Pragmatist Rhetoric Against Manipulation and Propaganda: A Shift from Sophistry to Aristotelian Ethical Orientation

Öz

The conditions created by contemporary communication technologies have significantly increased the influence of propaganda, disinformation, and manipulative practices in social and political spheres. This situation has brought to the forefront the need to reconsider and re-evaluate the democratic function of rhetoric. This study comparatively examines the sophistic and pragmatist variations of rhetoric from the perspective of their respective understandings of knowledge and discusses the possibilities of democratic resistance offered by pragmatist rhetoric in response to propaganda and manipulation. Drawing on the works of pragmatist thinkers such as Schiller, Dewey, Rorty, and Mailloux, the study seeks to reveal the purposive differences between pragmatist and sophistic rhetoric through comparative philosophical analysis and qualitative- interpretive methods. The research emphasizes that although pragmatist rhetoric methodologically follows a line similar to the anti-foundationalist and anti-essentialist orientation of the sophistic tradition, it displays an Aristotelian-Platonic inclination in terms of ethical and humanistic orientation. The study argues that while pragmatist rhetoric does not rest on claims to absolute or universal truth, it is nevertheless shaped by social practice and human life experience. Accordingly, the study maintains that pragmatist rhetoric, when positioned as an indispensable component of public debate, has the capacity to provide a basis for democratic resistance to propaganda and manipulation grounded in ethical sensitivity and public reasoning.

Anahtar Kelimeler

• Pragmatist Rhetoric
• Sophistic Rhetoric
• Aristotelian Ethical Purpose
• Propaganda
• Manipulation

Manipülasyon ve Propaganda Karşısında Pragmatist Retorik: Sofizmden Aristotelesçi Etik Amacına Geçiş

Öz

Çağdaş iletişim imkanlarının beraberinde getirdiği koşullar propaganda, dezenformasyon ve manipülatif faaliyetlerin etkisini toplumsal ve siyasal alanlarda ciddi bir şekilde artırmıştır. Bu mesele retoriğin demokratik işlevinin yeniden tartışılması ve değerlendirilmesi gerektiğini gündeme getirmiştir. Bu çalışma, retoriğin sofistik ve pragmatist varyasyonlarını bilgi anlayışı açısından karşılaştırmalı olarak incelemekte ve pragmatist retoriğin propaganda ve manipülasyon karşısında sunduğu demokratik direnç imkânlarını tartışmaktadır. Çalışma, Schiller, Dewey, Rorty ve Mailloux gibi pragmatist düşünürlerin metinlerine dayanarak, karşılaştırmalı felsefe analiz, nitel ve yorumlayıcı bir yöntemle, pragmatist retoriğin sofistik retorikten amaçsal farklarını ortaya koymaya çalışmaktadır. Araştırma, pragmatist retoriğin yöntemsel açıdan sofistik geleneğin anti-temelci ve anti-özcü yaklaşımıyla benzer bir çizgiyi takip etmesine rağmen etik ve hümanist yönelim açıdan Aristotelesçi-Platoncu bir izlenime sahip olduğunu vurgulamaktadır. Çalışma pragmatist retoriğin mutlak ve evrensel bir hakikat iddiası taşımamasına rağmen, toplumsal pratik ve insan deneyimi içinde şekillenen bir yaklaşım olduğunu belirtmektedir. Böylelikle çalışma, kamusal tartışmanın vazgeçilmez bir unsuru olarak konumlanan pragmatist retoriğin propaganda ve manipülasyona karşı etik duyarlılık ve kamusal muhakeme temelli bir demokratik direnç zemini sunma kabiliyetine sahip olduğunu savunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Pragmatist Retorik
• Sofistik Retorik
• Aristotelesçi Etik Amaç
• Propaganda
• Manipülasyon

Destekleyen Kurum

Akdeniz Üniversitesi

Etik Beyan

Bu çalışmada bilimsel araştırma ve yayın etiği kurallarına uyulmuştur. Çalışma özgündür, daha önce başka bir yerde yayımlanmamış ve eş zamanlı olarak başka bir dergide değerlendirmeye sunulmamıştır. Çalışmada herhangi bir çıkar çatışması bulunmamaktadır.

