فلسفة الجمال الصوفي عند أبي العباس الصنهاجي

Aestheticism and art obtained a valuable rank in theorization and applying in our tradition. Andalusian aestheticism had flourished in their material and intellectual viewpoints. Ibn Al-Arif was one of the most famous mystics by whom the earlier Andalusians effect on the most notable mystics who com after him. In addition to that، Ibn Al-Arif was known by his unique aesthetic view about love and loyalty، where he behaved toward love in unfamiliar attitude comparing with his ancestors، where he made loyalty as the main aim of mystical love،the love would be the foundation of everything، and loyalty to his beloved would be everything، showing that the only way to this was living the love in its meaning not in its concept which no one could define. So the most extensive description of love was loyalty to the beloved rather than anything else. So that the evidence of loyalty in love was the constant obedience to beloved and the enjoyment in its desired، whither it was a hurt or a disaster. All that was a paradise in which a lover live; because it came from his beloved. After that، Ibn Al-Arif started to institute the mysticism concepts by bringing in his view about love and loyalty as a support for all these concepts. So hope، patience، appreciation and eagerness didn't rise to the accurate mysticism states unless they agreed on the bases of love and the purpose of loyalty ،making that by an aesthetical genre which depended on poetry and prose، at the same time، concentrated on his spiritual force in showing the aesthetic of his mystical view، then his aesthetical view would become a base to the incoming mystical visions.

Edebiyat tarihimizde estetik ve sanat, kuramlaştırma ve uygulamada değerli bir yer edinmiştir. Endülüs estetiği, Endülüslülerin maddi ve entelektüel bakış açılarıyla gelişmiştir. Ebu’l-Abbas el-Sinhâcî, erken Endülüs tasavvufunun en ünlü mutasavvıflarından biriydi. Kendisinden sonra gelen mutasavvıflar üzerinde derin bir etkisi oldu. Aynı zamanda tasavvuf kavramlarında –özellikle aşk ve fenâ kavramlarında- kendisine has estetik görüşü ile tanınır. Aşkı anlama konusunda kendisinden öncekilerden farklı bir yol izledi. Fenâ mertebesini tasavvufî aşkın temel amacı haline getirdi. Nitekim aşk, onun her şeydeki temel kaidesi ve fenâ fillah, her şeydeki temel amacı olmuştur. Bunun yöntemini ise aşkı, kimsenin tanımlayamayacağı kavramsallığıyla değil, mânâsıyla yaşamak şeklinde açıklar. Aşkın tanımlanabileceği en kapsamlı tanım, kişinin Allah dışındaki şeylerden fenâ bulmasıdır. Ebu’l-Abbas, aşk ve fenâ hakkındaki görüşlerini temel haline getirerek tasavvuf kavramlarını belirlemiştir. Recâ, sabır, şükür gibi kavramlar ancak onun tasavvufî felsefesine uygunluklarıyla doğru tasavvuf makamlarına ulaşır.

نال الجمال والفنُّ في تراثنا الأدبيِّ شأناً قيِّماً في التَّنظير والتَّطبيق؛ إذ ازدهى الجمال الأندلسيُّ في مواقف الأندلسيِّين الفكريَّة والماديَّة، وكان أبو العباس الصنهاجي ابن العريف من أشهر المتصوِّفة الذين افتُتِحت بهم تباكيرُ التَّصوُّف الأندلسيِّ، وكان ذا أثرٍ عميقٍ في أبرز المتصوِّفة الَّذين جاؤوا بعده، إضافة إلى ما عُرف عن رؤيته الجماليَّة الفريدة في مفاهيم التصوف، ولاسيما الحبِّ والفناء، إذ سلك في فهم الحبِّ مسلكاً غير معهودٍ لسابقيه، وقد جعل درجةَ الفناءِ المقصدَ الأساس للحبِّ الصوفيِّ، فيكون الحبُّ أساسَه في كلِّ شيء، والفناءُ بالمحبوب هدفَه في كلِّ شيء، مبيِّناً أنَّ السَّبيل لذلك معايشة الحبِّ بمعناه، لا بمفهومه الَّذي لا يستطيع أحدٌ تحديده، فأشمل ما يمكن وصف الحبِّ به أنَّه فناءُ المرء عمَّا سوى المحبوب، إذ وُسمت علامة المحبِّ الفاني بالطَّاعة الدَّائمة للمحبوب والالتذاذ بمراده، سواء أكان أذية أو بلية، فكلُّ ذاك جنَّة يحياها المحبُّ لصدورها عن المحبوب، لينطلق بعدها إلى ترشيد المفاهيم الصُّوفيَّة بإدخال رؤيته في الحبِّ والفناء قواماً لسائر هذه المفاهيم، فلا يرتقي الرَّجاء والصَّبر والشُّكر والشَّوق إلى مقامات التَّصوُّف الصَّحيح إلَّا بموافقتها أسس الحبِّ وغاية الفناء، عماده في ذلك أسلوبٌ جماليٌّ يعتمد النَّثر والشِّعر، مُكَثِّفاً في الآن نفسه قوَّة دفقه الرُّوحيِّ في إظهار جماليَّات رؤيته الصُّوفيَّة، لتغدو رؤيته الجماليَّة أساساً لرؤى الصُّوفيَّة الجماليَّة اللَّاحقة.