Bedî‘ İlminde Lafzı Güzelleştiren Söz Sanatları İçinde Değerlendirilen Kompozisyon Sanatları
Öz
Klasik ve modern belâgat eserlerinde bedî‘ ilmi, lafzı ve manayı güzelleştiren sanatlar olarak iki kısma ayrılmaktadır. Lafızla ilgili sanatlarda, kelimelerdeki telaffuzların birbiriyle aynı veya yakın olması gibi hususlar incelenirken, manayı güzelleştiren sanatlarda anlamdaki nükte, sebep ve niteleme gibi durumlar ele alınır. Bu çalışmada, lafzı güzelleştiren söz sanatları içinde zikredilen, fakat metnin daha tertipli ve iyi biçimde olmasını konu edinen söz sanatları incelenmiştir. Belâgat kitaplarında bu minvalde zikredilen söz sanatları; insicâm, sühûlet, tefvît, hüsn-i nesak, hüsn-i matlab, hüsn-i beyân, ‘akd ve hal’dir. Bu sanatlardan metnin veya konuşmanın daha düzenli, anlaşılır ve etkili olmasıyla ilgili olanlar; insicam, sühûlet, hüsn-i nesak ve hüsn-i beyân’dır. Tefvît sözlerin birbiriyle eşit uzunlukta olmasını; hüsn-i matlab bir durumu belirttikten sonra talep ifadesinin getirilmesini; ‘akd, nesir yazısının nazma çevrilmesini; hal ise nazmın nesre döndürülmesini konu edinir. Araştırmamızda, bu sanatların farklı bir başlık içinde kompozisyon sanatları olarak değerlendirilmesine yönelik yeni bir yaklaşım sunulmaya çalışılmıştır.
Anahtar Kelimeler
Arap Dili ve Belâgati, Bedî‘ İlmi, Kompozisyon Sanatları, İnsicâm, Hüsn-i Nesak.
Teşekkür
Teşekkür ederim.
Kaynakça
- Akdemir, Hikmet. Belâgat: Meânî, Beyân, Bedî‘. İstanbul: Nizamiye Akademi, 2. Basım, 2021.
- Kur’ân-ı Kerîm Meâli. çev. Halil Altuntaş - Muzaffer Şahin. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 12. Basım, 2011.
- Bulut, Ali. Bedî‘ İlmi. İstanbul: İFAV, 1. Basım, 2016.
- Cebr, Muhammed es-Seyyid. Dirâsât fî ‘ilmi’l-bedî‘. Kahire: Drîm li’t-Tibâ‘a, 4. Basım, 2007.
- Cevherî, İsmail b. Hammâd. es-Sıhâh tâcü’l-lüğa ve sıhâhi’l-‘Arabiyye. 6 Cilt. Beyrut: Dâru’l-‘İlm li’l-Melâyîn, 4. Basım, 1987.
- Desûkî, Muhammed b. ‘Arafe. Hâşiyetü’d-Desûkî ‘alâ muhtasari’l-me‘ânî. thk. Abdülhamîd Hindâvî. 4 Cilt. Beyrut: el-Mektebetü’l-‛Asriyye, ts.
- Habenneke, Abdurrahmân Hasen. el-Belâgatü’l-‘Arabiyye: Üsüsühâ ve ‘ulûmühâ ve fünûnühâ. 2 Cilt. Beyrut: ed-Dâru’ş-Şâmiyye, 1996.
- Hâşimî, Ahmed. Cevâhiru’l-belâğa fi’l-me‛ânî ve‘l-Beyân ve‘l-bedî‛. thk. Yûsuf es-Samîlî. Beyrut: el-Mektebetü’l-‛Asriyye, ts.
- Hatîb el-Kazvînî, Celâlüddîn. el-Îzâh fî ‛ulûmi’l-belâğa. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2003.
- Hatîb el-Kazvînî, Celâlüddîn. Telhîsu’l-Miftâh. Pakistan: Mektebetü’l-Büşrâ, 2010.