Âsım’a Nispet Edilen ve Günümüz Kıraat Tedrisatında Okunmayan Vecihler: İbn Mücâhid’in Kitâbü’s-seb‘a’sı Özelinde Bir İnceleme

Resul Akcan

doi:10.47502/mizan.1885757

TR EN

Âsım’a Nispet Edilen ve Günümüz Kıraat Tedrisatında Okunmayan Vecihler: İbn Mücâhid’in Kitâbü’s-seb‘a’sı Özelinde Bir İnceleme

Öz

Bu çalışmada, kıraat ilminin kurumsallaşmasında merkezi bir role sahip olan İbn Mücâhid’in (öl. 324/936), Kitâbü’s-seb‘a’sında Âsım’a (öl. 127/745) nispet edildiği halde Teysîr/Şâtıbiyye ve Tayyibe tariklerinde bulunmayan vecihler tespit ve tahlil edilmiş, böylelikle hem Âsım kıraati özelinde literatürüne katkı sağlanması hem de İbn Mücâhid’in kıraat tasavvurunun daha net biçimde ortaya konulması hedeflenmiştir. Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi tekniği kullanılmış ve Kitâbü’s-sebʿa temel metin olarak incelenmiştir. Bu bağlamda söz konusu münferid okuyuşlar, bazı âlimlerin değerlendirmeleriyle mukayeseli olarak ele alınmış, özellikle de İbn Mücâhid’in galat/hata olarak nitelediği okuyuşlar, temel kaynaklar ve hüccetleri çerçevesinde analiz edilmiştir. Çalışmadan elde edilen bulgulara göre Kitâbü’s-sebʿa’da; Şu‘be’den on beş, Mufaddal’den on üç, Hafs’tan yedi ve Ebân’dan dört olmak üzere Âsım’a nispet edilen otuz dokuz münferid okuyuşa rastlanılmıştır. Bu çalışma ayrıca, anılan vecihlerin sonraki dönemlerde neden tercih edilmediğini gündeme taşıyarak konuya ilişkin derinlikli akademik araştırmaların yapılmasının gerekliliğini önermektedir.

Anahtar Kelimeler

Kıraat, Âsım, İbn Mücâhid, Kitâbü's-seb'a, Vecih

Öz

The Unrecited Wujūh Attributed to ʿĀṣim in Contemporary Qirāʾāt Pedagogy: A Study with Special Reference to Ibn Mujāhid’s Kitāb al-Sabʿa

Öz

This study aims to identify and analyze the variant readings attributed to ʿĀṣim (d. 127/745) in Ibn Mujāhid’s Kitāb al-sabʿa that are absent from the Taysīr/Shāṭibiyya and Ṭayyiba transmission lines. By doing so, it seeks to contribute to the literature on the reading of ʿĀṣim and to clarify Ibn Mujāhid’s conception of Qurʾānic recitation. Employing document analysis as a qualitative research method, the study examines Kitāb al-sabʿa as its primary source. The isolated readings are evaluated comparatively in light of scholarly assessments, with particular attention given to those deemed ghalat by Ibn Mujāhid and analyzed within the framework of principal sources and justificatory arguments. The findings reveal thirty-nine isolated readings attributed to ʿĀṣim: fifteen from Shuʿba, thirteen from al-Mufaḍḍal, seven from Ḥafṣ, and four from Abān. The study also raises the question of why these readings were not preferred in later periods, highlighting the need for further in-depth academic research.

Anahtar Kelimeler

Qirâ'ât, ʿĀṣim, Ibn Mujāhid, Kitāb al-Sabʿa, Wajh.

