Araştırma Makalesi

Rus Araştırmacı Tatyana Anikeyeva’nın Penceresinden Türk Halk Hikâyeleri

Cilt: 16 Sayı: 128 18 Aralık 2020
Milli Folklor Kapak
Milli Folklor
PDF İndir

Rus Araştırmacı Tatyana Anikeyeva’nın Penceresinden Türk Halk Hikâyeleri

Öz

Bir toplumun tarihini ve kültürünü incelerken rehber bir kaynak olarak başvurulan folklor anlatıları ulusun kimliğini temsil etmesi vesilesiyle önemli bir rol üstlenir. Folklor araştırmaları bu yönüyle yalnızca edebiyat sahasına değil, aynı zamanda sosyoloji, tarih ve kültür bilim çalışmalarına da yol gösterir. Dünya medeniyetleri arasında pek çok coğrafyayı kuşatan, Doğu ve Batı’yı aynı paydada buluşturan kendine has özellikleriyle Türk kültürü ve Türk edebiyatı bu kapsamda pek çok araştırmacının merceği altına alınmıştır. Rus araştırmacılar bu çalışma özelinde önemli bir yer tutmaktadır. Rus kültürüne yerleşen Doğu’ya ait unsurları tespit etmek ve bu etkileşimin kökenini, seyrini incelemek isteyen Rus araştırmacıların Doğu kültürüne duyduğu merak, Rusya tarihinde I. Petro dönemine uzanır. Siyasi ve ekonomik konulara ilave olarak, Türk halkının yaşayışı, gelenekleri, sanat anlayışı ve İslam’ın sosyo-kültürel yaşamdaki yansıması da araştırmacılarda merak uyandırmıştır. Bu bağlamda toplumsal, sanatsal ve pedagojik ögeler içeren Türk halk hikâyeleri, bu çalışma sahası içinde, araştırmacılarda ilgi uyandıran Türk folklor anlatıları arasında özgün bir yer edinmiştir. Söz konusu halk hikâyeleri kahramanlık hikâyeleri ve aşk hikâyeleri olmak üzere iki grupta incelenir. Kahramanlık hikâyeleri sözlü kültür, destanlar ve gerçek hikâyelerin genlerini taşırken, aşk hikâyeleri ise sözlü kültürün yanı sıra yazılı kaynaklardan, Orta Çağ Fars edebiyatından ve Arap geleneğinden beslenir. Böylelikle kültürlerarası ödünçlemenin bir sonucu olarak ortaya çıkan halk hikâyeleri, yalnızca Anadolu’da değil, aynı zamanda Azerbaycan ve İran’ın komşu bölgelerinde de anlatılagelen kültürel bir değerdir. Bu hikâyeler ilk olarak sözlü kültür içinde varlık göstermiş, daha sonra ise kahramanlık hikâyelerinin ya da fantastik içerikli anlatımların kaleme alındığı metinler olarak ortaya çıkmıştır. Sözlü kültürün bir parçasıyken düzyazıya evrilen halk hikâyelerinin edebiyat ve kültürel yaşayış eşiğindeki bu gelişimi Rus araştırmacıların da dikkatinden kaçmayan karakteristik bir özelliktir. Başka bir ifadeyle, halk hikâyeleri özelinde Türk folklor çalışmalarına yönelik yapılan değerlendirmelerin toplumsal yaşamdan ayrı tutulamayacağı ortaya konmuştur. Türk halk hikâyelerinin seyrini Rusya’nın gözüyle aktaran Türkolog Tatyana Anikeyeva1, Tatyana Zuyeva, Anatoli Jeltyakov vd. araştırmacılar Türk halk hikâyelerinin türsel özelliklerini ve Türk halk edebiyatı çalışmalarının başucu kaynağı kabul edilen “Dede Korkut Hikâyeleri” başta olmak üzere halk edebiyatının birçok temel eserini mercek altına almışlardır. Bunun yanı sıra Türk halk hikâyelerinin Yakın Doğu ve Orta Doğu kültürüyle olan etkileşimi, masal türüyle benzerlik gösteren yönleri, halk şiir geleneğiyle ve folklor tiyatrosuyla olan bağlantısı ele alınarak edebî ödünçleme ve ardıllık konularına dikkat çekilmiştir. Bu çalışmada, sözlü kültür ve yazılı metin olarak iki farklı kategoride varlık gösteren Türk halk hikâyeleri; öne çıkan türsel özellikleri, farklı kültürlerle olan etkileşimleri, sahip oldukları tematik ve dilsel yönleriyle Rus araştırmacı Tatyana Anikeyeva tarafından yürütülen çalışmalar özelinde, Doğu Bilimine katkıları ekseninde, genel hatlarıyla incelenmektedir.Bu çalışmada, sözlü kültür ve yazılı metin olarak iki farklı kategoride varlık gösteren Türk halk hikâyeleri; öne çıkan türsel özellikleri, farklı kültürlerle olan etkileşimleri, sahip oldukları tematik ve dilsel yönleriyle SSCB ve Rusya araştırmacılarınca yürütülen çalışmalar özelinde, Doğu Bilimine katkıları ekseninde, genel hatlarıyla incelemektedir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Anikeyeva, Tatyana. “Turetskaya narodnaya povest: osobennosti janra i problemı izuçeniya”. Vestnik RGGU No.9/09, Moskva, 2009a: 59-66.
  2. _______. “Neopublikovannaya rukopis turetskoy povesti o kadii i vore”. Vostoçnoy arhiv 1(19), 2009b: 85-89.
  3. _______. “Osmanskiye traditsii narodnogo teatra i turetskaya gorodskaya povest’”. Osmanskiy mir i osmanistika. Sbornik statey k stoletiyu so dnya rojdeniya A.S. Tveritinovoy (1910-1973), Sost., İ.V.Zaytsev, S.F. Oreşko, İzd., İV RAN, Moskva 2010: 499-511.
  4. _______. “Turetskaya gorodskaya povest’ i literaturnaya traditsii”. Turetskaya gorodskaya povest XIX veka, Moskva: Vostoçnaya literatura, 2011a: 89-107.
  5. _______. “O literaturnıh istoçnikah turetskih hikayatov”. İran-Name Nauçnıy vostokovedçeskiy jurnal No 3 (19). 2011b: 223-231.
  6. _______. “Poetiçeskaya sostavlayuşçaya teksta turetskoy gorodskoy povesti”. Rossiyskaya tyurkologiya 1 (4), 2011c: 36-45.
  7. _______. Turetskaya narodnaya povest XIX veka, İn-t vostokovedeniya RAN, Moskva: Vost. Lit. 2011d: 67-73.
  8. _______. “‘Kitab-ı dedem korkut’ kak pamyatnik knijnogo eposa”. The Book of Dede Korkut as a Monument of The lLterary Epıc. Shagı / Steps 1(2), 2015: 113–130.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Türk Halk Bilimi

