Melezlemeyle Elde Edilen Bazı Badem Genotiplerinde Çiçek Tozu Çimlenme ve Canlılık Düzeylerinin Belirlenmesi

Yıl 2025, Cilt: 15 Sayı: 2, 242 - 250, 25.12.2025

Hatice Hartavi , İzzet Açar

https://doi.org/10.53518/mjavl.1739881

Öz

Badem, Türkiye için önemli bir meyve türüdür ve Ege, Akdeniz ile Güneydoğu Anadolu bölgeleri badem yetiştiriciliği açısından uygun ekolojik koşullara sahiptir. Ancak ülkemizde yetiştirilen badem çeşitlerinin çoğu sert kabuklu ve kendine uyuşmaz olduğundan, verim ve kalite sorunları yaşanmaktadır. 2009 yılında ülkemizde yerli ve yabancı çeşitlerin melezlenmesiyle kendine verimli ve geç çiçeklenen yeni badem çeşitlerini geliştirmek amacıyla badem ıslah programı başlatılmıştır. Bu program çerçevesinde 2017 yılında Harran Üniversitesi Osmanbey Kampüsü’nde kurulan Seleksiyon 2 bahçesine 17 melez birey ve 3 standart çeşit aktarılmış, özellikle geç çiçeklenen bireyler ön plana çıkmıştır. Çalışmanın amacı, kendine verimli ve geç çiçeklenen çeşit adayı bazı melez badem genotiplerinin çiçek tozu kalitesini incelemektir. Materyal olarak 290 (Gülcan 2 × Lauranne), 5682 (Lauranne × Nurlu), GP-4 (Gülcan 2 × Penta), GP-8 (Gülcan 2 × Penta) melezleri ve Lauranne çeşidi kullanılmıştır. Çiçek tozu canlılığı Triphenyl tetrazolium chloride (TTC) ile incelenmiş, canlılık oranları 5682’de %89,73, GP-4’te %78,19, GP-8’de %75,56, 290’da %61,43 ve Lauranne’de %52,90 olarak saptanmıştır. Çimlenme denemeleri asılı damla ve petride agar yöntemleriyle yürütülmüş, petride agar yöntemi daha yüksek sonuç vermiştir. En yüksek çimlenme %1 agar + %15 sakkaroz ortamında %69,82, en düşük çimlenme ise sakkarozsuz ortamlarda kaydedilmiştir. Hemasitometrik yöntemle yapılan çiçek tozu sayımlarında çiçek başına çiçek tozu sayıları 131.250 (290) ile 209.375 (5682) arasında değişmiştir. Elde edilen bulgulara göre 5682 kodlu genotipte hem çiçek tozu üretim miktarı hem de çiçek tozu kalite özelliklerini ifade eden canlılık ve çimlenme düzeylerinin yüksek olduğu belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

Badem , Çiçek Tozu Canlılığı , Çiçek Tozu Çimlenmesi

Etik Beyan

Bu araştırma çalışması, araştırma ve yayınlama etiğine uygun bir şekilde yürütülmüştür. MJAVL'de yayınlanan makalelerin bilimsel ve hukuki sorumluluğu yazarlara aittir.

Determination of Pollen Germination and Viability of Some Crossed Almond Genotypes

Öz

Almond is an important fruit species for Türkiye, and the Aegean, Mediterranean, and Southeastern Anatolia regions provide favorable ecological conditions for its cultivation. However, most almond cultivars grown in the country are hard-shelled and self-incompatible, which leads to yield and quality problems. In 2009, a breeding program was initiated to develop new self-compatible and late-flowering almond cultivars through crossing of local and foreign varieties. Within this program, a Selection-2 orchard was established at Harran University Osmanbey Campus in 2017 with 17 hybrids and 3 standard cultivars, where late-flowering individuals were particularly emphasized. The aim of this study is to investigate the pollen quality of some almond offsprings which are self-compatible and late-flowering cultivar candidates. Plant material consisted of 290 (Gülcan 2 × Lauranne), 5682 (Lauranne × Nurlu), GP-4 (Gülcan 2 × Penta), GP-8 (Gülcan 2 × Penta) coded offsprings, and the Lauranne cultivar. Pollen viability was assessed using triphenyl tetrazolium chloride (TTC), and the rates were determined as 89,73% in 5682, 78,19% in GP-4, 75,56% in GP-8, 61,43% in 290 and 52,90% in Lauranne. Pollen germination was tested using the hanging drop and agarified medium in petri methods, with the agarified medium in petri method producing higher rates. The highest germination (69.82%) was recorded in 1% agar + 15% sucrose medium, while the lowest occurred in sucrose-free media. Pollen numbers of crossed genotypes and Lauranne cultivar were determined by Hemacytometric method and according to this, the average pollen numbers per flower ranging from 131.250 in 290 and 209.375 in 5682. According to the findings, it was determined that the viability and germination levels, which express both the amount of pollen production and the quality characteristics of the pollen, were high in the 5682 coded genotype.