Kaynakça

Acar, Mehmet Maşuk. Kıraat İlminde Şâz Meselesi. Ankara: İlâhiyât Yayınları, 2. Basım, 2025.
Başal, Abdulhalim. Bir Kıraat Otoritesinin Sahih Kıraat Tenkitleri: İbn Mücâhid’i Anlamak. Ankara: İlâhiyat Yayınları, 2025.
Çakıcı, İrfan. Şâz Kıraatler ve Tefsire Etkisi. Ankara: Gece Akademi, 2019.
Çelik, Cihat. “İbn Mücâhid’in Kitâbü’s-Seb‘a Adlı Eserinde Galat Olarak Gördüğü Kıraat Rivayetlerinin Tahlili”. Tetkik 8 (2025), 503-526.
Dağ, Mehmet. Kırâat İlminde Şâzz Kavramı. “Kırâat İlminde Şâzz Kavramı: Kavramın Anlamsal Dönüşümü ve Gerçek Anlamının Tespitine Dair”. Marife 7/2 (2007), 57-110.
Dânî, Ebû Amr. Câmi‘u’l-beyân fi’l-kırâ’âti’s-seb’i’l-meşhûra. thk. Muhammed Sadûk el-Cezâirî. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2005.
Dânî, Ebû Amr. Kitabü’t-Teysîr fi’l-kırâ’âti’s-seb’. thk. Halef Hamûd Sâlim Şağdelî. Suudi Arabistan: Dâru’l-Endelüsî li’n-Neşri ve’t-Tevzî’, 2015.
Dimyâtî, Ahmed b. Muhammed. İthâfü füdâlâi’l-beşer bi’l-kırâ’âti’l-erba’ati ‘aşer. thk. Enes Mehera. Beyrut-Lübnan: Dâru’l-Kütübi’l-‘İlmiyye, 2006.
Ebû Şâme el-Makdisî. el-Mürşidü’l-vecîz ilâ ʿulûmin teteʿalleku bi’l-Kitâbi’l-ʿAzîz. thk. İbrâhim Şemsüddîn. Beyrut-Lübnan: Dâru’l-Kütübi’l-‘İlmiyye, 1. Basım, 2003.
Ezherî, Ebû Mansûr Muhammed el-Herevî. Kitâbü Meʿâni’l-kırâʾât. thk. Iyd Mustafa Dervîş - Avz b. Hamed el-Kavzî. 3 Cilt. Kahire: Dâru’l-Maârif, 1993.

