Kanatlı Hayvanlarda Suni Tohumlama ve Spermatolojik Parametreler: Derleme

Öz

Suni tohumlama uygulaması kısaca erkek hayvandan elde edilen spermanın uygun koşullar altında yapay yolla dişi hayvana nakledilmesi olarak tanımlanmaktadır. Suni tohumlama uygulamasında yüksek başarı sağlanması için erkek üreme sistemi ve dişi üreme sistemi fizyolojisine hâkim olunmalı, üreme endokrinolojisi kavranmalı, kullanılan spermaya ait spermatolojik parametre muayeneleri doğru yapılmalıdır. Kanatlı hayvanlarda suni tohumlama uygulamaları memeli hayvanlar kadar yaygın olmasa da özellikle ıslah çalışmalarında ve sperma saklama yöntemleri ile genetik kaynakların korunması kapsamında önemli bir biyoteknolojik uygulama olarak karşımıza çıkmaktadır. Ayrıca az sayıda üstün genetik yapıya sahip hayvandan yararlanarak daha geniş alanlara ulaşım imkânı sunmaktadır. Sürekli olarak gelişen ve büyüyen üreme biyoteknolojisi ve teknolojileri kanatlı hayvanlar içinde uygulanmalı ve daha çok çalışmalar yapılmalıdır. Bu derleme makalesinde kanatlı hayvanlarda suni tohumlama ve spermatolojik parametreler ile ilgili genel bilgilere yer verilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Spermatolojik Parametreler
• Suni Tohumlama
• Kanatlı Hayvanlar

Etik Beyan

"Kanatlı Hayvanlarda Suni Tohumlama ve Spermatolojik Parametreler: Derleme" başlıklı çalışma, ilgili bilimsel, etik ve atıf kurallarına uygun olarak gerçekleştirilmiştir. Toplanan verilerde herhangi bir tahrifat yapılmamış olup, bu çalışma değerlendirme amacıyla başka hiçbir akademik mecrada yayınlanmamıştır. Etik kurul onayı gerektirmediğinden, ilgili etik standartlara uygundur.

Artificial Insemination and Spermatologic Parameters in Poultry: A Review

Öz

Artificial insemination is defined as the process of collecting semen from a male animal and artificially inseminating a female under suitable conditions. Achieving high success in artificial insemination requires a solid understanding of the physiology of both the male and female reproductive systems, comprehension of reproductive endocrinology, and accurate evaluation of sperm parameters. Although artificial insemination is less comm on in poultry than in mammals, it remains an important biotechnological tool in breeding programs and genetic resource preservation through semen storage. Additionally, artificial insemination allows the widespread use of a limited number of superior genetically valuable animals. With the continuous advancement of reproductive biotechnology and technologies, their application in poultry should be expanded and more research conducted. This review provides general information on artificial insemination and spermatological parameters in poultry species.

Anahtar Kelimeler

• Spermatological Parameters
• Artificial Insemination
• Poultry

Etik Beyan

The study, entitled " Artificial Insemination and Spermatologic Parameters in Poultry: A Review", was conducted in accordance with the relevant scientific, ethical and citation rules. No falsification was made of the collected data, and this study has not been sent to any other academic media for evaluation. As it does not require ethics committee approval, it can be considered to be in accordance with the relevant ethical standards.

Kaynakça

1. Akbalik, M.E., Saruhan, B.G., Topaloğlu, U., & Ketani, M.A. (2016). Kanatlılarda genital sistem histoljisi, Dicle Üniv Vet Fak Derg, 2 (5): 73-82. https://dergipark.org.tr/tr/pub/duvetfd/issue/29552/317116.
2. Akçay, E., Varışlı, Ö., Bucak, M.N., Yavaş, İ., & Tekin, N. (2007). Hindi spermasının dondurulmasında farklı sulandırıcıların spermatozoa motilitesi üzerine etkisi, Ankara Üniv. Vet. Fak. Derg, (54), 35-38. https://doi.org/10.1501/Vetfak_0000000252.
3. Bakst, M. R., & Dymond, J. S. (2013). Artificial insemination in poultry. Success in artificial insemination-quality of semen and diagnostics employed, 722-723. http://dx.doi.org/10.5772/54918.
4. Bah, G.S., Chaughari, SUR., & Al-Amin, J.D. (2001). Semen characteristics of local breeder cocks in the Sahel region of Nigeria, Revue d'élevage et de médecine vétérinaire des pays tropicaux, 54(2), 153-158. https://www.cabidigitallibrary.org/doi/full/10.5555/20023066864.
5. Bekele, B., Esatu, W., & Dessie, T. (2023, February). Role of artificial insemination in poultry: A review. In Proceeding book: International Food, Agriculture and Veterinary Sciences Congress (ss. 17-19). Kars.
6. Blanco, J.M., & Hofle, U. (2004). Bacterial and fungal contaminants in raptor ejaculates and their survival to sperm cryopreservation protocols, European Wildlife Disease Association, (ss, 123).
7. Blank, M. H., Ruivo, L. P., Novaes, G. A., Lemos, E. C., Losano, J. D., Siqueira, A. F., & Pereira, R. J. (2021). Assessing different liquid-storage temperatures for rooster spermatozoa. Animal Reproduction Science, 233, 106845. https://doi.org/10.1016/j.anireprosci.2021.106845.
8. Boz, M. A., Baş, H., Sarica, M., & Erensoy, K. (2021). The effects of natural mating and artificial insemination on reproductive traits of 1-and 2-year-old domestic Turkish geese. Veterinary Research Communications, 45(4), 211-221. https://doi.org/10.1007/s11259-021-09802-6

