İstanbul’daki Tarihi ve Kültürel Miras ile İşyerlerinin Mekânsal İlişkisi: Coğrafi Dağılım ve Yönelim Analizi

Öz

Bu çalışmada İstanbul örneği üzerinden tarihi-kültürel miras, işyerleri ve konaklama tesislerinin dağılımı incelenmiş, ortalama merkez ve standart sapma elipsi ile mekânsal desenleri tespit edilmiştir. Analiz ilçe ölçeğinde gerçekleştirilmiş olup üç analiz biriminin yönelim, yoğunluk ve yayılımları belirlenmiştir. Elde edilen sonuçlara göre turizmin işyerlerinin mekânsal dağılışında etkili olduğu tespit edilmiştir. Erişilebilirlik diğer önemli başlıktır. İşyerleri dışında ayrıca değerlendirilen konaklama tesislerinin dağılımı ve yayılımında ticari faaliyetler ve ulaşım imkânlarının etkili olduğu belirlenmiştir. Tüm analiz birimlerinin standart sapma elipsleri genel hatları ile doğu-batı yönlüdür. Bunda araştırma sahasının kentsel gelişimi etkilidir. İstanbul Boğazı yakınında yer alan ortalama merkez ve standart sapma elipsleri Marmara ve Karadeniz kıyıları boyunca da mevcuttur. Çeperlerdeki bu dağılım turizm baskısını hafifleten kıyı ile bağlantılı aktivitelerin mevcudiyetine işaret etmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Turizm coğrafyası
• ekonomi
• Standart sapma elipsi
• ortalama merkez
• tarihi ve kültürel miras

Spatial Interactions Between Historical-Cultural Heritage and Workplaces in Istanbul: A Geographical Analysis of Distribution and Directionality

Öz

This study investigates the spatial distribution of historical and cultural heritage sites, workplaces, and accommodation facilities through the case of Istanbul. Spatial patterns were identified using mean center and standard deviation ellipse methods. The analysis was conducted at the district scale, and the orientation, density, and dispersion of the three analytical units were determined. The findings reveal that tourism plays a significant role in shaping the spatial distribution of workplaces. Accessibility emerges as another critical factor. In the case of accommodation facilities, which were evaluated separately from workplaces, commercial activities and transportation opportunities were found to be influential in their distribution and dispersion. The standard deviation ellipses of all analytical units generally exhibit an east–west orientation, which reflects the urban development pattern of the study area. The mean centers and ellipses, located near the Bosphorus, also extend along the coasts of the Marmara and Black Seas. This peripheral distribution indicates the presence of coastal-related activities that serve to mitigate tourism pressure on central areas.

Anahtar Kelimeler

• Tourism geography
• economy
• standard deviation ellipse
• mean center
• historical and cultural heritage

Kaynakça

1. Ashworth G. J. & Tunbridge J. E. 2000. The Tourist-Historic City. London.
2. Buhalis D. 2000, “Marketing the Competitive Destination of the Future.” Tourism Management 21/1, 97–116.
3. Cheviron D. D. N. T. 2008, “İstanbul’da Kent Turizminin Yeni Biçimleri.” Galatasaray Üniversitesi İletişim Dergisi 9, 203–223.
4. Comer D. C. & Willems W. J. H. 2012. “Tourism and the Archaeological Heritage: Driver to Development or Destruction?” ICOMOS 17th General Assembly. Paris.
5. Çelik Z. 1993. The Remaking of Istanbul: Portrait of an Ottoman City in the Nineteenth Century. Berkeley.
6. Çiçek D. & Kozak N. 2022, “İstanbul Park Otel (1930–1979).” Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi 33/2, 19–29.
7. Erder S. 1996. İstanbul’a Bir Kent Kondu: Ümraniye. İstanbul.
8. Ertem B. & Altunel M. C. 2011, “İstanbul İmarındaki Tarihi Eser Kaybının Tarih ve Turizm Açısından İncelenmesi: Karaköy-Kabataş Bölgesi.” Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi 2/4, 61–79.