Fârisî, Ebû Alî Hasen b. Ahmed. el-Huccetü li’l-kurrâi’s-sebʿa. thk. Bedruddîn Kahvecî - Beşir Cüveycâtî. 7 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Me’mûn li’t-Türâs, 1987.
Gökdemir (ed.), Ahmet. On Dört Kıraat İmamı ve Kıraatlerinin Özellikleri. Ankara: İlâhiyât Yayınları, 2023.
Havuz, Hasan Hüseyin. İmâm-ı Âsım ve Âsım Kıraatı: Tayyibe Tariki Çerçevesinde Şu‘be Hafs Rivâyetleri. İstanbul: Kitâp Dünyası Yayınları, 2025.
Havuz, Hasan Hüseyin. “Teysîr/Şâtıbiyye ve Tayyibe Tarikleri Çerçevesinde İbn Mücâhid’in Kitâbü’s-Sebʿa Adlı Eserindeki Tariklerin Farklılığı Meselesi -Âsım Kıraati Özelinde Bir Değerlendirme-”. Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 31/2 (2022), 519-549.
İbn Cinnî, Ebü’l-Feth Osmân. el-Muhteseb fî tebyîni vücûhi şevâzzi’l-kırâʾât ve’l-îzâh ʿanhâ. thk. Muhammed Abdü’l-Kâdir ‘Atâ. 2 Cilt. Beyrut-Lübnan: Dâru’lKütübi’l-‘İlmiyye, 1. Basım, 1998.
İbn Hâleveyh, Ebû Abdillâh. Muhtasar fî şevâzzi’l-Kur’ân min Kitâbi’l-bedîʿ. Kahire: Mektebetü’l-Mütenebbi, 1934.
İbn Hâleveyh, Ebû Abdillâh el-Hüseyn. İʿrâbü’l-kırâ’âti’s-sebʿ ve ʿilelühâ. thk. Abdurrahman b. Süleyman Useymîn. 2 Cilt. Kahire: Mektebetü Hanci, 1992.
İbn Mücâhid, Ebû Bekr b. Ahmed. Kitâbü’s-seb‘a fi’l-kırâ’ât. thk. Şevki Dayf. Mısır: Dâru’l-Meârif, 1972.
İbnü’l-Cezerî, Ebü’l-Hayr Şemsüddin. en-Neşr fi’l-kırâ’âti’l-‘aşr. thk. Nûruddîn Alî b. Muhammed b. Hasen Dabbâ‘. 2 Cilt. Beyrut-Lübnan: Dâru’l-Kütübi’l-‘İlmiyye, ts.
İbnü’l-Cezerî, Ebü’l-Hayr Şemsüddin. Gâyetü’n-nihâye fî tabakâti’l-kurrâ’. thk. Gotthelf Bergstraesser. 2 Cilt. Mısır: Mektebetü’l-Hancî, 1933.
İbnü’l-Cezerî, Ebü’l-Hayr Şemsüddin. Müncidü’l-mukriîn ve mürşidü’t-tâlibîn. thk. Nâsır Muhammedî Muhammed Câd. Kahire: Dâru’l-Eflâki’l-‘Arabiyye, 2010.
İbnü’l-Cezerî, Ebü’l-Hayr Şemsüddin. Tahbîru’t-Teysîr fî kırâ’âti’l-eimmeti’l-ʿaşere. thk. M. Müflih Kudât. Umman-Ürdün: Dârü’l-Furkân, 2000.
İnneci, Muzaffer. Kitâbü’s-seb‘a Bağlamında İbn Mücâhid ve Kıraat İlmindeki Yeri. Konya: Necmettin Erbakan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2025.
Kara, Mehmet. “Âsım ve Kıraatinin Özellikleri”. On Dört Kıraat İmamı ve Kıraatlerinin Özellikleri. ed. Ahmet Gökdemı̇r. Ankara: İlâhiyât Yayınları, 2023.
Kirmânî, Ebû Abdillâh Muhammed. Şevâzzü’l-kırâ’ât. thk. Şimrân el-Acelî. Beyrut: Müessesetü’l-Belâğ, ts.
Maşalı, Mehmet Emin. Tarihi ve Temel Meseleleriyle Kıraat İlmi. Ankara: Otto Yayınları, 1. Basım, 2016.
Mutayrî, Ahmed b. Sa‘d b. Hüseyn. Kitâbü’s-seb‘a li-İbn Mücâhid arzan ve dirâseten. Riyâd, 1436.
Nüveyrî, Ebü’l-Kâsım Muhammed. Şerhu Tayyibeti’n-Neşr fi’l-kırâ’âti’l-‘aşr. thk. Mecdî Muhammed Surûr Sa’d Baslûm. 2 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-‘İlmiyye, 2003.
Pâluvî, Hâmid b. Hâce Abdülfettâh. Zübdetü’l-irfân fî vücûhi’l-Kur’ân. İstanbul: Âsitâne, ts.
Şâtıbî, Kâsım b. Fîrruh. Hırzü’l-emânî ve vechü’t-tehânî. thk. Eymen Rüşdi Süveyd. Dımaşk: Dâru Nuri’l-Mektebat, 2013.
Temel, Nihat. “Şâz Kırâatlar ve Yorum Farklılıklarına Etkisi”. Kur’ân ve Tefsir Araştırmaları III -Tartışmalı İlmi Toplantı (14-15 Ekim)-, 175-199.
Tetik, İbrahim. Tarihsel, Bilimsel ve Siyasal Boyutlarıyla Âsım Kıraati Hafs Rivayetinin Şöhret Bulma Nedenleri. Ankara: İlâhiyât Yayınları, 2. Basım, 2024.
Ukberî, Ebü’l-Bekâ Muhibbüddîn Abdullâh. İ’râbü’l-kırâ’âti’ş-şevâz. thk. Muhammed es-Seyyid Ahmed. 2 Cilt. Beyrut: Âlemü’l-Kütüb, 1996.
Yıldız, Cafer. On Kıraat İmamına Nispet Edilen Şâz Okuyuşlar. ed. Fatih Yediyıldız. Ankara: İlâhiyat Yayınları, 1. Basım, 2024.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Kuran-ı Kerim Okuma ve Kıraat

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Resul Akcan ^*
0000-0001-5975-9642
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

