Derleme

Yükseltilmiş Karbondioksit (CO₂) Seviyelerinin Yaprakbitleri (Aphididae) Üzerindeki Biyolojik ve Ekolojik Etkileri: Güncel Bir Derleme

Cilt: 15 Sayı: 2 25 Aralık 2025
PDF İndir
EN TR

Yükseltilmiş Karbondioksit (CO₂) Seviyelerinin Yaprakbitleri (Aphididae) Üzerindeki Biyolojik ve Ekolojik Etkileri: Güncel Bir Derleme

Öz

Atmosferdeki karbondioksit (CO₂) seviyeleri, insan faaliyetleri nedeniyle hızla artmakta; bu artış iklim sistemiyle birlikte kara ekosistemlerini de doğrudan etkilemektedir. Karbondioksitin sera gazı etkisi, yaşam için gerekli sıcaklık dengesini sağlarken, artan seviyeleri bitki fizyolojisinde değişimlere neden olmaktadır. Yükselen CO₂ seviyesi, fotosentezi artırarak bitki büyümesini teşvik edmekte; ancak karbonhidrat birikimini artırıp protein içeriğini azaltarak bitkinin besin değerini düşürmektedir. Bu bileşim değişiklikleri, özellikle floemden beslenen yaprakbitleri (Hemiptera: Aphididae) gibi fitofag böcekleri doğrudan etkilemektedir. Karbondioksite maruz kalan bitkilerde yaprak sertliği, kütikula kalınlığı ve ikincil metabolit üretimindeki artış, yaprak bitlerinin yaşam döngüsü ve beslenme davranışını değiştirebilir. Ancak bu etkiler, türler arasında farklılık gösterdiğinden genelleme yapmak zordur. Bu derlemede, artan CO₂ seviyelerinin yaprakbitlerinin biyolojisi ve ekolojisi üzerindeki etkileri incelenmiş; gelişim süresi, üreme kapasitesi, yaşam süresi ve popülasyon dinamiklerindeki değişimlerin tarımsal üretim ve entegre zararlı yönetimi açısından yaratabileceği riskler tartışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Etik Beyan

Bu araştırma çalışması, araştırma ve yayınlama etiğine uygun bir şekilde yürütülmüştür. MJAVL'de yayınlanan makalelerin bilimsel ve hukuki sorumluluğu yazarlara aittir.

Kaynakça

  1. Alper, D. ve Anbar, A. (2007). Küresel ısınmanın dünya ekonomisine ve Türkiye ekonomisine etkileri. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9(4), 15-54.
  2. Anonim. (2023). Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC). Climate Change 2023 Syntesis Report. https://www.ipcc.ch/report/ar6/syr/
  3. Cai, C., Yin, X., He, S., Jiang, W., Si, C., Struik, P. C., ... & Pan, G. (2016). Responses of wheat and rice to factorial combinations of ambient and elevated CO2 and temperature in FACE experiments. Global change biology, 22(2), 856-874. https://doi.org/10.1111/gcb.13065
  4. DeLucia, E. H., Nabity, P. D., Zavala, J. A., & Berenbaum, M. R. (2012). Climate change: Resetting plant-insect interactions. Plant physiology, 160(4), 1677- 1685. https://doi.org/10.1104/pp.112.204750
  5. Ekele, JU, Webster, R., Perez de Heredia, F., Lane, KE, Fadel, A., & Symonds, R.C. (2025). Current impacts of elevated CO2 on crop nutritional quality: a review using wheat as a case study. Stress Biology, 5(1), 34. https://doi.org/10.1007/s44154-025-00217-w
  6. Fajer, E. D. (1989). The effects of enriched CO2 atmospheres on plant-insect herbivore interactions: Growth responses of larvae of the specialist butterfly, Junonia coenia (Lepidoptera: Nymphalidae). Oecologia, 81(4), 514-520. https://doi.org/10.1007/BF00378962
  7. Hamann, E., Blevins, C., Franks, S. J., Jameel, M. I., & Anderson, J. T. (2021). Climate change alters plant– herbivore interactions. New Phytologist, 229(4), 1894- 1910. https://doi.org/10.1111/nph.17036
  8. Hughes, L., & Bazzaz, F. A. (2001). Effects of elevated CO2 on five plant-aphid interactions. Entomologia Experimentalis et Applicata, 99(1), 87-96. https://doi.org/10.1046/j.1570-7458.2001.00805.x