9. Brillard, J.P. (2009). Practical aspects of fertility in poultry, Avian Biology Research 2(1/2), 41-45. https://doi.org/10.3184/175815509X431803.
10. Brown, J. E., Harris Jr, G. C., & Hobbs, T. D. (1963). Effect of intraperitoneal insemination on egg production and fertilizing capacity of fresh and frozen chicken sperm. Poultry Science, 42(4), 810-815. https://doi.org/10.3382/ps.0420810.
11. Burrows, W.H., Quinn, J.P. (1937). The Collection of spermatozoa from the domestic fowl and turkey. Poultry Science 16(1), 19-24. https://doi.org/10.3382/ps.0160019.
12. Çoşkun, N., Karaca, F. (2016). Dondurmanın (kriyopreservasyon) sperma kalitesi ve fertilite üzerine etkileri, Lalahan Hay. Araşt. Enst. Derg, 56(1) 32-39. https://dergipark.org.tr/tr/pub/lahaed/issue/39465/465393.
13. Di Iorio, M., Marelli, S. P., Antenucci, E., Madeddu, M., Zaniboni, L., Belcredito, S., Rusco, G., Schiavone, A., Soglia, D., Penasa, M., Castellini, Cesare., Buccioni, A., Marzoni, M., Maiuro, L., Iaffaldano, N., & Cerolini, S. (2024). A comparative study on semen quality and cryopreservation ability in Italian native chicken breeds. Italian Journal of Animal Science, 23(1), 1704–1718. https://doi.org/10.1080/1828051X.2024.2424518
14. Donoghue, A.M., Wishart, G.J. (2000). Storage of poultry semen, Animal Reproduction Science, 62(1/3), 213- 232. https://doi.org/10.1016/S0378-4320(00)00160-3.
15. Elomda, A. M., Mehaisen, G. M., Stino, F. K., Saad, M. F., Ghaly, M. M., Partyka, A., Abbas A. O., & Nassar, F. S. (2024). The characteristics of frozen-thawed rooster sperm using various intracellular cryoprotectants. Poultry Science, 103(11), 104190. https://doi.org/10.1016/j.psj.2024.104190.
16. Getachew, T. (2016). A review article of artificial ınsemination in poultry, World Vet J, 6(1), 25-33. https://wvj.science-line.com/vol-6--no-1-mar-2016.html.
17. Hafez, B., & Hafez, E. (2000). Reproduction in farm animals, 7th ed. New York, Lippincott Williams and Wilkins, USA.
18. Ishikawa, H. (1930) Life duration of cock spermatozoa outside the body, Proceedings of 4th World's Poultry Congress, (ss: 9)
19. Ivanow, E.I. (1922). On the use of artificial insemination for zootechnical purposes in Russia, Journal of Agricultural Science, 12(3), 244-256. https://doi.org/10.1017/S002185960000530X.
20. İleri, İ.K., Ak, K., Pabuccuoğlu, S., & Birler, S., (2002), Evcil Hayvanlarda Reprodüksiyon ve Sun’i Tohumlama, İstanbuk Üniversitesi Veteriner Fakultesi Yayını.
21. İnanç, E.M., Çil, B., Tırpan, B.M., Öztürk, H., Demir, S., Doğu, M., Kılınç, A.A., Tarım, B., & Doğan, D. (2017). Farklı materyallerle zenginleştirilen damızlık horoz kümeslerinin spermatolojik parametreler üzerine etkisi, Lalahan Hay. Araşt. Enst. Derg, 57(2) 88-92. https://dergipark.org.tr/tr/pub/lahaed/issue/39469/465422.
22. Kandil, B. (2016). Yumurtaya verilen bisfenol a (bpa)' nın testislerin gelişimi üzerindeki etkilerinin ışık mikroskobik seviyede belirlenmesi [Yüksek lisans tezi, Selçuk Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. (Tez No: 462500)
23. Keskin, O., Tekin, N., & Akçay, E. (1995). Erbro ırkı horoz spermalarının farklı sulandırıcı ve kryoprotektanlarla dondurulması, Lalahan Hay Araş Enst Derg, 35(3-4), 110-125. https://dergipark.org.tr/tr/pub/lahaed/issue/39405/464896.
24. Keskin, O., Tekin, N., Yurdaydın, N., Selçuk, M., & Kaya, M. (1997). Horozlarda sperma kalitesinin değerlendirilmesi, Lalahan Hay Arş Enst Der, 37(1), 74-82. https://dergipark.org.tr/tr/pub/lahaed/issue/39408/464935.
