zamanda derin kültürel ve tarihsel bağ-lamlara sahip geleneksel bir pratik oluşu da çeşitli çalışmalarda vurgulanmaktadır. Türk kültür tarihinde okçuluğun yeri ve önemi üzerine yapılan araştırmalar ise kültürel mirasın bir bileşeni olarak okçuluğun anlam dünyasını ortaya koymaya yöneliktir. Geleneksel Türk okçuluğunun somut olma-yan kültürel miras (SOKÜM) kapsamında taşıdığı değer de sınırlı sayıdaki çalışmada ele alınmıştır. Bu çalışma, söz konusu alana katkı sunmayı ve okçuluğun kültürel, tarihsel ve kurumsal yönleriyle incelenmesini amaçlamaktadır. Araştırma kapsamında Türk yayı yapımı ve Türk okçuluğu hakkında pek çok uluslararası araştırma ve çalışmalara katılan, seminerler veren üç ayrı kişi ile yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılarak derinlemesine görüşme gerçekleştirilmiştir. Görüşmeler vasıtası ile geleneksel Türk okçuluğunun modern okçuluktan farkları ortaya konulmaya çalışılmış, gün yüzüne çıkan farkların SOKÜM kapsamında ele alınmasına odaklanılarak gelecek nesillere bu bağlamda geleneksel Türk okçuluğunun nasıl aktarılabileceği ile ilgili öneriler getirilmeye gayret edilmiştir. Çalışma kapsamında yapılan görüşmeler ve literatür taraması göz önüne alınarak iki bağlamda geleneksel Türk okçuluğu ile ilgili sıralanan önerilerin ilki, geleneksel Türk okçuluğunun geleceği ve SOKÜM perspektifinde yaşatılması için yapılması gerekenler olarak kategorize edilmiş, sonrasında ise geleneksel Türk okçuluğunun geleceği ve kültürünün yaşatılması için birtakım önerilerde bulunulmuştur. Ardından öneriler tek bir çerçevede ele alınmış ve temel olarak altı madde öne çıkarılmıştır. Bunlar, “geleneksel Türk okçuluğunun standart bir forma bağlanabilmesi için bir koruma kurulunun oluşturulması, okçuluk kıyafetleri konusunda bir netliğin sağlanarak ölçütlerin belirlenmesi, eğitim materyalleri üzerinde ciddiyetle durularak bunların geliştirilip ilgililerine sunulması, özelliklerinin tüm hatları ile ortaya konulup gerçek Türk yayı üretiminin teşvik edilmesi, puta hedefi kategorisinin yeniden oluşturularak sahada etkinliğinin sağlanması, sabit menzil sahası ve geleneksel kayıt uygulamalarının yeniden tesis edilmesi” şeklinde sıralanmıştır.

Anahtar Kelimeler

• SOKÜM
• kültür aktarımı
• geleneksel okçuluk
• Türk Okçuluğu
• atlı okçuluk
• etnospor.

The Transmission of Traditional Turkish Archery to Future Generations in the Context of Intangible Cultural Heritage

