Akdeniz’de Kırılan Cephe: Türk Basınında Sicilya Çıkarması ve Faşizmin Çöküşü (1943)

Öz

Bu çalışma, İkinci Dünya Savaşı’nın seyrini değiştiren en kritik askeri operasyonlardan biri olan 1943 Sicilya Çıkarması'nı, Mussolini’nin iktidardan düşüşüyle bağlantılı olarak ele almakta ve bu gelişmelerin tarafsız konumunu koruyan Türkiye’de, özellikle basın yoluyla nasıl karşılandığını incelemektedir. Müttefiklerin Akdeniz üzerinden Avrupa kıtasına geçiş stratejisinin temel adımı olarak değerlendirilen Sicilya Harekâtı, yalnızca askerî açıdan değil, aynı zamanda faşist İtalya rejiminin çözülme sürecinin başlangıcı olması bakımından da tarihsel bir kırılma noktasıdır. Mussolini'nin istifası ve Badoglio hükümetinin kurulması, yalnızca İtalya'da değil, Almanya başta olmak üzere tüm Avrupa’da ve Türkiye’de dikkatle izlenen gelişmeler olmuş, bu olaylar Türk basınında yoğun yorum ve analizlerle yer bulmuştur. Çalışmanın amacı, Türkiye’nin savaş sürecindeki dış politikasına ve toplumsal algısına ışık tutmak üzere, farklı ideolojik çizgilere sahip gazetelerde çıkan haber, köşe yazısı ve yorumları nitel doküman analizi yöntemiyle incelemektir. Bu bağlamda Türk basınının Müttefik ilerleyişine, faşizm karşısındaki tutumuna ve Mussolini’nin düşüşü gibi kritik gelişmelere verdiği tepkiler değerlendirilmiştir. Ayrıca Türkiye'nin coğrafi ve stratejik konumunun Akdeniz politikalarında oynadığı rol, İtalya ve Almanya gibi revizyonist devletlerin yayılmacı emelleri karşısındaki duruşu da analiz edilmiştir. Böylece Türkiye’nin savaşın son dönemime kadar izlediği savaş dışılık politikasının, hem iç kamuoyunda hem de uluslararası düzlemde nasıl yankı bulduğu basın temsilleri üzerinden ortaya koyulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Sicilya Çıkarması
• Faşizm
• Türk Basını
• İkinci Dünya Savaşı
• Husky Operasyonu

The Shattered Front in the Mediterranean: The Sicily Campaign and the Fall of Fascism in the Turkish Press (1943)

Öz

This study examines the 1943 Allied invasion of Sicily—one of the most critical military operations that altered the course of the Second World War—in connection with the fall of Mussolini, and investigates how these developments were perceived in neutral Türkiye, particularly through the lens of the press. Regarded as a pivotal step in the Allied strategy to enter continental Europe via the Mediterranean, the Sicily Campaign marked not only a significant military undertaking but also the beginning of the collapse of the Fascist regime in Italy. Mussolini’s resignation and the establishment of the Badoglio government were closely followed events both in Italy and also across Europe, especially in Germany and Türkiye, where they drew extensive commentary and analysis in the Turkish press. The aim of this study is to shed light on Türkiye’s foreign policy stance and public perception during the war by analyzing news reports, opinion columns, and editorials from newspapers representing diverse ideological orientations through the method of qualitative document analysis. In this context, the Turkish press’s reactions to the Allied advance, its stance towards fascism, and its interpretations of key events such as Mussolini’s downfall are critically assessed. Moreover, the study explores Türkiye’s geographic and strategic significance within Mediterranean politics, as well as its posture in the face of the expansionist ambitions of revisionist states such as Italy and Germany. Ultimately, it reveals how Türkiye’s policy of wartime neutrality until the final phase of the conflict resonated both within the domestic sphere and in the international arena, as reflected in press representations.

Anahtar Kelimeler

• Battle of Sicily
• Fascism
• Turkish Press
• Second World War
• Operation Husky

Kaynakça

1. Annussek G. 2006. Hitler’s Raid to Save Mussolini: The Most Infamous Commando Operation of World War II. Boston.
2. Artuç İ. 2003. İkinci Dünya Savaşı, Cilt II. İstanbul.
3. Atay F. R. 12.6.1943. “Pantelarya Düştü”, Ulus, 1-2.
4. Atay F. R. 12.7.1943. “Sicilya’ya Asker Çıkarma”, Ulus, 1-3.
5. Atay F. R. 20.7.1943. “Roma Bombalar Altında”, Ulus, 1.
6. Atay F. R. 29.7.1943. “Mussolini’nin İstifası”, Ulus, 1.
7. BCA f.30.10. 239-612-14.
8. Churchill W. S. 1985. The Second World War, Cilt IV, The Hinge of Fate. Boston.

