Kıbrıs Türk Halk Kültüründe Harnup ve Kullanım Alanları

Metin Karadağ; Mihrican Aylanç

Kıbrıs Türk Halk Kültüründe Harnup ve Kullanım Alanları

Öz

Doğa ürünlerine beslenme, sağaltım gibi önemli işlevleri sebebiyle dünyanın her yerinde kutsallıklar izafe edilmiş, onlar için şarkılar, ilahiler, şiirler üretilmiş; bu ürünler tabulaştırılarak ibadetlerin, inanışların, töre ve törenlerin merkezine alınmıştır. Ağaç, bu bağlamdaki doğa varlıklarının başında gelmektedir. İlk çağlardan başlayan ağaca kutsallık izafe edilmesine, dünyanın hemen her tarafında rastlanmıştır. Türk kültürü içinde de Orta Asya kaynaklı inanış sistemleri ve yaşam şartları, ağacın kutsallığını mistik evrenden epik verilere, giderek kültürün yayıldığı geniş coğrafyalarda günlük yaşamın pratikliğine taşımıştır. Akdeniz’in çevrelediği ülkelerde binlerce yıllık geçmişi olduğu belgelenen harnup (keçiboynuzu) ağacı da, çok çeşitli dinsel kaynakların yer aldığı o coğrafyada kutsal bir değer kazanmıştır. Akdeniz yöresindeki Yahudi, Hıristiyan ve Müslüman halkların harnuba bakış açılarında ortak bir kutsallık dikkat çeker. Özellikle Yahya Peygamber (St. John) ile bağlantılı anlatılar, bu ortaklıkta daha belirgindir. Bu anlayışın Kıbrıs’ta 16. yüzyıldan beri süregelen yansımalarında, Anadolu ile koşutluğun yanı sıra yerelin yeni renk ve dokuları da ortaya çıkmıştır. Araştırmada betimleyici durum saptayıcı yöntem uygulanmış; görüşme tekniklerinin desteğiyle veri ve olguların tespiti, incelenmesi gerçekleştirilmiştir. Yazılı kaynakların dışında doğrudan -özellikle kırsal kesimde yaşayan- kaynak kişilerin katkıları, araştırmaya özgünlük ve güncellik kazandırmıştır. Küresel ürünlerin evrensel verileri, ana çizgileriyle ve özellikle milli kültüre etkileri, benzeme oranları itibarıyla kaynaklara dayalı olarak verilmiş; Anadolu ve Kuzey Kıbrıs’taki Türk kültürü kapsamında harnubun etnobotanik, folklorik ve endüstriyel boyutları, verilerle ortaya konulmuştur. Araştırma sonucunda ağaç kültünün geleneksel, antik sistematiğine koşut olarak harnubun Türk kültürü içinde yüzyıllar boyunca çeşitli işlevlerle önemli bir sevgi ve kutsallık kaynağı olarak benimsendiği, inançlardan, geleneğe, sağaltımdan halk edebiyatına kadar çok geniş bir çerçevede geçmişi güncele bağlayan bir kültürün odağında bulunduğu kanıtlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Aksoy, Ömer Asım. Atasözleri ve Deyimler. Türk Dil Kurumu Yayını 238. 1965.
Aylanç, Mihrican. Kıbrıs Türk Romanı Eserler Sözlüğü. Uluslararası Kıbrıs Üniversitesi yayını. No: 8. 2017.
Başağaoğlu, İbrahim. “İlk Çocuk Hekimlerimizden Dr. Ali Şükrü Şavlı'nın Süt Çocukları İshallerinin Tedavisinde Keçiboynuzunun (Harnup) Kullanması”. Türkiye Klinikleri. 25/3.s.103-107. 2017.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Kültürel çalışmalar, Türk Halk Bilimi

Bölüm

Derleme

Yazarlar

Metin Karadağ ^* Bu kişi benim
0000-0002-7732-2599
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti

Mihrican Aylanç Bu kişi benim
0000-0002-0524-8131
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti

Yayımlanma Tarihi

24 Haziran 2020

Gönderilme Tarihi

11 Eylül 2018

Kabul Tarihi

3 Nisan 2019

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2020 Cilt: 16 Sayı: 126

IZ

https://izlik.org/JA36LR96YM

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Karadağ, M., & Aylanç, M. (2020). Kıbrıs Türk Halk Kültüründe Harnup ve Kullanım Alanları. Milli Folklor, 16(126), 238-248. https://izlik.org/JA36LR96YM

AMA

1.Karadağ M, Aylanç M. Kıbrıs Türk Halk Kültüründe Harnup ve Kullanım Alanları. Milli Folklor. 2020;16(126):238-248. https://izlik.org/JA36LR96YM

Chicago

Karadağ, Metin, ve Mihrican Aylanç. 2020. “Kıbrıs Türk Halk Kültüründe Harnup ve Kullanım Alanları”. Milli Folklor 16 (126): 238-48. https://izlik.org/JA36LR96YM.

EndNote

Karadağ M, Aylanç M (01 Haziran 2020) Kıbrıs Türk Halk Kültüründe Harnup ve Kullanım Alanları. Milli Folklor 16 126 238–248.

IEEE

[1]M. Karadağ ve M. Aylanç, “Kıbrıs Türk Halk Kültüründe Harnup ve Kullanım Alanları”, Milli Folklor, c. 16, sy 126, ss. 238–248, Haz. 2020, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA36LR96YM

ISNAD

Karadağ, Metin - Aylanç, Mihrican. “Kıbrıs Türk Halk Kültüründe Harnup ve Kullanım Alanları”. Milli Folklor 16/126 (01 Haziran 2020): 238-248. https://izlik.org/JA36LR96YM.

JAMA

1.Karadağ M, Aylanç M. Kıbrıs Türk Halk Kültüründe Harnup ve Kullanım Alanları. Milli Folklor. 2020;16:238–248.

MLA

Karadağ, Metin, ve Mihrican Aylanç. “Kıbrıs Türk Halk Kültüründe Harnup ve Kullanım Alanları”. Milli Folklor, c. 16, sy 126, Haziran 2020, ss. 238-4, https://izlik.org/JA36LR96YM.

Vancouver

1.Metin Karadağ, Mihrican Aylanç. Kıbrıs Türk Halk Kültüründe Harnup ve Kullanım Alanları. Milli Folklor [Internet]. 01 Haziran 2020;16(126):238-4. Erişim adresi: https://izlik.org/JA36LR96YM