Öz

Archery is an ancient target shooting sport that dates back thousands of years. The sport, in which the bow is used to aim the arrow at a target, dates back to hunting and warfare motivation. This skill, left by primitive people who needed to hunt to survive, is now practiced in many parts of the world as both a sport and a hobby. Before it was recognized as a sport, archery had a number of traditional elements that differed among nations. These traditional elements have created the differences between modern archery and traditional archery. When the studies on archery are examined, it is seen that studies focusing on the sportive aspect of this field are predominant in the literature. However, it is emphasized in various studies that archery is not only a sport, but also a traditional practice with deep cultural and historical contexts. In this context, research on the place and importance of archery in Turkish cultural history has tended to reveal the world of meaning of archery as a component of cultural heritage. However, the values of traditional Turkish archery within the scope of intangible cultural heritage have been addressed in detail in a limited number of studies to date. This study aims to contribute to this gap and examine archery in its cultural, historical and institutional aspects. Within the scope of the research, in-depth interviews were conducted with three separate individuals using a semi-structured interview form. These individuals have participated in numerous international research projects and studies on Turkish bow making and Turkish archery, and have given seminars on these subjects. Through the interview, the differences of traditional Turkish archery from modern archery were tried to be revealed, the differences that emerged were tried to be handled in the context of intangible cultural heritage and suggestions were tried to be made on how traditional Turkish archery could be transmitted to future generations in this context. Considering the interviews and literature review conducted within the scope of the study, the first of the suggestions listed about traditional Turkish archery in two contexts was categorized as the future of traditional Turkish archery and what needs to be done to keep it alive in the context of ICH, and then some suggestions were made for the future of traditional Turkish archery and the survival of the culture. Then, the suggestions were discussed in a single framework and basically six items were highlighted: Then, the suggestions were discussed in a single framework and basically six items were highlighted: Establishment of a protection board in order to standardize traditional Turkish archery, determination of criteria by providing clarity on archery clothing, development and presentation of training materials by focusing more seriously on training materials, encouraging the production of real Turkish bows by revealing their features in all their lines, re-establishing the puta target category and ensuring its effectiveness in the field, re-establishing the fixed range field and traditional registration practices.

Anahtar Kelimeler

• SOKÜM
• culture transfer
• traditional archery
• Turkish Archery
• horse archery
• ethnosport.

Kaynakça

1. Acar, G. Türklerde Unutulan Miras: Binicilik ve At Yetiştiriciliği Üzerine Bir Analiz. Iğdır Üniversitesi Spor Bilimleri Dergisi 7(1) (2024): 18-26.
2. Bahadir, Z., Yalcinkaya, A., Yoka, K. ve Yoka, O. Atlı Okçuluk Sporcularının Beş Faktör Kişilik Özellikleri ve İmgeleme Becerileri Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. Journal of ROL Sport Sciences 5(3) (2024): 377-396.
3. Bir, Kaçar, M. ve Acar, Ş. Türk menzil okçuluğu, yay ve okları. Osmanlı Bilimi Araştırmaları 8(1) (2006): 39-67.
4. Güven, Ö. Geleneksel Okçuluk ve Güreş Sporunda Ahiliğin Etkileri. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi 27 (2003): 69-106.
5. Karagülle, E. ve Koç, M. C. Osmanlı Devletinde Menzil Okçuluğu. Dünya Sağlık ve Tabiat Bilimleri Dergisi 3(2) (2020): 96-110.
6. Küçük, M. A. İslâm Öncesinden Sonrasına Türk Geleneğinde Bir Yaşam Stili: “Okçuluk”. Uluslararası Kültürel ve Sosyal Araştırmalar Dergisi 4(1) (2018): 178-191.
7. Köksal, M. F. “Divan Şiirinde Okçuluk Terimleri” ne Ekler. Türklük Bilimi Araştırmaları (10) (2001).
8. Özkafa, F. Okçuluk ve hat sanatı. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi 7(3) (2018): 1642-1672.

9. Polatcan, İ. Geçmişten Günümüze Türklerde Sportif ve Kültürel Bağlamda Atlı Okçuluk. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi 11(3) (2022): 1346-1363.
10. Şenarslan, N. F. Osmanlı Sahasında Tercüme Edilmiş İlk Okçuluk Risalesi: Umdetü’l-Mütenâsilîn. Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi (56) (2016): 1077-1104.
11. Yıldıran, İ. Türklerde Atlı Okçuluk: Kabak Oyunu ve Meydanları. Destan-ı Kırkpınar (40) (2017).
12. Yönal, G. ve Türkmen, M. Türk Kültür Yaşamında Okçuluk. The Journal of Academic Social Science 55(55) (2024): 523-533.