Osmanlı Arşiv Belgeleri Işığında Turhan Paşa’nın Livadya Fevkalâde Elçilikleri

Yıl 2025, Cilt: 15 Sayı: 2, 107 - 120, 30.12.2025

Eylem Öztürkci , Alpaslan Öztürkci

Öz

Öz: Fevkalâde elçilikler, Osmanlı Devleti’nin uluslararası ilişkilerde uyguladığı ad hoc bir usuldür. Osmanlı Devleti’nin Avrupa’nın en güçlü aktörü olduğu 15. ve 16. yüzyıllar boyunca üstünlük diplomasisi gereği olarak sıkça başvurulan fevkalâde elçilikler, devletin zayıfladığı ve Avrupa’nın önemli başkentlerinde mukim elçilikler açmaya başladığı 1793 yılından sonra da diplomasi sahasında varlığını sürdürmüştür. Fevkalâde elçilerin kullanıldığı ve önemli rol oynadığı ülkelerden biri de Rusya’dır. Rus Çarları’nın sayfiye olarak kullandıkları Kırım’daki Livadya, fevkalâde elçilerin gönderildiği ve Rus Çar’ıyla dünya siyasetinin, Osmanlı-Rus ilişkilerinin ve önemli güncel konuların ele alındığı bir alana dönüşmüştür. Osmanlı devlet ricalinden Turhan Paşa, Rus Çarı II. Nikola’ya 1898, 1900 ve 1902 yıllarında üç defa fevkalâde elçi olarak gönderilmiştir. Turhan Paşa ve Çar II. Nikola arasında; Makedonya, Bulgaristan, Girit ve Ermeni meselesi gibi hem Osmanlı iç siyasetinin hem de uluslararası diplomasinin güncel konularının yanında Alman İmparatoru II.Wilhelm’in İstanbul’da yaptıracağı çeşmeye kadar birçok ayrıntı gündem olmuştur. Bu çalışmayla Osmanlı Arşiv Belgeleri ışığında Turhan Paşa’nın Livadya fevkalâde elçiliklerinde Çar ile yaptığı görüşmelerin analizi yapılmaktadır. Rus Çarlığı ve Osmanlı Devleti’nin 19. yüzyıl sonu uluslararası ilişkilerde oluşan yeni denklem karşısında karşılıklı politikalarını anlama çabaları Livadya fevkalâde elçilikleri özelinde gösterilmeye çalışılmaktadır.
Anahtar Kelimeler: Turhan Paşa, Osmanlı Devleti, Rus Çarlığı, Fevkalâde Elçilik, Livadya

Anahtar Kelimeler

turhan paşa , osmanlı devleti , rus çarlığı

Turhan Pasha's Livadia Extraordinary Embassies in the Light of Ottoman Documents

Öz

Abstract: Extraordinary embassies were an ad hoc method used by the Ottoman Empire in its international relations. Extraordinary embassies, which were often used as a requirement of superiority diplomacy in the 15th and 16th centuries when the Ottoman Empire was the most powerful actor in Europe, continued to exist in diplomacy after 1793 when the state weakened and began to open embassies in important European capitals. One of the countries where extraordinary ambassadors were used and played an important role was Russia. Livadia in Crimea, which was used as a summer residence by the Russian Tsars, became an area where extraordinary ambassadors were sent and where world politics, Ottoman-Russian relations and important current issues were discussed with the Russian Tsar. Turhan Pasha, one of the Ottoman statesmen, was sent three times as an extraordinary ambassador to the Russian Tsar Nicholas II in 1898, 1900 and 1902. Many details were discussed between Turhan Pasha and the Tsar, such as current issues of both Ottoman domestic politics and international diplomacy, such as Macedonia, Bulgaria, Crete and the Armenian question, as well as the fountain to be built in Istanbul by the German Emperor Wilhelm II. This study analyses the meetings of Turhan Pasha with Tsar Nicholas II in the extraordinary embassies of Livadia in the light of Ottoman archival documents. It tries to show the efforts of the Russian Tsardom and the Ottoman Empire to understand each other's policies in the face of the new equation that emerged in international relations at the end of the 19th century.
Keywords: Extraordinary Embassy, Turhan Pasha, Ottoman Empire, Russian Tsardom, Livadia

