‘Geleneğin Yeniden İcadı’: Bulanıklaşan Sınırlarda Bir Köy Camisinin Tasvirleri
Öz
Bu çalışmanın konusunu bir köy camisinin tasvirleri oluşturmaktadır. Denizli’de, Bayat Köyünde bulunan bu cami 1950’li yıllarda bölgede dolaşan bir sanatçı grubu tarafından tasvirlerle donatılmıştır. Ellerindeki şablonlar halindeki süslemeleri duvarlara geçirerek çalışan bu grupların aynı dönemde Batı ve Orta Anadolu’da dolaşarak pek çok köy camisini benzer bir şekilde süsledikleri günümüze ulaşan örneklerden anlaşılmaktadır. Camilerin içindeki bu rengârenk, cümbüşlü tasvirler dışardan bakıldığında kerpiç duvarlarıyla bir konuttan ayırt edilemeyen mütevazı yapıları bir “halk sanatı galerisine” çevirmiştir. Köy camilerinin duvarlarını tasvirlerle süslemek bu dönemde ortaya çıkan bir yenilik değildir. 15. yüzyıldan beri izleri takip edilen, 18. ve 19. yüzyılda ise mebzul miktarda örnekle günümüze ulaşan kadim bir geleneğin Cumhuriyet devrindeki yeni yorumlarıdır. Makalede değinilecek eserlerin bazıları kısa tanıtım yazılarına konu olurken bazıları da genel çalışmalarda kısa değinmelerle zikredilmiştir. Bu yazının amacı hâlihazırda bilinen bu yapıları tanıtmaktan ziyade bu grubun en zengin örneklerinden biri olan Çivril Bayat Köyü Camisi üzerinden 1950’lerde yeniden gündeme gelen bu beğeninin niteliğini anlamaktır. Bu tartışmada şu temel soruların peşinden gidilecektir: köy camilerini bezeyen bu tasvirler eskinin “basit” tekrarları mıdır? Yoksa ünlü tarihçi Eric Hobsbawm’dan ödünç alarak söylersek kadim bir geleneğin yeniden “icadı” mıdır? Bu köklü geleneğin 20. yüzyılın ortalarında yeniden moda olması bir tesadüf müdür? Yahut da bu yapılarda karşımıza çıkan süslemeler üretildiği dönemin özgül koşullarıyla yeniden yorumlanan bir geleneği mi yansıtırlar? Zira, 1950’ler Anadolu köylerinin iktisadi ve sosyal açıdan büyük bir değişim yaşadığı Demokrat Parti devrine denk gelmektedir. Okuyacağınız makalenin ana eksenini oluşturacak bu sorulara önerilecek yanıtlar, sadece bu eser grubunu tarihsel bağlamına yerleştirmeyecek; aynı zamanda da “halk” sanatı ya da “popüler” kültür olarak nitelenen kültürel üretimi anlamaya yönelik bir çabayı da beraberinde getirecektir. Bu çalışmanın sonunda, 1950’lerde yenilenen bu camilerdeki tasvirlerin geçmişin basit bir tekrarından ibaret olmadığı; camilerde karşımıza çıkan her bir süslemenin geçmişten izler taşımakla birlikte yeni bir tarihsel bağlam içinde tekrardan üretildiği ya da “icat edildiği” savlanacaktır. 1950’lere gelindiğinde artık bulanık bir geçmişin izlerini taşıyan bu imgeler, ellerindeki şablonları hızlı bir şekilde duvara geçiren ustaların elinde birer bezeme motifine dönüşmüştür. Yeniden icat edilen bu motifler camiden kahvehaneye, tekkeden eve uzanan farklı mekânların teşrifinde kullanılarak mekânlar arasındaki sınırları bulanıklaştırmıştır. Bu süslemelerle, Anadolu’daki köy camileri kuralları katı bir şekilde belirlenmiş uzak bir mekân değildir; bilakis hayatın ve de halkın hakiki dertleriyle yaratılmış neşeli bir yaşam alanıdır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Ahmad, Feroz. Modern Türkiye’nin Oluşumu. Çev. Yavuz Alogan. İstanbul: Kaynak Yayınları, 2002.
- Aksel, Malik. Anadolu Halk Resimleri. Haz. Beşir Ayvazoğlu. İstanbul: Kapı Yayınları, 2010a.