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Yayımlanma Tarihi

18 Aralık 2020

Gönderilme Tarihi

18 Şubat 2020

Kabul Tarihi

10 Haziran 2020

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2020 Cilt: 16 Sayı: 128

IZ

https://izlik.org/JA58DG89FC

Kaynak Göster

RIS / Bibtex
APA
Tan Metreş, E. H., & Can Emir, B. (2020). Rus Araştırmacı Tatyana Anikeyeva’nın Penceresinden Türk Halk Hikâyeleri. Milli Folklor, 16(128), 76-86. https://izlik.org/JA58DG89FC
AMA
1.Tan Metreş EH, Can Emir B. Rus Araştırmacı Tatyana Anikeyeva’nın Penceresinden Türk Halk Hikâyeleri. Milli Folklor. 2020;16(128):76-86. https://izlik.org/JA58DG89FC
Chicago
Tan Metreş, Eda H., ve Badegül Can Emir. 2020. “Rus Araştırmacı Tatyana Anikeyeva’nın Penceresinden Türk Halk Hikâyeleri”. Milli Folklor 16 (128): 76-86. https://izlik.org/JA58DG89FC.
EndNote
Tan Metreş EH, Can Emir B (01 Aralık 2020) Rus Araştırmacı Tatyana Anikeyeva’nın Penceresinden Türk Halk Hikâyeleri. Milli Folklor 16 128 76–86.
IEEE
[1]E. H. Tan Metreş ve B. Can Emir, “Rus Araştırmacı Tatyana Anikeyeva’nın Penceresinden Türk Halk Hikâyeleri”, Milli Folklor, c. 16, sy 128, ss. 76–86, Ara. 2020, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA58DG89FC
ISNAD
Tan Metreş, Eda H. - Can Emir, Badegül. “Rus Araştırmacı Tatyana Anikeyeva’nın Penceresinden Türk Halk Hikâyeleri”. Milli Folklor 16/128 (01 Aralık 2020): 76-86. https://izlik.org/JA58DG89FC.
JAMA
1.Tan Metreş EH, Can Emir B. Rus Araştırmacı Tatyana Anikeyeva’nın Penceresinden Türk Halk Hikâyeleri. Milli Folklor. 2020;16:76–86.
MLA
Tan Metreş, Eda H., ve Badegül Can Emir. “Rus Araştırmacı Tatyana Anikeyeva’nın Penceresinden Türk Halk Hikâyeleri”. Milli Folklor, c. 16, sy 128, Aralık 2020, ss. 76-86, https://izlik.org/JA58DG89FC.
Vancouver
1.Eda H. Tan Metreş, Badegül Can Emir. Rus Araştırmacı Tatyana Anikeyeva’nın Penceresinden Türk Halk Hikâyeleri. Milli Folklor [Internet]. 01 Aralık 2020;16(128):76-8. Erişim adresi: https://izlik.org/JA58DG89FC
Creative Commons Lisansı  Millî Folklor Creative Commons Atıf-GayriTicari 4.0 Uluslararası Lisansı ile lisanslanmıştır.