Şubat 2023 Depremlerinin Tarım ve Gıda Sektörüne Etkileri: Hatay İli Örneği, Türkiye

Öz

Depremlerin tarım ve gıda sektörleri üzerindeki etkilerinin araştırılması, daha önce büyük ölçekli depremlere maruz kalmamış toplumların karşılaşabileceği potansiyel risklerin ortaya konulması bakımından önem taşımaktadır. Bu çalışma, 6 ve 20 Şubat 2023 tarihlerinde Kahramanmaraş ve Hatay merkezli olarak meydana gelen yıkıcı depremlerin, Türkiye'nin tarımsal üretiminde önemli bir yere sahip olan Hatay ilindeki tarım ve gıda sektörüne etkilerini belirlemeyi amaçlamaktadır. Karma yöntem yaklaşımıyla yürütülen araştırmada, afet öncesi tarımsal yapı analiz edilmiş, ardından deprem sonrası ortaya çıkan fiziksel, ekonomik ve sosyokültürel etkiler nitel ve nicel verilerle değerlendirilmiştir. Depremler, Hatay'da yaklaşık 24 bin kişinin ölümüne, 80.323 binanın yıkılmasına veya ağır hasar görmesine, altyapının çökmesine, üretim araçlarının yıkımına ve tarımsal faaliyetlerin kesintiye uğramasına neden olmuştur. Bitkisel üretimden hayvancılığa, su ürünlerinden tarımsal sanayiye kadar tüm alt sektörlerde büyük kayıplar yaşanmış; üretim, depolama, işleme ve ihracat zincirleri zarar görmüştür. Tohum, gübre, yem ve su dahil olmak üzere temel girdilere erişimdeki aksamalar, tarımsal faaliyetleri kısıtlamış ve iyileşmeyi geciktirmiştir. Göç ve iş gücü kaybı, kırsal alanların üretim kapasitesini daha da zayıflatmıştır. Bulgular, afet sonrası sürdürülebilir tarımın ve gıda güvenliğinin sağlanabilmesi için acil yardımın yanı sıra uzun vadeli stratejik planlama, kırsal kalkınma destekleri ve altyapı rehabilitasyonunun gerekliliğini ortaya koymaktadır. Bu nedenle, depremler sonrasında uygulanmak üzere önceden hazırlanmış bir koordinasyon planının bulunması, tarım ve gıda sektörlerinde üretim ve pazarlama süreçlerinin sürekliliğine katkı sağlayacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Tarım
• afet etkisi
• gıda güvenliği
• Hatay
• 6 Şubat 2023

Etik Beyan

Bu makalede insan veya hayvan deneklerle herhangi bir çalışma bulunmaması ve literatür analizi ile incelemeye dayalı olarak yapıldığından etik kurul kararı zorunluluğu bulunmamaktadır.

The Effects of February 2023 Earthquakes on the Agriculture and Food Sector: The Case of Hatay Province, Türkiye

Öz

Examining the effects of earthquakes on the agricultural and food sectors is important, as it highlights the potential risks faced by societies that have not previously experienced large-scale earthquakes. This study aims to determine the impacts of the devastating earthquakes that occurred on February 6 and 20, 2023, centered in Kahramanmaraş and Hatay, on the agricultural and food sector in Hatay province, which holds a significant position in Türkiye’s agricultural production. Employing a mixed-methods approach, the research first analyzes the pre-disaster agricultural structure, followed by an assessment of the physical, economic, and socio-cultural effects of the earthquakes using both qualitative and quantitative data. The earthquakes caused the deaths of approximately 24,000 people in Hatay, led to the collapse or severe damage of 80,323 buildings, resulted in the failure of infrastructure, destroyed production assets, and disrupted agricultural activities. Substantial losses were observed across all sub-sectors, including crop production, livestock, aquaculture, and agro-industry, while production, storage, processing, and export chains were severely damaged. Disruptions in access to essential inputs, including seeds, fertilizers, feed, and water, further constrained agricultural activities and delayed recovery. Outmigration and labor shortages further weakened rural production capacity. The findings highlight the urgent need for timely assistance, long-term strategic planning, rural development support, and infrastructure rehabilitation to ensure sustainable agriculture and food security in the aftermath of the disaster. Therefore, a pre-established coordination plan after earthquakes would contribute to continuity of production and marketing processes in these sectors.

