Lafızcı ve Gâyeci Yorum Metotları Çerçevesinde Benî Kurayza Hadisinin Tahlili
Öz
Benî Kurayza hadisi, İslam hukuku ve usûl literatüründe genellikle lafızcı anlayışın meşrûluğuna bir delil olarak gösterilir. Rivâyete göre, Hz. Peygamber, Benî Kurayza Kuşatması öncesinde ashabına, ikindi namazını Benî Kurayza topraklarında kılma emri vermiş; sahabenin bir kısmı yolda ve vaktinde namaz kılarken bir kısmı vakit geçmesine rağmen Benî Kurayza’ya ulaşınca namazı kaza etmiştir. Aynı günün sonunda olay kendisine anlatıldığında, Hz. Peygamber bu iki farklı ictihadı da kınamamıştır. Bu çalışmanın amacı, ikindi namazını Benî Kurayza’da, vakti geçtikten sonra kaza eden sahabe topluluğunun, bu ictihadında bazı gâyeler gözetmiş olabileceğini ve onları lafızcılıkla ithâm etmenin doğru olmadığını ortaya koymaktır. Çalışma, zikredilen hadisin lafızcılığın tasdik delili olmaktan çıkarılması ve nasların doğru anlaşılmasına katkıda bulunması bakımından önem taşımakta, her çağda güncelliğini koruyan bir problem hakkında önemli bir tezi, delilleriyle birlikte dile getirmektedir. Çalışma amacını gerçekleştirmek için, hadisin ve hâdisenin zikredildiği ilk dönem kaynaklarının tamamı incelenmiş; lafızcı ve gâyeci metotlar çerçevesinde, Benî Kurayza hadisinin delâletleri ve sonraki dönemlerde hadis üzerine yapılan yorumlar analiz edilmiştir. Çalışmada, Hz. Peygamber’in bu takririnin, lafızcılığı onaylama şeklinde anlaşılmasının, usûlen mümkün olmadığı ispatlanmıştır.
Anahtar Kelimeler
İslâm Hukuku, İslâm Hukuk Usûlü, Lafızcılık, Gâî Yorum, Benî Kurayza.
Kaynakça
- Abdüllatîf, Hâlid b. Abdirrahmân b. Abdilazîz. el-Ahkâmu’l-fıkhıyyetü’l-müstefâdeh min Ğazveti’l-Ahzâb ve Benî Kurayza. Riyâd: Câmiatü’l-İmâm Muhammed b. Suûd, Yüksek Lisans Tezi, 1423/2002.
- Askalânî, İbn Hacer. Fethu’l-bârî şerhu Sahihi’l-Buhârî. 13 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Ma‘rife, 1379.
- Aynî, Bedreddin. Umdetü’l-kârî fî şerhi Sahîhi’l-Buhârî. 25 Cilt. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî, 2. Basım, ts.
- Belâzürî. Fütûhu’l-büldân. Beyrut: Dâr ve Mektebetü’l-Hilâl, 1988.
- Berber, Muhammed Abduh Muhammed. el-Ahkâmu’l-fıkhıyyetü’l-müstefâdeh min Ğazveteyi’l-Ahzâb ve Benî Kurayza. Ümm Dermân: Câmiatü’l-Kur’âni’l-Kerîm ve’l-Ulûmi’l-İslâmiyye, Doktora Tezi, 1436/2015.
- Beyhakî, Ahmed b. Hüseyin. Delâilü’n-nübüvve. thk. Abdülmu‘tî Kal‘acî. 7 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-‘İlmiyye, 1408/1988.
- Buhârî, Muhammed b. İsmail. el-Câmiʿu’s-sahîh. nşr. Muhammed Züheyr b. Nasr. 8 Cilt. b.y.: Dâru Tavki’n-Necât, 2. Basım, 1422/2001.
- Cessâs, Ebû Bekr Ahmed b. Ali er-Râzî. el-Fusûl fi’l-usûl. thk. Uceyl Câsim en-Neşemî. 4 Cilt. Kuveyt: Vizâratu’l-Evkafi’l-Kuveytiyye, 2. Basım, 1414/1994.
- Dev‘ân, Mahmûd b. İbrâhim. “el-Hasâisu’t-tabî‘ıyye li’l-Medîneti’l-Münevvera ve eseruhâ alâ ahdâsi Ğazveti’l-Ahzâb”. Mecelletü Câmi‘ati Melik Abdilazîz: el-Âdâb ve’l-‘ulûmu’l-insâniyye 23 (1436/2016), 49-65.
- Haccâc, Müslim bin. el-Müsnedü’s-sahîh. thk. Muhammed Fuâd Abdülbâkî. 5 Cilt. Beyrut: Dâru İhyâʾi’t-Turâsi’l-ʿArabî, ts.