25. Kharayat, N,S., Chaudhary, G,R., Katiyar, R., Balmurugan, B., Patel, M., Uniyal, S., Raza, M., & Mishra, G. (2016). Significance of artificial insemination in poultry. Research & Reviews: Journal of Veterinary Science and Technology, 5(1), 1-5. https://sciencejournals.stmjournals.in/index.php/RRJoVST/article/view/519.
26. Klimowicz, M., Lukaszewıcz, E., & Dubıel, A. (2005). Effect of collection frequency on quantitative and qualitative characteristics of pigeon (Columba livia) semen. British Poultry Science, 46(3), 361-365. https://doi.org/10.1080/00071660500098210.
27. Kulaksız, R. (2016). Kaz spermasının saklanması, Turkiye Klinikleri J Reprod Artif Insemin-Special Topics, 2(1). https://www.turkiyeklinikleri.com/article/tr-kaz-spermasinin-saklanmasi-74543.html.
28. Kuzlu, M. (2015). Hindi (Meleagridis gallopavo) semeninin dondurulmasında kullanılan farklı sulandırıcıların karşılaştırılması [Yüksek lisans tezi, Ahi Evran Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. (Tez No: 398839)
29. Lunak, M. (2010). A brief story of artificial insemination in agriculture cattle, UNH Cooperative Extension.
30. Mehdipour, M., Daghigh-Kia, H., Najafi, A., & Martínez-Pastor, F. (2021). Type III antifreeze protein (AFP) improves the post-thaw quality and in vivo fertility of rooster spermatozoa. Poultry science, 100(8), 101291. https://doi.org/10.1016/j.psj.2021.101291.
31. Mohan, J., Sharma, S.K., Kollurı, G., & Dhama, K. (2018). History of artificial insemination in poultry, its components and significance. World's Poultry Science Journal, 74(3), 475-488. https://doi.org/10.1017/S0043933918000430
32. Moultrie, F. (1956). A new technique for the arti ficial insemination of caged hens, Poultry Science, 35(6), 1230-1234. https://doi.org/10.3382/ps.0351230.
33. Nizam, M.Y. & Selçuk, M. (2019). Kanatlı hayvanlarda reprodüktif mekanizma ve fertilizasyon, Tavukçuluk Araştırma Dergisi, 16(2), 68-73. https://doi.org/10.34233/jpr.606502.
34. Nizam, M. Y., Selçuk, M., & Kirikkulak, M. (2025). Comparative assessment of thawing methods for frozen rooster sperm. Frontiers in Veterinary Science, 12, 1562053. https://doi.org/10.3389/fvets.2025.1562053
35. Pabuccuoğlu, S. (2013). Sperma sulandırıcıları ve spermanın sulandırılması spermanın kısa ve uzun süreli saklanması ve kryobiyoloji. Erişim adresi: http://cdn.istanbul.edu.tr/FileHandler2.ashx?f=sperma-sulandiricilari-ve-sperma-sulandirilmasi.pdf
36. Peters, S.O., Shoyebo, O.D., Ilori, B.M., Zoje, M.O.O., Ikeobi, C.O.N., & Adebambo, O.A. (2008). Semen quality traits of seven strain of chickens raised in humid tropics, International Journal of Poultry Science, 7(10), 949-953.
37. Prabakar, G., Gopi, M., Kolluri, G., Rokade, J. J., Pavulraj, S., Pearlin, B. V., Khillare, G. S., Madhupriya, V., Tyagi, J. S., & Mohan, J. (2022). Seasonal variations on semen quality attributes in turkey and egg type chicken male breeders. International journal of biometeorology, 66(8), 1547-1560. https://doi.org/10.1007/s00484-022-02299-x
38. Quinn, J.P. & Burrows, W.A. (1936). Artificial insemination in fowls, The Journal of Heredity, 27(1), 31-37.
39. https://doi.org/10.1093/oxfordjournals.jhered.a104138.
40. Rafalska, K. T., Orzołek, A., Ner-Kluza, J., & Wysocki, P. (2025). Does the Type of Semen Affect the Phosphoproteome of Turkey (Meleagris gallopavo) Spermatozoa?. International Journal of Molecular Sciences, 26(8), 3467 https://doi.org/10.3390/ijms26083467