Anahtar Kelimeler

• Agriculture
• disaster impact
• food security
• Hatay
• 6 February 2023

Etik Beyan

Since this article is based on a literature review and does not involve any studies with human or animal subjects, approval from an ethics committee is not required.

Kaynakça

1. Ağızan, K., Bayramoğlu, Z., & Amri, H.I.B.F., 2023. Deprem Felaketinin Tarımsal Üretim ve Pazarlaması Üzerine Etkilerinin Tartışılması. Paper presented at the 2nd International Conference on Sustainable Ecological Agriculture. March 13-15, 2023, Konya, Türkiye. p: 217-229.
2. Akdemir, S., Sahli, Z., Kougnigan, E., Tuna, K.E., Ortulu, M., Akinci, S., Narci, G., & Ismailla, I.S., 2023. Socio-economic impact of the earthquakes of February 2023 on agricultural production of Türkiye. Scientific Papers. Series "Management, Economic Engineering in Agriculture and Rural Development, 23(2), 21-28.
3. Anonim, 2023a. Hatay Valiliği. http://www.hatay.gov.tr/hatayda-tarim (Erişim Tarihi: 05 Haziran 2025).
4. Anonim, 2023b. Hatay İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, 2023. https://hatay.tarimorman.gov.tr/Menu/55/Tarimsal-Veriler (Erişim Tarihi: 05 Haziran 2025).
5. Anonim, 2024. Hatay Tarımsal Yatırım Rehberi. Tarım ve Orman Bakanlığı, Tarım Reformu Genel Müdürlüğü, Tarımsal Yatırımcı Danışma Ofisi. https://www.tarimorman.gov.tr/TRGM/TARYAT/Belgeler/Tarımsal yatırım rehberi/ Hatay Tarımsal yatırım rehberi.pdf (Erişim Tarihi: 05 Haziran 2025).
6. Can, B.A., Gerdan, S. & Aslan, R., 2024. The Effects of 6 February 2023 Earthquakes on the Production and Marketing Process of Firms in the Agriculture and Food Sector: The Case of Malatya Province, Türkiye. Sustainability, 16, 9479. https:// doi.org/ 10.3390/su16219479
7. Bardakçı, H. & Demirtaş, F. 2023. Doğal afetlerin dış ticarete etkisi: 2023 Türkiye depremleri ve sonuçlarının değerlendirilmesi. Avrasya Dosyası Dergisi, 14(1), 183-204.
8. Beyen, K., Erdik, M., Mazmanoğlu, C., & Ekmekçioğlu, Z., 2003. Antakya’nın Geçmişten Günümüze Sismik Aktivitesi ve Yapılması Gerekenlerin Bir Uluslararası Konferansın Işığında Değerlendirilmesi. Türkiye Mühendislik Haberleri, 423 (2003/1), 51-53.