Anahtar Kelimeler

extraordinary embassy , turhan paşa , ottoman empire

Kaynakça

• Ahmet Lütfi Efendi 1989. Vak’a Nüvis Lütfi Efendi Tarihi. C.XII. Hz. Münir Aktepe. Ankara.
• Akpınar M. 2015. “Osmanlı Hariciye Nazırları”. Sosyal ve Beşeri Bilimler Araştırmaları Dergisi 35, 173-205.
• Armaoğlu F. 1997. 19. Yüzyıl Siyasi Tarihi (1789-1914). Ankara.
• Aydın M. 1992. “Livadya Sefâretleri ve Sefâretnâmeleri”. Belgeler Dergisi XIV(18), 321-357.
• Ayna B. 2018. “Rusların Kürt Aşiretleriyle İlişkilerinde Abdürrezzak Bedirhan’ın Faaliyetleri (1906-1915)”. Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 20, 137-153.
• Beydilli K. 1993. “1828-1829 Osmanlı-Rus Savaşı’nda Doğu Anadolu’dan Göçürülen Ermeniler”. Belgeler Dergisi XIII(17), 365-434.
• Bozkurt G. 1999. “1899 Lahey Barış Konferansı ve Osmanlı Devleti”, XIII. Türk Tarih Kongresi III, 369-394.
• Cengiz H. A. 2018. “Halepa Fermanı ve Sonrasında Girit’te Yapılan Düzenlemeler”. Trakya Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi 8(16), 74-89.
• Eyice S. 1989. “Alman Çeşmesi.” Diyanet İslam Ansiklopedisi 2, 506-507. İstanbul.
• Fındley C. 2012. Modern Türkiye Tarihi. Çev. G. Ayas. İstanbul.
• Iorga N. 1948. Osmanlı Tarihi. Çev. Bekir. S. Baykal. C. V. Ankara.
• Kansu A. 2017. 1908 Devrimi. İstanbul..
• Karal E. Z. (yayın yılı yok). Osmanlı Tarihi, C. IV. Ankara.
• Kuneralp S. 1999. Son Dönem Osmanlı Erkân ve Ricali (1839-1922). İstanbul.
• Kurat A. N. 2014. Rusya Tarihi: Başlanıştan 1917’ye Kadar. Ankara.
• Özcan B. 2011. “1828-1829 Osmanlı-Rus Harbi’nde Erzurum Vilayetinden Rusya’ya Göçürülen Ermenilerin Geri Dönüşlerini Sağlama Faaliyetleri.” Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi 46, 195-204.
• Pakalın M. Z. 2009. Sicill-i Osmanî Zeyli. Ankara.
• Salih Münir Paşa 2015. Geçmiş Zamanlar II. Abdülhamid Devri Osmanlı Diplomasisi, İstanbul ve Paris Hatıraları. Hz. A. Birinci ve S. Günaydın. Ankara.
• Sarınay Y. 2008. “Rusya’nın Türkiye Siyasetinde Ermeni Kartı (1878-1918)”. Akademik Bakış 1(2), 69-105.
• Seyitdanlıoğlu M. 2006. “Tanzimat Dönemi Osmanlı Sanayii (1839-1876). Eds. H. İnalcık & M. Seyitdanlıoğlu, Tanzimat. İstanbul, 713-728.
• Sırma İ.S. 1980. “Sultan II. Abdülhamid’in Çin’e Gönderdiği Enver Paşa Heyeti Hakkında Bazı Bilgiler”. Atatürk Üniversitesi İslami İlimler Fakültesi Dergisi 4, 159-183.
• Şenışık P. 2014. Girit, Siyaset ve İsyanı 1895-1898. İstanbul.
• Tanrıverdi M. 2014. “Rusya İmparatorluğu’nun Kafkasya’da Ermenileri İskan Politikası ve Türklerin Göçü”. Yeni Türkiye, 1-7.
• Topaktaş H. 2016. “Rus Çarı’na Livadya’da Hoş-Âmedi: Turhan Paşa’nın II. Nikolay Nezdinde Fevkalâde Elçiliği (1898)”. Uluslararası Osmanlı Araştırmaları Kongresi, 241-266. İstanbul.
• Uçarol R. 1994. Siyasi Tarih (1789-1914). İstanbul.
• Yeşilot O. 2018. “Türkmençay Antlaşması ve Sonuçları”. Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi 36, 197-199.
• Yıldırım E. 2015. “Yemen Ortadoğu’nun Taşrasındaki Çatışma”. İHH İnsani ve Sosyal Araştırmalar Merkezi Analiz 4, 1-12.