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Tarımda Entomoloji

Bölüm

Derleme

Yayımlanma Tarihi

25 Aralık 2025

Gönderilme Tarihi

21 Temmuz 2025

Kabul Tarihi

21 Kasım 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 15 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA
Kaya Korkmaz, Ş., & Karacaoğlu, M. (2025). Yükseltilmiş Karbondioksit (CO₂) Seviyelerinin Yaprakbitleri (Aphididae) Üzerindeki Biyolojik ve Ekolojik Etkileri: Güncel Bir Derleme. Manas Journal of Agriculture Veterinary and Life Sciences, 15(2), 304-310. https://doi.org/10.53518/mjavl.1747409
AMA
1.Kaya Korkmaz Ş, Karacaoğlu M. Yükseltilmiş Karbondioksit (CO₂) Seviyelerinin Yaprakbitleri (Aphididae) Üzerindeki Biyolojik ve Ekolojik Etkileri: Güncel Bir Derleme. Manas J Agr Vet Life Sci. 2025;15(2):304-310. doi:10.53518/mjavl.1747409
Chicago
Kaya Korkmaz, Şeyma, ve Mehmet Karacaoğlu. 2025. “Yükseltilmiş Karbondioksit (CO₂) Seviyelerinin Yaprakbitleri (Aphididae) Üzerindeki Biyolojik ve Ekolojik Etkileri: Güncel Bir Derleme”. Manas Journal of Agriculture Veterinary and Life Sciences 15 (2): 304-10. https://doi.org/10.53518/mjavl.1747409.
EndNote
Kaya Korkmaz Ş, Karacaoğlu M (01 Aralık 2025) Yükseltilmiş Karbondioksit (CO₂) Seviyelerinin Yaprakbitleri (Aphididae) Üzerindeki Biyolojik ve Ekolojik Etkileri: Güncel Bir Derleme. Manas Journal of Agriculture Veterinary and Life Sciences 15 2 304–310.
IEEE
[1]Ş. Kaya Korkmaz ve M. Karacaoğlu, “Yükseltilmiş Karbondioksit (CO₂) Seviyelerinin Yaprakbitleri (Aphididae) Üzerindeki Biyolojik ve Ekolojik Etkileri: Güncel Bir Derleme”, Manas J Agr Vet Life Sci, c. 15, sy 2, ss. 304–310, Ara. 2025, doi: 10.53518/mjavl.1747409.
ISNAD
Kaya Korkmaz, Şeyma - Karacaoğlu, Mehmet. “Yükseltilmiş Karbondioksit (CO₂) Seviyelerinin Yaprakbitleri (Aphididae) Üzerindeki Biyolojik ve Ekolojik Etkileri: Güncel Bir Derleme”. Manas Journal of Agriculture Veterinary and Life Sciences 15/2 (01 Aralık 2025): 304-310. https://doi.org/10.53518/mjavl.1747409.
JAMA
1.Kaya Korkmaz Ş, Karacaoğlu M. Yükseltilmiş Karbondioksit (CO₂) Seviyelerinin Yaprakbitleri (Aphididae) Üzerindeki Biyolojik ve Ekolojik Etkileri: Güncel Bir Derleme. Manas J Agr Vet Life Sci. 2025;15:304–310.
MLA
Kaya Korkmaz, Şeyma, ve Mehmet Karacaoğlu. “Yükseltilmiş Karbondioksit (CO₂) Seviyelerinin Yaprakbitleri (Aphididae) Üzerindeki Biyolojik ve Ekolojik Etkileri: Güncel Bir Derleme”. Manas Journal of Agriculture Veterinary and Life Sciences, c. 15, sy 2, Aralık 2025, ss. 304-10, doi:10.53518/mjavl.1747409.
Vancouver
1.Şeyma Kaya Korkmaz, Mehmet Karacaoğlu. Yükseltilmiş Karbondioksit (CO₂) Seviyelerinin Yaprakbitleri (Aphididae) Üzerindeki Biyolojik ve Ekolojik Etkileri: Güncel Bir Derleme. Manas J Agr Vet Life Sci. 01 Aralık 2025;15(2):304-10. doi:10.53518/mjavl.1747409