- ----Türklerde Dinî Resimler. Haz. Beşir Ayvazoğlu. İstanbul: Kapı Yayınları, 2010b.
- Avşar, Muhammed. “Kat Köyünde Bereket Kurbanı Ritüeli ve Buna Bağlı Yitirilmiş Bir Gelenek: Hudut Okuma”, Gaziosman Paşa Üniversitesi Tokat Tarihi be Kültürü Sempozyumu. 25-26 Eylül 2014,Tokat, Bildiriler, Cilt 2. Tokat: Salmat Basın Yayıncılık, 2015.
- Artun, Erman. Günümüzde Adana Aşıklık Geleneği (1966 - 1996) ve Aşık Feymani. Adana: Adana Valiliği İl Kültür Müdürlüğü, 1996.
- Bakırer, Ömür. Onüç ve Ondördüncü Yüzyıllarda Anadolu Mihrabları. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları,1976.
- Bauer, Thomas. Müphemlik Kültürü ve İslâm: Farklı bir İslâm Tarihi Okuması. Çev. Tanıl Bora. İstanbul: İletişim Yayınları, 2019.
- Beyazıt, Yasemin. “XVIII.-XIX. Yüzyıllarda Şeyhlü Kazası ve Vakıf Kurumları,” Eumeneia-Şeyhlü-Işıklı. Ed. Bilal Söğüt. İstanbul: Ege Yayınları, 2011: 299-322.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Kültürel çalışmalar, Türk Halk Bilimi
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Yayımlanma Tarihi
24 Haziran 2020
Gönderilme Tarihi
27 Şubat 2020
Kabul Tarihi
10 Haziran 2020
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2020 Cilt: 16 Sayı: 126
APA
Değirmenci Tural, T. (2020). ‘Geleneğin Yeniden İcadı’: Bulanıklaşan Sınırlarda Bir Köy Camisinin Tasvirleri. Milli Folklor, 16(126), 118-135. https://izlik.org/JA25DL99SW
AMA
1.Değirmenci Tural T. ‘Geleneğin Yeniden İcadı’: Bulanıklaşan Sınırlarda Bir Köy Camisinin Tasvirleri. Milli Folklor. 2020;16(126):118-135. https://izlik.org/JA25DL99SW
Chicago
Değirmenci Tural, Tülün. 2020. “‘Geleneğin Yeniden İcadı’: Bulanıklaşan Sınırlarda Bir Köy Camisinin Tasvirleri”. Milli Folklor 16 (126): 118-35. https://izlik.org/JA25DL99SW.
EndNote
Değirmenci Tural T (01 Haziran 2020) ‘Geleneğin Yeniden İcadı’: Bulanıklaşan Sınırlarda Bir Köy Camisinin Tasvirleri. Milli Folklor 16 126 118–135.
IEEE
[1]T. Değirmenci Tural, “‘Geleneğin Yeniden İcadı’: Bulanıklaşan Sınırlarda Bir Köy Camisinin Tasvirleri”, Milli Folklor, c. 16, sy 126, ss. 118–135, Haz. 2020, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA25DL99SW
ISNAD
Değirmenci Tural, Tülün. “‘Geleneğin Yeniden İcadı’: Bulanıklaşan Sınırlarda Bir Köy Camisinin Tasvirleri”. Milli Folklor 16/126 (01 Haziran 2020): 118-135. https://izlik.org/JA25DL99SW.
JAMA
1.Değirmenci Tural T. ‘Geleneğin Yeniden İcadı’: Bulanıklaşan Sınırlarda Bir Köy Camisinin Tasvirleri. Milli Folklor. 2020;16:118–135.
MLA
Değirmenci Tural, Tülün. “‘Geleneğin Yeniden İcadı’: Bulanıklaşan Sınırlarda Bir Köy Camisinin Tasvirleri”. Milli Folklor, c. 16, sy 126, Haziran 2020, ss. 118-35, https://izlik.org/JA25DL99SW.
Vancouver
1.Tülün Değirmenci Tural. ‘Geleneğin Yeniden İcadı’: Bulanıklaşan Sınırlarda Bir Köy Camisinin Tasvirleri. Milli Folklor [Internet]. 01 Haziran 2020;16(126):118-35. Erişim adresi: https://izlik.org/JA25DL99SW
