Kırsalda Kadın Emeği, Toplumsal Cinsiyet Rolleri ve Dayanışma Pratikleri: Muş-Bulanık Örneği

Yıl 2025, Cilt: 15 Sayı: 2, 167 - 185, 30.12.2025

Neriman Morkoç

Öz

Bu çalışma, Muş’un Bulanık ilçesinde yaşayan kadınların örneği üzerinden kırsalda gündelik yaşamda ve iş hayatında karşılaştıkları sosyo-kültürel ve ekonomik zorlukları nitel görüşmeler yoluyla ortaya koymayı amaçlamaktadır. Görüşülen kadın öğretmenler, eğitimli bireyler olmalarına rağmen yerel toplumsal yapının kadınlardan beklediği “annelik”, “itaatkârlık” ve “ev içi sorumluluk” rollerinin, profesyonel kimliklerinin önüne geçtiğini belirtmiştir. Kırsal alanın geleneksel yapısı ve sınırlı sosyal imkânları, kadınların hem mesleki motivasyonunu hem de kişisel yaşam kalitesini olumsuz etkileyebilmektedir. Diğer yandan, eşini kaybettikten sonra iki çocuğuyla yaşam mücadelesi veren bir terzi kadının hikâyesi, kırsal bölgede ekonomik özgürlüğün ve sosyal dayanıklılığın ne denli hayati olduğunu gözler önüne sermektedir. Kadınlar, çoğunlukla eşlerinin geliriyle geçinmekte, kendi ekonomik bağımsızlıklarının olmaması ise karar alma süreçlerinden dışlanmalarına neden olmaktadır. Bu durum kadınlarda “ikinci birey” hissini pekiştirmektedir. Araştırmada dikkat çeken bir diğer bulgu, kadınların aralarında oluşturduğu dayanışma ağlarının varlığıdır. Bu bağlamda çalışma, Bulanık gibi sosyo-kültürel olarak daha muhafazakâr yapıya sahip kırsal yerleşim yerlerinde kadınların çok katmanlı zorluklarla mücadele ettiğini; ancak dayanışma, kişisel direnç ve sosyal hizmetlerin desteğiyle bu zorlukları aşma çabasında olduklarını göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Kırsal kadınlar, , Ekonomik bağımsızlık, , Bulanık, , Dayanışma ağları

Etik Beyan

Etik İzin Bu araştırmanın yapılabilmesi için Muş Alparslan Üniversitesi Bilimsel Araştırma ve Yayın etiği Kurulu Prof. Dr. Ömer Faruk ALTUNÇ Başkanlığında 06/12/2024 tarihinde, toplantı sayısı: 14 karar sayısı: 77 ile etik ilkelere uygundur kararı vermiştir

Women’s Labor, Gender Roles, and Solidarity Practices in Rural Areas: The Case of Muş-Bulanık

Öz

This study aims to reveal through qualitative interviews the socio-cultural and economic difficulties faced by women in daily life and professional life in rural areas through the example of women living in Bulanık district of Muş. The female teachers interviewed stated that although they are educated individuals, the roles of “motherhood”, ‘obedience’ and “domestic responsibility” expected of women by the local social structure take precedence over their professional identities. The traditional structure and limited social opportunities of rural areas can negatively affect both women’s professional motivation and their personal quality of life. On the other hand, the story of a seamstress struggling to survive with her two children after losing her husband reveals how vital economic freedom and social resilience are in rural areas. Women mostly live off the income of their husbands, and their lack of economic independence leads to their exclusion from decision-making processes. This situation reinforces the feeling of “second individual” for women. Another noteworthy finding of the study is the existence of solidarity networks among women. In this context, the study shows that women in rural settlements with a more conservative socio-cultural structure such as Bulanık struggle with multi-layered difficulties; however, they try to overcome these difficulties with the support of solidarity, personal resilience and social services.