30 Haziran 2026

Gönderilme Tarihi

10 Şubat 2026

Kabul Tarihi

15 Nisan 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Sayı: 22

DOI

https://doi.org/10.47502/mizan.1885757

IZ

https://izlik.org/JA47AX22EK

APA

Akcan, R. (2026). Âsım’a Nispet Edilen ve Günümüz Kıraat Tedrisatında Okunmayan Vecihler: İbn Mücâhid’in Kitâbü’s-seb‘a’sı Özelinde Bir İnceleme. Mizanü’l-Hak: İslami İlimler Dergisi, 22, 215-238. https://doi.org/10.47502/mizan.1885757

AMA

1.Akcan R. Âsım’a Nispet Edilen ve Günümüz Kıraat Tedrisatında Okunmayan Vecihler: İbn Mücâhid’in Kitâbü’s-seb‘a’sı Özelinde Bir İnceleme. MİZAN. 2026;(22):215-238. doi:10.47502/mizan.1885757

Chicago

Akcan, Resul. 2026. “Âsım’a Nispet Edilen ve Günümüz Kıraat Tedrisatında Okunmayan Vecihler: İbn Mücâhid’in Kitâbü’s-seb‘a’sı Özelinde Bir İnceleme”. Mizanü’l-Hak: İslami İlimler Dergisi, sy 22: 215-38. https://doi.org/10.47502/mizan.1885757.

EndNote

Akcan R (01 Haziran 2026) Âsım’a Nispet Edilen ve Günümüz Kıraat Tedrisatında Okunmayan Vecihler: İbn Mücâhid’in Kitâbü’s-seb‘a’sı Özelinde Bir İnceleme. Mizanü’l-Hak: İslami İlimler Dergisi 22 215–238.

IEEE

[1]R. Akcan, “Âsım’a Nispet Edilen ve Günümüz Kıraat Tedrisatında Okunmayan Vecihler: İbn Mücâhid’in Kitâbü’s-seb‘a’sı Özelinde Bir İnceleme”, MİZAN, sy 22, ss. 215–238, Haz. 2026, doi: 10.47502/mizan.1885757.

ISNAD

Akcan, Resul. “Âsım’a Nispet Edilen ve Günümüz Kıraat Tedrisatında Okunmayan Vecihler: İbn Mücâhid’in Kitâbü’s-seb‘a’sı Özelinde Bir İnceleme”. Mizanü’l-Hak: İslami İlimler Dergisi. 22 (01 Haziran 2026): 215-238. https://doi.org/10.47502/mizan.1885757.

JAMA

1.Akcan R. Âsım’a Nispet Edilen ve Günümüz Kıraat Tedrisatında Okunmayan Vecihler: İbn Mücâhid’in Kitâbü’s-seb‘a’sı Özelinde Bir İnceleme. MİZAN. 2026;:215–238.

MLA

Akcan, Resul. “Âsım’a Nispet Edilen ve Günümüz Kıraat Tedrisatında Okunmayan Vecihler: İbn Mücâhid’in Kitâbü’s-seb‘a’sı Özelinde Bir İnceleme”. Mizanü’l-Hak: İslami İlimler Dergisi, sy 22, Haziran 2026, ss. 215-38, doi:10.47502/mizan.1885757.

Vancouver

1.Resul Akcan. Âsım’a Nispet Edilen ve Günümüz Kıraat Tedrisatında Okunmayan Vecihler: İbn Mücâhid’in Kitâbü’s-seb‘a’sı Özelinde Bir İnceleme. MİZAN. 01 Haziran 2026;(22):215-38. doi:10.47502/mizan.1885757

Âsım’a Nispet Edilen ve Günümüz Kıraat Tedrisatında Okunmayan Vecihler: İbn Mücâhid’in Kitâbü’s-seb‘a’sı Özelinde Bir İnceleme

Öz

Anahtar Kelimeler

Öz

The Unrecited Wujūh Attributed to ʿĀṣim in Contemporary Qirāʾāt Pedagogy: A Study with Special Reference to Ibn Mujāhid’s Kitāb al-Sabʿa

Öz

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Ayrıntılar

Birincil Dil

Konular

Bölüm

Yazarlar

Yayımlanma Tarihi

Gönderilme Tarihi

Kabul Tarihi

Yayımlandığı Sayı

DOI

IZ

Kaynak Göster