41. Silyukova, Y., Fedorova, E., & Stanishevskaya, O. (2022). Influence of technological stages of preparation of rooster semen for short-term and long-term storage on its quality characteristics. Current Issues in Molecular Biology, 44(11), 5531-5542. https://doi.org/10.3390/cimb44110374.
42. Skaller, F. (1951). Artificial insemination applied on a large scale to poultry breeding research, Official Report of 9th World's Poultry Congress, (ss.124) Paris. https://www.cabidigitallibrary.org/doi/full/10.5555/19520100900.
43. Slanina, T., Petrovıčová, L., Miškeje, M., Kňížat, L., Mırda, J., Lukáč, N., Trandžík, J., Petrovıčová, I., & Massányı, P. (2015).The effect of diluent, temperature and age on turkey spermatozoa motility in vitro, Journal of Applied Animal Research, 43(2), 131-136. https://doi.org/10.1080/09712119.2014.928627.
44. Stanishevskaya, O., Silyukova, Y., Pleshanov, N., Kurochkin, A., Fedorova, E., Fedorova, Z., Perinek, O., Prituzhalova, A., & Meftakh, I. (2021). Effects of saccharides supplementation in the extender of cryopreserved rooster (gallus domesticus) semen on the fertility of frozen/thawed spermatozoa. Animals, 11(1), 189. https://doi.org/10.3390/ani11010189.
45. Sun, Y., Xue, F., Li, Y., Fu, L., Bai, H., Ma, H., Xu, S., & Chen, J. (2019). Differences in semen quality, testicular histomorphology, fertility, reproductive hormone levels, and expression of candidate genes according to sperm motility in Beijing-You chickens. Poultry science, 98(9), 4182-4189. https://doi.org/10.3382/ps/pez208
46. Şeber, N. (2002). Et tipi horozlarda yaz koşullarının (sıcaklık ve nem) sperma özellikleri üzerine etkisi [Yüksek lisans tezi, Akdeniz Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. (Tez No: 131744)
47. Thumin, A. (1951). Improvement in the technique of arti ficial insemination of chickens. Official Report of 9th World's Poultry Congress, (ss.154). Paris.
48. Tunalı, G. (2014). Sperm kriyoprezervasyon teknikleri ve fertilizasyon başarısındaki rolü, Androloji Bülteni Dergisi, 16(57), 123-128. https://androlojibulten.org/jvi.aspx?un=AND-85047&volume=16&issue=57.
49. Tuncer, P. B., Kinet, H., & Özdoğan, N. (2006). Evaluation of some spermatological characteristics in Denizli cocks. Erciyes Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi, 3(1), 37-42. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ercivet/issue/5815/77375.
50. Tuncer, P.B., Kinet, H., & Özdogan, N. (2008). Evaluation of some spermatological characteristics in gerze cocks, Ankara Üniv Vet Fak Derg, 55(2), 99-102. https://doi.org/10.1501/Vetfak_0000000303.
51. Uysal, O., Demir, Z., Çebi, Ç., Demirtaş, Ş.E., Tırpan, M.B., Tunca, M., & Kamanlı, S. (2011). Tavukçuluk Araştırma Enstitüsünde bulunan kahverengi yumurtacı saf hat horozlarda sperma kalitesinin değerlendirilmesi. Kafkas Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi, 17(4), 655-658. https://vetdergikafkas.org/abstract.php?id=975.
52. Vishwanath, R. & Shannon, P. (1997) Do sperm cells age? A review of the physiological changes in sperm during storage at ambient temperature, Reproduction and Fertility Development, 9(3), 321-332.
53. Yılmaz, B. (1999). Kanatlılarda Üreme, İçinde: Yılmaz, B. (ed.), Hormonlar ve üreme fizyolojisi, (ss. 313-327). Ankara: Feryal Matbaacılık.