Modern Arap Romanı Paralelinde Irak Romanına Bir Bakış

Yıl 2025, Sayı: 21, 337 - 358, 29.12.2025

Abdullah Enes Soykan , Rumeysa Uysal

https://doi.org/10.47502/mizan.1613192

Öz

Bu çalışma, modern Arap edebiyatının gelişimi ve bu süreçteki önemli unsurları öne çıkan edebiyat türleri üzerinden incelemeyi ve bu doğrultuda Irak romancılığının doğuşunu ve gelişimini öne çıkan yazarlar ve eserleri üzerinden tahlil etmeyi amaçlamaktadır. Diğer Arap ülkelerine kıyasla daha geç bir dönemde ortaya çıkan ve çeşitli dergi ve gazetelerde yayımlanan kısa hikâyelerle teşekkülünün ilk adımlarını atan Irak romanının ilk örneği, Süleymân Feyḍî'nin er-Rivâyetü'l-Îkāziyye’sidir. 1920’ler ve 30’lara gelindiğinde Mahmûd Ahmed es-Seyyid ile Irak’ta romanın yükselişinin başladığı söylenebilir. Seyyid’in ilk romanı fi Sebîli’z-zevâc ve ikinci romanı Mesîru’d-duʿafâʾ siyasi ve toplumsal konuları işlemesiyle ön plana çıkmaktadır. Ayrıca araştırmamız, İkinci Dünya Savaşından sonra yayımlanan önemli romanların içeriğini incelemeyi hedeflemektedir. Buna göre İkinci Dünya Savaşı sonrası, Zünnûn Eyyûb gibi yazarlar, İngiliz sömürgeciliğinin Irak üzerindeki etkilerini ele alarak romancılığa katkıda bulunmuşlar, 1940'ların sonu ve 50'lerin başında ise siyasi karışıklıklar roman yazımını olumsuz etkilese de Ġâʾib Ṭuʿmah Fermân ve Fuâd et-Tekerlî gibi yazarlar, romanın derinleşmesine katkıda bulunmuşlardır.

Anahtar Kelimeler

Arap dili ve Belagatı , Arap Edebiyatı , Modern Arap Romanı , Irak Romanı

Teşekkür

Prof. Dr. İsmail GÜLER

Kaynakça

• Arslan, Adnan. “Modern Arap Romanı ve Siyaset İlişkisi Bağlamında ‘Şakkatu’l-Hurriye’ Romanı”. Gümüşhane Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 7/13 (2018), 140- 162.
• Bahoora, Haytham. “Iraq”. The Oxford Handbook of Arab Novelistic Traditions. ed. Wail S. Hassan. New York: Oxford University Press, 2017.
• Batur, İslam. Fuâd Et-Tekerlî ve Romancılığı. Bursa: Bursa Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2023.
• Caiani, Fabio - Cobham, Catherine. The Iraqi Novel Key Writers, Key Texts. Edinburgh: Edinburgh University Press, 2013.
• Celâl, Üsâme. Ġâʾib Ṭuʿmah Fermân el-ḥâḍır fî’ẕ-ẕâkirati’ẕ-ẕehebiyye. Umman: Dâru Ezmine, 2009.
• Coşkun, Tuğçe. Oluşum romanına üç örnek: El Secreto de las Fiestas, Días de Reyes Magos, Cevdet Bey ve Oğulları. Ankara: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2024.
• Daş, Fuat. “Iraklı Yazar Maḥmûd Aḥmed Es-Seyyid’in Beddây El-Fâyiz Adlı Öyküsünün Tahlili”. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Uluslararası Filoloji Ve Çeviribilim Dergisi 2/2 (2020), 199-213.
• Ebû Zeyd, Sâmî Yûsuf. el-Edebu’l-ʿArabî el-ḥadîs (en-Nesr). 1 Cilt. Ürdün: Daru’l-Masîra, 1. Basım, 2015.
• Edhem, İsmail - Nâcî, İbrahim. Tevfîk el-Hakîm. Kahire: Müessesetü’l-Hindâvî li’t-Ta’lîm ve’s-Sekâfe, 2. Basım, 2011.
• Er, Rahmi. Bedîu’z-Zamân El-Hemezânî ve Makâmeleri. Ankara: Hece Yayınları, 2020.
• Fâḫûrî, Ḥannâ. el-Câmiʿ fî târîḫi’l-edebi’l-ʿArabî el-Edebü’l-ḥadîs. 2 Cilt. Beyrut: Dârü’lCîl, 1. Basım, 1986.
• Hâfız, Sabrî. “Modern Arap Kısa Öyküsü I”. çev. Azmi Yüksel. Şarkiyat Araştımaları Dergisi 3/10 (2003), 76-96.
• Hamadânî, Sâlim - Aḥmed, Fâik Mustafa. el-Edebu’l-ʿArabî el-ḥadîs, Dirâstu fî şi’rihi ve nesrihi. 1 Cilt. İran: Dâru Zeyne’l-’Abidîn, 1. Basım, 2014.
• Kaya, Derya. Modern Tunus Edebiyatında Kısa Öykü ve ‘Alî ed-Dû’âcî (1909-1949)’nin Sehirtu minhu Ellayâlî Adlı Öykü Koleksiyonunun Tahlili. İstanbul: İstanbul Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2021.
• Kâẓım, Necm ʿAbdullah. “Muḳaddime li-dirâsâti’r-rivâiyyeti’l-ʿIraḳıyye”. el-Eḳlâm, 159- 173.
• Lamci, Ekrem. Fuâd Et-Tekerlî’nin Romanlarında Irak’ta Sosyal Hayat. Diyarbakır: Dicle Üniversiitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2021.
• Saʿîd, Cemîl. Naẓarât fî’t-teyyârâti’l-edebîyyeti’l- ḥadîs̱e fî’l-ʿIrâḳ. Maʿhedü’d-dirâsâti’lʿArabîyyeti’l-ʿalemiyye, 1954.
• Tâlib, Ömer et-. el-Fennu’l-ḳaṣaṣî fi’l-edebi’l-ʿIrâḳiyyi’l-ḥadîs̱. Bağdat: Mektebetü’lEndelûs, 1971. Teymûr, Maḥmûd . Nüşûʾu’l-ḳıṣṣa ve teṭavvuruhâ, 1936.
• Ürün, Ahmet Kazım. Modern Arap Edebiyatı. İstanbul: Çizgi Kitabevi, 2. Basım, 2018.
• Yazıcı, Hüseyin. “Hikâye”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. C. 17. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı, 1998.
• ʿAbdürrıḍâ ʿAlî, Zeyneb. “Tedâḫulü’l-fünûn fi’r-rivâyeti’l- ʿIraḳıyye rivâyetü en-Naḫl ve’l-cîrân li’r-rivâiyyi Ġâʾib Ṭuʿmah Fermân ünmûẕecen”. Mecelletü el-Câmiʿa el-ʿIraḳıyye 52/1 (2021), 231-242.