Anahtar Kelimeler

Rural women, , Economic indepence, , Bulanık, , networks

Kaynakça

• Akın E. & Akın E. 2020. “Okuma Yazma Bilmeyen Kadınlar ile İlgili Bir İnceleme (Muş-Bulanık Örneği)”. Türkiye Eğitim Dergisi. 5/1, 114-123.
• Bozpınar C., Güçlü S. & Doğan H. N. 2022. “Feminist İktisat: Genel Bir Bakış”. Atatürk Üniversitesi Kadın Araştırmaları Dergisi. 4/1, 19-25.
• Demigan Z. 2019. Kadının Çalışmasına Yönelik Tutum ve Cinsiyet Rolleri (Çorum İli Merkez Köyler Örneği). Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi, Tokat.
• Dinçoflaz N. J. 2009. Kentteki Kadının Yoksulluğu ve Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Genel Müdürlüğü’nün Kadın Yoksulluğuyla Mücadele Politikaları, Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Genel Müdürlüğü Sosyal Yardım Uzmanlık Tezi. Ankara.
• Eştürk Ö. & Kılıç A. (2016). “Türkiye kırsalında kadın yoksulluğu”. Ardahan Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi. Sayı 3, 143-153.
• Jourdaın A. & Naulın S. (2016). Pierre Bourdieu’nun Kuramı ve Sosyolojik Kullanımları. Çev. Ö. Elitez. İstanbul.
• Karaca N. 2020. “Yeniden ve yeniden üretilen eril tahakküm”. Atatürk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 65, 405–416.
• Kardaş D. & Tuğruter E. 2023. “Kırsal Alanda Kadının Görünmeyen Emeğinin İncelenmesi Tire/İzmir Örneği.” Ed. A. Bakioğlu, Ulusal Sosyoloji Kongresi Bildiriler Kitabı, 20-22 Eylül 2023. Galatasaray Üniversitesi, 149-155.
• Öcal Kara F. 2025. “Türkiye’de Kırsal Alanda Kadının Güçlenmesinin Önündeki Engeller”. International Social Mentality and Researcher Thinkers Journal. 11/1, 216–227.
• Ökde F. 2025. “Toplumsal Cinsiyetin Kente ve Kırsal Alanlara Etkisi”. Fiscaoeconomia, (9), 121-139.
• Özdemir G., Yılmaz E. & Varnalı T. 2023. “Kırsal Kalkınmada Kadınların Rolü: Karamusul Köyü Örneği ve Tarımsal Eğitim İhtiyaçları”. Hitit Ekonomi ve Politika Dergisi. 3/2, 71–92.
• Pekel E. 2019. “Toplumsal Cinsiyet Rolleri ve Kadının Çalışma Hayatındaki Konumu”. Balkan and Near Eastern Journal of Social Sciences. 5/1, 30–39.
• Semerci Özkan K. & Şaşman Kaylı D. 2022. “Kırsal Alanda Yaşayan Kadınların Söylemleri Üzerinden Kadınlık Kimliklerinin Kuruluşu Manisa Örneği”. Sosyoloji Dergisi, (43), 125-154.
• Sönmez H. & Akın E. 2020. “Bulanık’taki Kadınların Sorunları-İhtiyaçları ve Eğitim Durumları Üzerine Bir İnceleme”. Ed. İ.S. Yuca. Bulanık/Kop İnsan-Coğrafya-Tarih-Kültür, Çizgi Kitabevi. Konya, 508-527.
• Yarpuz Bozdoğan N. 2023. “Kırsal ve Tarımsal Yaşamda Kadın”. Ed. M. Kantar Davran. Kırsal Alanda Kadın ve Tarımsal Mekanizasyon Kullanımı, İksad Yayınevi. Ankara, 183-195).
• Yıldırımalp S. 2021. “Ayrımcılık Temelli Dışlanma: Türkiye’de Çalışma Hayatında Kadınlar”. Sosyal Güvenlik Dergisi, 11/2, 321-346.
• Yiğit B. & Öcal Kara F. 2024. “Women’s Gender Perceptions and Agricultural Information Sources in Rural Şanlıurfa”. Turkish Journal of Agriculture- Food Science and Technology, 12(11), 1878–1885.