Sultan Ahmed Külliyesi İnşâsında Yeniden Yapılan Vakıf: İbrahim Paşa Sarayı

Sivil mimariden, askeriye pek çok alt başlıkta değerlendirilen mimari, yapı hangi amaca hizmet ediyorsa ona yönelik en güzel imkânları sunması, kalıcı ve güzel olması ile başarıyı yakalar. 16. yüzyıl başında yapılan, geçirdiği tamirat ve yenileme faaliyetleriyle günümüze kadar gelen İbrahim Paşa Sarayı, İstanbul Atmeydanı’nda Sultan Ahmed Camii’nin tam karşısında tam bir seyir mekânı gibi tasarlanmıştır. Sarayın güzel, kalıcı ve bugün dahi Türk ve İslam Eserleri Müzesi olarak kullanılmasına imkân tanıyacak kullanışlılıkta olması mimarının başarısının kanıtıdır. İlk inşası, tamir ve yenileme faaliyetleriyle asırları deviren bu güzel eserin yeri, yapımı ve kaybedilen bölümleriyle ilgili pek çok makale ve kitap yayınlan- mıştır. Sarayın tarihçesi hakkındaki tartışmalarda sarayın mehterhâne, defterhâne, adliye ve diğer binalarla konum ilişkisi, geçirdiği değişiklikler ve restorasyon sınırları sorgulanmıştır. Bu konularda çok zıt fikirlerin öne sürülmesi ve değişik görüşlerin ileri sürülmeye devam edilmesi tatmin edecek kaynakların bulunmayışındandır. Buradaki kritik faktör, arşiv kaynakları ve sunduklarıdır. Sultan Ahmed Külliyesi inşası ile ilgili arşiv temelli olarak yaptığımız araştırmalar esnasında karşılaştığımız bilgiler, bu konuda daha kesin şeyler söylemeyi kolaylaştıracak niteliktedir. Bu yüzden bu makalede öncesi ve sonrasıyla İbrahim Paşa Sarayı’nın 17. yüzyılda geçirdiği köklü değişikler, kronoloji çerçevesinde açıklanmaya çalışılacaktır.