9. Evans G. 2005, “Measure for Measure: Evaluating the Evidence of Culture’s Contribution to Regeneration.” Urban Studies 42/5–6, 959–983.
10. Framke W. 2002, “The Destination as a Concept: A Discussion of the Business-related Perspective versus the Socio-cultural Approach in Tourism Theory.” Scandinavian Journal of Hospitality and Tourism 2/2, 92–108.
11. García-Hernández M., De la Calle-Vaquero M. & Yubero C. 2017, “Cultural Heritage and Urban Tourism: Historic City Centres under Pressure.” Sustainability 9/8, 1–19.
12. Jovicic D. Z. 2016, “Key Issues in the Conceptualization of Tourism Destinations.” Tourism Geographies 18/4, 445–457.
13. Kaya M. & Keleş Y. 2022, “Şehir Turizmi Kavramından Ne Anlıyoruz? Kuramsal Bir Çözümleme.” Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 24/2, 810–822.
14. Kerimoğlu E. 2004. İstanbul’un Şehir Turizmi Talebi Doğrultusunda Turizm Stratejilerinin Belirlenmesi. Yayımlanmamış Doktora Tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi, İstanbul.
15. Keyder Ç. 1999. Istanbul: Between the Global and the Local. London.
16. Li Y. 2003, “Heritage Tourism: The Contradictions between Conservation and Change.” Tourism and Hospitality Research 4/3, 247–261.
17. Liu F., Zhang J., Zhang H. & Chen D. 2011, “Spatial Structure of Excellent Tourism Resources in Suzhou, China: A GIS-based Approach.” 2011 19th International Conference on Geoinformatics, 1–4.
18. Middleton V. T. C. & Clarke J. R. 2012. Marketing in Travel and Tourism. London.
19. Murphy P., Pritchard M. P. & Smith B. 2000, “The Destination Product and its Impact on Traveller Perceptions.” Tourism Management 21/1, 43–52.
20. Ön Esen F. & Kılıç B. 2019, “Metaforlarla İstanbul: Kültür mü? Karmaşa mı?” Şehir Turizmi, 263–271.
21. Özmen E. D. 2021, “Tarihsel Süreç İçerisinde Değişen ve Dönüşen Bir Mekânsal Boşluk: İstanbul Kara Surları Dünya Miras Alanı.” TÜBA-KED Türkiye Bilimler Akademisi Kültür Envanteri Dergisi 23, 199–222.
22. Russo A. P. & van der Borg J. 2002, “Planning Considerations for Cultural Tourism: A Case Study of Four European Cities.” Tourism Management 23/6, 631–637.
23. Smith S. L. J. 2014. Tourism Analysis: A Handbook. 2nd ed. London.
24. Şahinalp M. 2024. “Bitlis İlinde Şehir Turizmi.” Ed. N. Elmastaş, Bitlis İli Turizm Araştırmaları. Ankara, 59–86.
25. Timothy D. J. & Boyd S. W. 2003. Heritage Tourism. Harlow.
26. UNWTO 2020. UNWTO Tourism Definitions. Madrid.
27. Ursache M. 2015, “Tourism – Significant Driver Shaping a Destinations Heritage.” Procedia - Social and Behavioral Sciences 188, 130–137.
28. Üner M. M., Güçer E. & Taşçı A. 2006, “Türkiye Turizminde Yükselen Destinasyon Olarak İstanbul Şehrinin İmajı.” Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi 17/2, 189–201.
29. Wang T., Wang L. & Ning Z.-Z. 2020, “Spatial Pattern of Tourist Attractions and its Influencing Factors in China.” Journal of Spatial Science 65/2, 327–344.
30. Xu Y., Zhang X., Zhang K., Yu J. & Liu J. 2024, “Spatial Pattern and Influencing Factors of Tourist Attractions in Coastal Cities: A Case Study of Qingdao.” ISPRS International Journal of Geo-Information 13/12, 1–18.
31. Yaman Kocadağlı A. 2018. “Değişen Dünyada Şehirler: Şehir Turizmi.” Eds. E. Duran & Ö. Sertkaya Doğan, Türkiye Turizm Coğrafyası, 67–96.
32. Yan G., Zou L. & Liu Y. 2024, “The Spatial Pattern and Influencing Factors of China’s Nighttime Economy Utilizing POI and Remote Sensing Data.” Applied Sciences 14/1, 1–22.
33. Yıldırım Ö., Altunbağ E., Tınmaz O. & Yılmaz H. 2023, “Gastronomi Turizminin Şehir Pazarlamasına Etkisi: Üsküdar Gastronomi Sokağı İstanbul İli Örneği.” Geographies, Planning & Tourism Studios 3/1, 40–49.
34. Zhao Y., Wu Q., Wei P., Zhao H., Zhang X. & Pang C. 2022, “Explore the Mitigation Mechanism of Urban Thermal Environment by Integrating Geographic Detector and Standard Deviation Ellipse (SDE).” Remote Sensing 14/14, 1–20.