Doğu ve Batı Anlatılarında Mitik Aşkın Temsili: Ferhat ile Şirin ve Tristan ile Isolde

Yıl 2025, Cilt: 15 Sayı: 2, 265 - 283, 30.12.2025

Serap Sarıbaş

Öz

Bu çalışma Gottfried von Strassburg’un Tristan anlatısı ile Pers-Osmanlı Ferhat ile Şirin külliyatını ortak bir metinsel rezonans alanında konumlandırarak mitik aşkın farklı anlatı rejimlerinde tetiklediği etik, zamansal ve yapısal gerilimleri yoğun bir kavramsal dikkatle çözümler; inceleme aşk anlatılarının duygusal temsillerden ziyade kültürel kodların çözüldüğü, simgesel düzenlerin sarsıldığı ve anlatısal sürekliliğin kendi çatlaklarını belirginleştirdiği söylemsel eşiklerde işlediğini varsayar. Girardgil mimetik arzu modeli, Freudyen tekrar mantığı ve Campbell’ın kahramanlık şeması analize kavramsal momentler kazandırırken feminist ve postyapısalcı yönelimler sessizlik, yasaklayıcı düzen ve temsili doygunluğu keskinleştirir ve arzu mitik mimarinin kırılma hatlarını belirleyen bir yapısal kuvvete dönüşür. Yakın okumalar Ferhat’ın anıtsal emeğini ve Tristan’ın bölünmüş sadakatini simgesel kapatma rejimlerine direnen ve normatif tutarlılığı titreştiren arzu konfigürasyonları olarak teşhis eder. Yöntem tanımlanmış metin versiyonlarına dayalı karşılaştırmalı çözümleme ekseniyle anlatısal mimari, etik yoğunluk ve toplumsal cinsiyete bağlı kısıtlayıcı yapılar arasında derin bir bağ kurar. Bulgular kesinti, ertelenmiş çözülme ve tortulaşmış artık tarafından konfigüre edilen eksik duygu kümelenmelerini görünür kılar ve her iki mitin kapanmayı askıya alarak anlatıyı bir duraksama ve semiyotik gerilim alanı olarak yeniden biçimlendirdiğini gösterir. Birikimli gerilimin yoğunlaştığı eşiklerde mitik biçim süreksizlik ve temsilî gerilimce yönlendirilen estetik ve etik bir matris üretir ve çalışma bu anlatılarda aşkın simgesel örgütlenmeyi yerinden eden ve anlatı alanını çözümlenmemiş etik yoğunlukla dolduran bozucu bir vektör işlevi üstlendiğini ileri sürer.

Anahtar Kelimeler

Mitik Temsil , Temsili Kriz , Anlatısal Kırılma , Ferhat ile Şirin

The Representation of Mythic Love in Eastern and Western Narratives: Ferhat and Shirin, Tristan and Isolde

Öz

This study advances a comparative investigation of Gottfried von Strassburg’s Tristan and the Persian Ottoman Ferhat and Shirin corpus, aiming to delineate ethical, temporal, and structural strain generated by mythic love inside divergent narrative regimes. The inquiry proceeds from a premise that love narratives invite scrutiny inside zones marked by deforming cultural codes, destabilized symbolic orders, and narrative inclination toward fracture. Girardian mimetic desire, Freudian repetition, and Campbell’s heroic paradigm furnish conceptual momentum, with feminist and poststructural perspectives intensifying attention to silence, interdiction, and representational saturation. These matrices acquire analytic intensity in close readings that register Ferhat’s monumental labor and Tristan’s divided fidelity as configurations of desire resisting symbolic containment and unsettling normative coherence. The method relies on a comparative textual procedure anchored in identified versions, enabling correlations among narrative architecture, ethical tension, and gendered constraint. Findings indicate incomplete affective constellations that interruption, suspended resolution, and persistent residue configure, each myth generating narrative arrest in place of closure. Once cumulative tension concentrates, mythic form yields an aesthetic and ethical matrix governed by discontinuity, indeterminacy, and representational strain. The study concludes that love in these narratives functions as a disruptive vector dislocating symbolic organization and exposing limits within mythic regulation, producing a narrative field saturated with unresolved ethical intensity.

Anahtar Kelimeler

Mythic Representation , Crisis of Representation , Narrative Fracture , Ferhad and Shirin , Tristan and Isolde

Kaynakça

• Auerbach E. 1953. Mimesis: The Representation of Reality in Western Literature. Princeton.
• Agamben, G. (2000). Means without end: Notes on politics (V. Binetti & C. Casarino, Trans.). Minneapolis, MN: University of Minnesota Press.
• Bédier J. 2000. The Romance of Tristan and Iseult. Trans. H. Belloc. New York.
• Blanchot M. 1995. The Writing of the Disaster. Trans. A. Smock. Lincoln.
• Campbell J. 1949. The Hero with a Thousand Faces. Princeton.
• Cixous H. 1975. “The Laugh of the Medusa.” Signs 1/4, 875–893.
• Firdawsī. 2006. Shahnameh: The Persian Book of Kings. Trans. D. Davis. London.
• Foucault M. 1984. The Foucault Reader. Ed. P. Rabinow. New York.
• Freud S. 1920/1961. Beyond the Pleasure Principle. Trans. J. Strachey. London.
• Girard R. 1965. Deceit, Desire and the Novel: Self and Other in Literary Structure. Trans. Y. Freccero. Baltimore.
• Gökyay O. F. 1998. Ferhad ile Şirin. İstanbul.
• Irigaray L. 1985. This Sex Which Is Not One. Trans. C. Porter & C. Burke. Ithaca.
• Kermode F. 1979. The Sense of an Ending: Studies in the Theory of Fiction. Oxford.
• Kristeva J. 1989. Black Sun: Depression and Melancholia. Trans. L. Roudiez. New York.
• Kuspınar K. 1993. Ahmed Yesevî and the Ethics of Love. Ankara.
• Lacan J. 2006. “The Subversion of the Subject and the Dialectic of Desire.” In Écrits. Trans. B. Fink. New York, 671–702.
• Lâmîî Çelebi. 2010. Ferhad u Şirin. Ed. H. Ayan. Ankara.
• Levinas E. 1969. Totality and Infinity: An Essay on Exteriority. Trans. A. Lingis. Pittsburgh.
• Lewis C. S. 1936. The Allegory of Love: A Study in Medieval Tradition. Oxford.
• Miller N. K. 1988. Subject to Change: Reading Feminist Writing. New York.
• Nancy J. L. 1991. The Inoperative Community. Trans. P. Connor. Minneapolis.
• Nizami Ganjavi. 2007. Khusraw and Shirin. Trans. J. Meisami. Oxford.
• Rougemont D. de. 1983. Love in the Western World. Trans. M. Belgion. Princeton.
• Segal C. 1999. Aglaia: The Poetry of the Greek Goddess. Lanham.
• Spivak G. C. 1988. “Can the Subaltern Speak?” Eds. C. Nelson & L. Grossberg, Marxism and the Interpretation of Culture. Urbana–Chicago, 271–313.