9. Churchill W. S. 1985. The Second World War, Cilt V, Closing the Ring. New York.
10. D’Este C. 1988. Bitter Victory: The Battle for Sicily 1943. New York.
11. Dear I. & Foot M. 1995. The Oxford Companion to World War II. Oxford.
12. Doğrul Ö. R. 1.8.1943. “İtalya Sulh Yolunda”, Cumhuriyet, 3.
13. Doğrul Ö. R. 11.7.1943. “Avrupa Kalesine Karşı İlk Taarruz”, Cumhuriyet, 3.
14. Doğrul Ö. R. 13.7.1943. “Amerika’ya Göre Sicilya Harbi”, Cumhuriyet, 3.
15. Doğrul Ö. R. 17.7.1943. “İtalya’ya Müşterek Teklif”, Cumhuriyet, 3.
16. Doğrul Ö. R. 23.7.1943. “Papa’nın Protestosu”, Cumhuriyet, 3.
17. Doğrul Ö. R. 27.7.1943. “İtalya Mukadderatında Yeni Safhalar”, Cumhuriyet, 3.
18. Erkilet H. E. 2.7.1943. “İtalya’ya Ne Zaman Taarruz Edecekler?”, Cumhuriyet, 1-2.
19. Esmer A. Ş. 17.8.1943. “Roma Açık Şehir”, Ulus, 3.
20. Esmer A. Ş. 18.7.1943. “İtalyanları Şerefli Teslime Davet”, Ulus, 3.
21. Esmer A. Ş. 2.8.1943. “İtalya Sulh Olabilir mi?”, Ulus, 3.
22. Esmer A. Ş. 20.81943. “Sicilya Muharebesinin Sonu”, Ulus, 3.
23. Farpella E. 1968, Hükümlerin Yeniden İncelenmesi İtalya ve İkinci Dünya Savaşı, Cilt I. Çev. A. Omaykan ve A. Büyüktuğrul, İstanbul.
24. Gilbert M. 1991. The Second World War. New York.
25. Guichonnet P. 1998. Mussolini ve Faşizm. İstanbul.
26. Hastings M. 2011. All Hell Let Loose The World at War 1939-1945. Northamptonshire.
27. Hem Nalına Hem Mıhına. 22.7.1943. “Sicilya da Olup Bitenler”, Cumhuriyet, 2.
28. Liddel Hart B. 2019. İkinci Dünya Savaşı Tarihi. Çev. K. Bağrıaçık, İstanbul.
29. Mackie T. T. & Rose R. 1991. The International Almanac of Electoral History, London.
30. Mallett R. 2003. Mussolini and the Origins of the Second World War 1933-1940. New York.
31. Mitcham S. W. & Stauffenberg Jr. F. v. 1991. The Battle of Sicily. New York.
32. Nadi N. 1.8.1943. “Bir Mütareke?”, Cumhuriyet, 1-3.
33. Nadi N. 10.7.1943. “İtalya’nın Başına Gelenler”, Cumhuriyet, 1.
34. Nadi N. 12.7.1943. “Harbin Sonu”, Cumhuriyet, 3.
35. Nadi N. 2.8.1943. “Evet mi? Hayır mı?”, Cumhuriyet, 1-3.
36. Nadi N. 30.7.1943. “Düğüm”, Cumhuriyet, 1.
37. Sadak N. 13.7.1943. “Almanya’yı Şimdi Düşündüren Nokta İtalya’nın Tutunup Tutunamayacağıdır”, Akşam, 1.
38. Sadak N. 19.8.1943. “Sicilya Hareketinin Sonu, Harbin Tarihinde En Ehemmiyetli Safhadır”, Akşam, 1.
39. Sadak N. 2.7.1943. “İngiliz Başvekilin Son Nutkundan Öğrendiklerimiz”, Akşam, 1.
40. Sadak N. 27.7.1943. “İtalya Az Çok Elverişli Bir Sulh Elde Etmeye Çalışacak, Muvaffak Olabilecek mi?”, Akşam, 1.
41. Sadak N. 28.7.1943. “İtalya Sulhu ve Almanya”, Akşam, 1.
42. Sadak N. 30.7.1943. “Harb ve Sulh Zorlukları Arasında Çırpına İtalya”, Akşam, 1.
43. Sertel M. Z. 1.8.1943. “İtalya İmparatorluk Hülyasından Vazgeçmelidir”, Tan, 1-2.
44. Sertel M. Z. 11.7.1943. “Avrupa Kalesinin İstilasına Doğru Atılan İlk Adım”, Tan, 1.
45. Sertel M. Z. 12.7.1943. “Sicilya Teşebbüsü Bir Başlangıçtır”, Tan, 1-2.
46. Sertel M. Z. 13.7.1943. “İtalya’yı Kurtaracak Biricik Yol”, Tan, 1-2.
47. Sertel M. Z. 14.7.1943. “İtalya’da Yeraltı Harekâtı”, Tan, 1-2.
48. Sertel M. Z. 20.7.1943. “İtalyan Milletine Yapılan Teslim Olma Teklifi”, Tan, 1-2.
49. Sertel M. Z. 21.7.1943. “Sulha Kadar Avrupa Nasıl İdare Edilecek?”, Tan, 1.
50. Sertel M. Z. 22.7.1943. “Hitler-Mussolini Buluşmasının Sebepleri”, Tan, 1.
51. Sertel M. Z. 29.7.1943. “İtalya İki Ateş Arasında”, Tan, 1-2.
52. Sertel M. Z. 7.8.1943. “Mussolini ve Badoglio’ya İhtarlar”, Tan, 1-2.
53. Sherwood R. E. 1950. Roosevelt and Hopkins: An Intimate History. New York.
54. Shirer W. L. 1990. The Rise and Fall of the Third Reich: A History of Nazi Germany. New York.
55. Svanson J. M. 1992. Operation Husky The Campaign in Sicily: A Case Study. Pennsylvania.
56. TDA (Dışişleri Bakanlığı Türk Diplomatik Arşivi), 501-31823-125658-15.
57. Weisband E. 1973. Turkish Foreign Policy, 1943-1945, Small State Diplomacy and Great Power Politics. Princeton.
58. Yaşmut N. 30.7.1943. “Mareşal Badoglio Ne Yapmalı”, Tan, 3.
59. Zuehlke M. 2010. Operation Husky: The Canadian Invasion of Sicily July 10-August 7 1943. Vancouver.