Yıl 2019, Cilt 16 , Sayı 124, Sayfalar 147 - 159 2019-12-15

İran Türklüğünde Geleneksel Türk İnançlarının Etki ve İzleri

Mousa RAHİMİ [1]


Türkler, yaşadıkları geniş coğrafyada tarihi süreçte karşılaştıkları dinlerden etkilenmiştir. Budizm, Maniheizm, Yahudilik, Hıristiyanlık ve İslam gibi çeşitli dinler Türklerin dini yaşamında etkili olmuştur. Bununla birlikte Türkler kendi geleneksel inanışlarını, örf ve âdetlerini yeni kültürel ortamda belli ölçüde korumuş, sürdürmüş ve benimsedikleri yeni inanç sistemi ile örtüştürmüştür. Bu bağlamda geleneksel Türk inanışlarının bazı etki ve izleri belirtilen dinleri kabul eden Türk guruplarının kültüründe yaşamaya devam etmiştir. Sözkonusu inanışlar çoğu zaman benimsenen dinin herhangi bir uygulaması ile birleşerek o dine ait bir görüntü altında yaşarken, kimi zaman da özgün biçimiyle yeni dini ve kültürel ortamda varlığını sürdürmüştür. Çalışmada, yüzyıllardır Şiî, Sünnî ve Alevî din anlayışını benimseyen İran Türklerinde geleneksel Türk inanışlarının kökleri ile günümüzdeki etki ve izleri üzerinde durulmuştur. Ayrıca, konuyla ilgili kitap ve makaleler yanında Erdebil Eyaletinin Meşgin Şehr’de (Hiyav) günümüze kadar süren Türk inanış ve uygulamalarını gözlemleyerek tespit etmeye çalışılmıştır. Gerektiğinde İran’ın diğer Türk eyalet ve illerinde tespit ettiğimiz inançlardan da söz edilmiştir. Bu bağlamda geçiş dönemi ile ilgili inanış ve uygulamalar ele alınmıştır; dolayısıyla genelde İran Türklerinde özelde Meşgin Şehr’de yaşayan Türklerin doğum ve doğum sonrası, evlilik ve ölümle ilgili inanış ve uygulamaların yanı sıra doğa ile ilgili inanışlar kısmında gök, yer-su kültü anlattıldıktan sonra Atalar kültünde kurban törenine değinilmiş; en sonda ise yeni yıl (Bahar Bayramı/Nevruz) kutlamaları ve Nevruz’da yapılan gelenek ve göreneklere işaret edilmiş ve ulusların maruz kaldığı siyasi ve toplumsal olayların eski gelenek ve inanışlar üzerinde nasıl bir etki yarattığı -kimi zaman diğer Türkler ile kimi zaman ise İran’da yaşayan diğer etnikler ile karşılaştırmalı olarak- incelenmeye çalışılmıştır.
Türkler, İran Türkleri, geleneksel Türk inanışları, inanışlar ve etkileri, Şamanizm
  • Abdurrahman, Varis. “Türklerin Ad Koyma Gelenekleri Üzerine Bir İnceleme”, Millî Folklor 61, (Bahar 2004): sayfa: 124-133.
  • Açık, Fatma. “Özbekistan’da Defin ve Taziye Merasimleri”, Millî Folklor 61, (Bahar 2004): sayfa: 142-148.
  • Arık, Durmuş. Azerbaycan Türklerinin Dini Tarihi ve Halk İnanışları, Ankara: Öztepe Matbaacılık, 2005.
Birincil Dil tr
Konular Folklor
Bölüm ARAŞTIRMA MAKALELERİ
Yazarlar

Orcid: 0000-0003-3807-1747
Yazar: Mousa RAHİMİ (Sorumlu Yazar)
Kurum: Tahran Allameh Tabataba’i Üniversitesi Fars Edebiyatı ve Yabancı Diller Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü
Ülke: Iran


Tarihler

Yayımlanma Tarihi : 15 Aralık 2019

MLA RAHİMİ, M . "İran Türklüğünde Geleneksel Türk İnançlarının Etki ve İzleri". Milli Folklor 16 (2019 ): 147-159 <https://dergipark.org.tr/tr/pub/millifolklor/issue/51228/666927>