9. Candan, M., 2023. Yedi kere yıkıldı, 7 kere küllerinden yeniden doğdu: Hatay. https://www.gazeteduvar.com.tr/7-kere-yikildi-7-kere-kullerinden-yeniden-dogdu-hatay-haber- 1646757(Erişim Tarihi: 5 Haziran 2025).
10. Çimen, M., 2023. Tarihi Süreç İçerisinde Hatay Depremleri. https://bbnhaber.com.tr/yazarlar/mustafa- cimen/tarihi-surec-icerisinde-hatay-depremleri -4197. (Erişim Tarihi: 5 Haziran 2025).
11. DHA (Demirören Haber Ajansı) (2023). Zeytinlik depremde ikiye bölündü; 50 metre genişliğinde vadi oluştu. https://www.dha.com.tr/yerel-haberler/hatay/altinozu/zeytinlik-depremde-ikiye-bolundu-50-metre-geni- 2204469(Erişim Tarihi: 05 Mayıs 2025).
12. Erkılıç, O., 2024. Depremin birinci yılında Hatay:Toplam ölü sayısının yarısı Hatay’dan. https://www.voaturkce.com/a/depremin-birinci-yilinda-hatay/7470105.html (Erişim Tarihi: 5 Haziran 2025).
13. FAO, 2023a. Food and Agriculture Organization of the United Nations, Türkiye: Agricultural sector needs assessment for earthquake-impacted provinces. https://doi.org/10.4060/cc6884en (Erişim Tarihi: 5 Haziran 2025).
14. FAO, 2023b. Food and Agriculture Organization of the United Nations, Türkiye earthquakes: initial assessment indicates losses of more than 20 percent in food production. https://www.preventionweb.net/news/turkiye- earthquakes-initial-assessment-indicates-losses-more-20-percent-food-production. (Erişim Tarihi: 5 Haziran 2025).
15. FAO, 2023c. Food and Agriculture Organization of the United Nations, Türkiye initial assessment on possible impacts of earthquake in 11 provinces. https://www.fao.org/3/cc4779en/cc4779en.pdf (Erişim Tarihi: 5 Haziran 2025).
16. Ketboğa, M., 2024. The effects of the two major earthquakes on 6 February 2023 on the activities of foreign trade firms operating in Malatya Province and suggestions for solutions to the problems encountered. Igdir Univ. J. Soc. Sci. 35, 493–505.
17. Özsalman, E.& Yıldırım, U.T., 2024. The effects of the 6 February 2023 Kahramanmaras Earthquakes on foreign trade: The case of 11 provinces. Journal of Academic Approaches, 15, 598–617.
18. Polat, A.A., 2025. The Effects of February 2023 Earthquakes Centered in Kahramanmaraş and Hatay, Türkiye on The Region's Agricultural Sector. Scientific Papers. Series "Management, Economic Engineering in Agriculture and Rural Development, 25, (4), 703-715.
19. SBB, 2023. Strateji ve Bütçe Başkanlığı. Kahramanmaraş ve Hatay depremleri raporu. TC. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı. Mart, 2023. 140s. https://www.sbb.gov.tr/2023-kahramanmaras-ve-hatay- depremleri-raporu/ (Erişim Tarihi: 05 Haziran 2025).
20. SBB, 2024. Strateji ve Bütçe Başkanlığı. Kahramanmaraş ve Hatay Depremleri Yeniden İmar ve Gelişme Raporu. Ankara, 2024. 133 s. https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2024/02/Kahramanmaras-ve-Hatay- Depremleri-Yeniden-Imar-ve-Gelisme-Raporu-1.pdf (Erişim tarihi: 05 Haziran 2025).
21. TMMOB, 2023. Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği. TMMOB Kahramanmaraş Depremleri Raporu. https://www.tmmob.org.tr/sites/default/files/tmmob_deprem_raporu_son_4agustos-part-2-2.pdf (Erişim tarihi: 05 Haziran 2025).
22. TMMOB, 2024. Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği. TMMOB 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş Depremleri İkinci Yıl Değerlendirmesi. https://www.tmmob.org.tr/ sites/default/files/ ikinciyil_degerlendirme.pdf (Erişim tarihi: 05 Haziran 2025).
23. TÜİK, 2023a. Türkiye İstatistik Kurumu, Bitkisel Üretim İstatistikleri. https://data.tuik.gov.tr/Kategori/GetKategori? p= Tarim-111 (Erişim Tarihi: 05 Haziran 2025).
24. TÜİK, 2023b. Türkiye İstatistik Kurumu. Hayvancılık İstatistikleri .https://biruni.tuik.gov.tr/hayvancilikapp/hayvancilik. zul (Erişim Tarihi: 05 Haziran 2025).
25. Yüksel, Ş. 2023. Antakya’nın deprem öyküsü. Modular Journal, 6(2):102-106.