Teşekkür

Bu çalışmanın hazırlanma sürecindeki değerli katkıları ve yönlendirmeleri için danışmanıma teşekkür ederim. Ayrıca çalışmanın yayımlanmasına katkı sağlayan dergi editörlerine ve hakemlere teşekkür ederim.

Kaynakça

1. Aristoteles 2004. Retorik. Çev. M. H. Doğan. İstanbul.
2. Burke K. 1955. A Rhetoric of Motives. New York.
3. Burke K. 1966. Language as Symbolic Action: Essays on Life, Literature and Method. Berkeley - Los Angeles.
4. Danisch R. 2007. Pragmatism, Democracy and the Necessity of Rhetoric. Columbia.
5. Danisch R. 2013. “The Absence of Rhetorical Theory in Richard Rorty’s Linguistic Pragmatism.” Penn State University Press 46 / 2, 156-181.
6. Fish S. 1980. Is There a Text in This Class? The Authority of Interpretive Communities. Cambridge - London.
7. Fırıncı T. 2011. “Platon’da Retorik Kavramı.” Aalto University Publications 4/2, 31-46.
8. Goldstein J. A., Chao J., Grossman S., Stamos A. & Tomz M. 2024. “How Persuasive Is AI-Generated Propaganda?” PNAS Nexus 3/2, 1-7.

9. Grant S. A. & Bart L. 1879. Aristotele. Eds. L. Lucas & C. M. A. London.
10. Guthrie W. 1971. The Sophists. Cambridge.
11. Mailloux S. 2013. “Rhetorical Pragmatism and Histories of New Media: Rorty on Kierkegaard on the Internet.” Amerikastudien / American Studies 58/2, 279-290.
12. Mailloux S. 2017. Rhetoric’s Pragmatism: Essays in Rhetorical Hermeneutics. Pennsylvania.
13. Meyer M. 2009. Retorik. Çev. İ. Yerguz. Ankara.
14. Mouffe C. 1998. Yapıbozum ve Pragmatizm. Çev. T. Birkan. İstanbul.
15. Nystrom D. & Puckett K. 2017. Patronlara Karşı, Oligarşilere Karşı: Richard Rorty ile Bir Söyleşi. Çev. S. Arıt. Ankara.
16. Perelman C. & Tyteca L. O. 1971. The New Rhetoric: A Treatise on Argumentation. Çev. J. Wilkinson & P. Weaver. Notre Dame - London.
17. Platon 1964. Phaidros. München.
18. Platon 1999. Gorgias ya da Retorik Üstüne. Çev. R. Mehmet & R. Sema. İstanbul.
19. Platon 2016. Devlet (2. bs.). Çev. F. Akderin. İstanbul.
20. Platon 2016a. Theaitetos. Çev. B. Akar. Ankara.
21. Plato 1870. Plato’s Staat. Ed. J. Kirchmann. Çev. F. Schleiermacher. Berlin.
22. Rorty R. 1990. “The Priority of Democracy to Philosophy.” Objectivity, Relativism, and Truth: Philosophical Papers. Cambridge, 175-196.
23. Rorty R. 1995. Olumsallık, İroni ve Dayanışma. Çev. M. Küçük & A. Türker. İstanbul.
24. Rorty R. 2006. Felsefe ve Doğanın Aynası. Çev. F. Kaya. İstanbul.
25. Rorty R. 2006a. Take Care of Freedom and Truth Will Take Care of Itself: Interviews with Richard Rorty. Ed. E. Mendieta. Stanford.
26. Rorty R. 2016. “Trotsky ve Vahşi Orkideleri.” ETHOS: Felsefe ve Toplumsal Bilimlerde Diyaloglar 9/2, 101-112.
27. Shackel N. 2010. “Sophism and Pragmatism.” Logique et Analyse (Nouvelle Série) 53/210, 131-149.
28. Schiller F. 1912. Humanism: Philosophical Essays (2. bs.). London.
29. Taylor P. 2003. Munitions of the Mind: A History of Propaganda from the Ancient World to the Present Era (3. bs.). Manchester - New York.
30. Thucydides 1950. The History of the Peloponnesian War. Çev. R. Crawley. New York.