Anahtar Kelimeler

Almond , Pollen Viability , Pollen Germination

Etik Beyan

This research study was conducted in accordance with research and publication ethics. The scientific and legal responsibilities of the articles published in MJAVL belong to the authors.

Kaynakça

• Acar, I., Arpaci, S., Yilmaz, A., Atli, H.S., Kafkas, S., Eti, S. ve Caglar, S. (2013). A new almond breeding program in Turkey. Acta Horticulturae, 976:63-68.
• Boavida, L.C., McCormick, S.M. (2007). Temperature as a determinant factor for increased and reproducible in vitro pollen germination in Arabidopsis thaliana. Plant J. 52: 570-582.
• Boyacı, S., Sütyemez, M. ve Ay, Y. (2022). Bazı yeni elma çeşitlerinde çiçek tozu kalite özelliklerinin belirlenmesi. Türk Tarım ve Doğa Bilimleri Dergisi, 9(3):682-688.
• Brandoli, C., Mortada, A., Todeschini, C., Siniscalco, C. and Sgarbi, E. (2025). The role of sucrose in maintaining pollen viability and germinability in Corylus avellana L.: a possible strategy to cope with climate variability. Protoplasma, 262(3):545-561.
• Demircioğlu, Ö.C.D., Karadağ, B., Selamet, A., Güvenç, Y.C., Dalkılıç, G.G., Dalkılıç, Z., 2024. Bademde çiçek tozu özellikleri ve melezleme olanaklari. Bahçe, 53(Özel Sayı 1):228-231.
• Dicenta, F., Ortega, E., Cánovas, J. A. and Egea, J. (2002). Self‐pollination vs. cross‐pollination in almond: pollen tube growth, fruit set and fruit characteristics. Plant Breeding, 121(2):163-167.
• Eti, S. (1990). Çiçek tozu miktarini belirlemede kullanilan pratik bir yöntem. Ç.Ü. Ziraat Fakültesi Dergisi 5(1):49-58.
• FAO Trade (2023). Food and Agriculture Organization of the United Nations, Crops and livestock products https://www.fao.org/faostat/en/#data/TCL (Erişim: Mayıs 2025).
• FAO (2023). Food and Agriculture Organization of the United Nations, Crops and livestock products. https://www.fao.org/faostat/en/#data/QCL (Erişim: Mayıs 2025).
• Gouta, H., Ouni, R. and Mars, M. (2016). Flower description and fertility of the main Tunisian almond cultivars. Options Mediterraneennes, 119:99-103.
• Iovane, M., Izzo, L. G., Cirillo, A., Romano, L. E., Di Vaio, C. and Aronne, G. (2022). Flowering and pollen resilience to high temperature of apricot cultivars. Scientia Horticulturae, 304:111261.
• Karabıyık, Ş. ve Eti, S. (2015). Farklı yenidünya çeşitlerinin değişik çiçeklenme dönemlerinde çiçek tozu canlılık ve çimlenme düzeyleri ile üretim miktarlarının belirlenmesi. Meyve Bilimi, 2(1):42-48.
• Lillo, G., Calia, C., Cice, D., Petriccione, M. and Camposeo, S. (2024). Blooming Phenograms, Pollen Production, and Pollen Quality during Storage of Pistachio Cultivars in New Mediterranean Growing Areas. Plants, 13(18):2606.
• Linskens, H.F. (1964). Pollen physiology. Ann. Rev. Plant. Physiol. 15:255-270.
• Muradoğlu, F., Kırkaya, H., Batur, Ş., Pürlu, G. ve Hasanov, M. (2025). The stimulating effect of polyamine and brassinolide on sweet cherry cv.‘0900 Ziraat’ pollen. Yuzuncu Yıl University Journal of Agricultural Sciences, 35(1):36-43.
• Piri, S., Mehri, S. and Imani, A. (2015). Improve the medium for germination of almond pollen in-vitro and germination capacity of stored pollen. Int'l Journal of Advances in Agricultural & Environmental Eng. 2(2):57-60.
• Sutyemez, M. (2011). Pollen quality and pollen production in some almond cultivars under Kaharamanmaras (Turkey) ecological conditions. Afr J Agric Res, 6:3078-83.
• Uzun, A., Ünsal, H. T. and Pinar, H. (2023). Determinatıon of pollen viability and pollen germination characteristics of some sharka disease resistant apricot cultivars. Current Trends in Natural Sciences, 12(23):274-278.
• Yağmur, M.B. (2017). Melezleme yoluyla elde edilmiş bazı geç çiçeklenen badem tiplerinin morfolojik, fenolojik, biyolojik ve pomolojik özelliklerinin belirlenmesi. Harran Üniv. Fen Bil. Enst. Yüksek Lisans Tezi. Şanlıurfa.