Kolonyal Hukuk İnşası: Kıbrıs'ta İngiliz Yargı Reformları, 1878-1914

Öz

Bu makale, 1878–1914 yılları arasında Kıbrıs’ta uygulanan İngiliz yargı reformlarını inceleyerek bu reformların sömürge yönetiminin inşası ve meşrulaştırılmasındaki rolünü analiz etmektedir. Kıbrıs, İngiliz sömürgecilik sistemi açısından stratejik bir konuma sahip olmasına karşın, hukuki reformlar ile sömürge meşruiyeti arasındaki ilişki yeterince ele alınmamıştır. Bu çalışma, sömürge yasaları, mahkeme kayıtları, Cyprus Blue Books ve dönemin idari raporları gibi arşiv kaynaklarından hareketle mahkeme sisteminin yeniden yapılandırılması, yargı personelinin atanması ve yeni hukuki düzenlemelerin yürürlüğe konması süreçlerini incelemektedir. Tarihsel ve analitik bir yöntem kullanılarak, İngiliz yönetiminin Osmanlı hukuk kodları, İslam hukuku, Ortodoks Kilisesi mahkemeleri ve örfi hukukun belirli unsurlarını korurken İngiliz yargı prosedürlerini nasıl kademeli olarak yerleştirdiği değerlendirilmektedir. Bulgular, İngiliz reformlarının mevcut hukuki yapıyı tamamen ortadan kaldırmak yerine, farklı hukuk sistemlerinin sömürge denetimi altında birlikte işlediği çoğul bir hukuki düzen oluşturduğunu göstermektedir. Bu hukuki çoğulculuk, İngiliz yönetiminin idari kontrolünü güçlendirmesine, sömürgeci otoritesini kurumsallaştırmasına ve sömürge egemenliğini meşrulaştırmasına hizmet eden stratejik bir araç olarak işlev görmüştür. Bu çalışma, Kıbrıs örneğini daha geniş sömürge hukuku tartışmaları içine yerleştirerek literatüre katkı sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• kolonyal kıbrıs
• sömürge hukuku
• hukuki çoğulculuk
• yargı reformları
• sömürge meşruiyeti

Constructing Colonial Justice: British Legal Reforms in Cyprus, 1878-1914

Öz

This article examines the British legal reforms implemented in Cyprus between 1878 and 1914, analysing the sources and impacts of these reforms. Although Cyprus has been recognised as a strategic dominion of British imperial system, the relationship between legal reform and colonial legitimacy was yet to sufficiently examined. Drawing on archival documents; including colonial statutes, court records, Cyprus Blue Books, and contemporary administrative reports, this study analyses the reconstruction of court system, the appointment of judicial personnel, and the enactment of new ordinances. Using a historical and analytical approach, this article evaluates how British authorities reorganised the court system while preserving selective elements from Ottoman legal codes, Islamic law, Orthodox ecclesiastical tribunals, and customary legal practices. The findings demonstrate that British legal reforms did not reshape the entire existing Ottoman legal system, but rather produced a plural legal order in which multiple legal systems coexisted under colonial supervision. This legal pluralism functioned as a strategic tool enabling British authorities to consolidate administrative control, institutionalise imperial authority, and legitimise colonial governance. By situating Cyprus within broader debates on colonial legal systems, this study contributes to the historiography of colonial law and highlights legal pluralism as an instrument of imperial rule.

Anahtar Kelimeler

• British Cyprus
• colonial law
• legal pluralism
• legal reforms
• colonial legitimacy

Kaynakça

1. Ayas M. 2019, Ingiliz Protektorası Kıbrıs’ta Hukuki Dualizm (1878-1914): Hukuki Çoğulluğun Sosyolojik ve Antropolojik Analizi, Hukuk-Politika İlişkisi. Unpublished Master’s Thesis, Akdeniz University, Mediterranean Civilizations Research Institute, Antalya.
2. Benton L. 1999, “Colonial Law and Cultural Difference: Jurisdictional Politics and the Formation of the Colonial State.” Comparative Studies in Society and History, 41(3), 563-588.
3. Benton L. 2010, A Search for Sovereignty: Law and Geography in European Empires, 1400-1900. Cambridge.
4. Benton L. 2011, “Historical Perspectives on Legal Pluralism.” Hague Journal on the Rule of Law, 3, 57-69.
5. Brown N. J. 1995, “Retrospective: Law and Imperialism: Egypt in Comparative Perspective.” Law & Society Review, 29(1), 103-126.
6. Bryant R. 2004, Imagining the Modern: The Cultures of Nationalism in Cyprus. London.
7. Burset C. R. 2023, An Empire of Laws: Legal Pluralism in British Colonial Policy. Yale University Press. London.
8. Çelik C. 2021, İdari ve Sosyal Dinamikleriyle İngiliz Yönetiminde Kıbrıs (1878-1914). İstanbul.

9. Çetinkaya N. 2024, Kıbrıs Mutasarrıflığı (1861-1878). Unpublished PhD Thesis, Akdeniz University, Faculty of Letters, Antalya.
10. Chan S. C. 2025, “Forming Colonial Legal Order under Legal Pluralism: The Mui Tsai Controversy in Colonial Hong Kong”. Legal Pluralism and Critical Social Analysis, 1-27.
11. Dixon W. H. 1879, British Cyprus. London.
12. Ferguson N. 2008, Empire: How Britain Made the Modern World. New York.
13. Griffiths J. 1986, “What is Legal Pluralism?.” The Journal of Legal Pluralism and Unofficial Law, 18(24), 1-55.
14. Hatton Richards T. H. 1903, The Cyprus Civil List. Government Printing Office, Nicosia.
15. Hill G. 1952, A History of Cyprus, Volume 4: The Ottoman Province, The British Colony, 1571-1948. Cambridge.
16. Hook G. D. 2015, Protectorate Cyprus: British Imperial Power Before World War I. Bloomsbury.
17. Hooker M. B. 1975, Legal Pluralism: An Introduction to Colonial and Neo-colonial Laws. Oxford.
18. Hutchinson J.T. & Cobham C.D. 1907. A Handbook of Cyprus. London.
19. Katsiaounis R. 1996, Labour, Society and Politics in Cyprus during the Second Half of the Nineteenth Century. London.
20. Kyprianou D. 2010, The Role of the Cyprus Attorney General’s Office in Prosecutions: Rhetoric, Ideology and Practice. New York.
21. Lang R. H. 1878, Cyprus: Its History, Its Present Resources, and Future Prospects. London.
22. Luke H. C. 1921, Cyprus under the Turks, 1571-1878. Oxford.
23. Merry S. E. 2010, “Colonial Law and Its Uncertainties.” Law and History Review, 28(4), 1067-1071.
24. Neocleous A. 2000 Introduction to Cyprus Law. Yorkhill.
25. Orr C. W. J. 1918, Cyprus under British Rule. London.
26. Rappas A. 2011, “The Uncharted World of Cypriot Colonial Servants and the Ideological Foundation of British Rule.” The Cyprus Review, 23(2), 57-76.
27. Rappas A. 2018, “The Sultan’s Domain: British Cyprus’ Role in the Redefinition of Property Regimes in the Post-Ottoman Levant.” The International History Review, 41(3), 1-26.
28. Ross R. J. & Benton L. A. 2013, Legal Pluralism and Empires, 1500-1850. New York.
29. Samani M. O. 2007, Kıbrıs’ta Bir Sömürge Kurumu: Kavanin Meclisi (1882-1931). Unpublished PhD Thesis, Hacettepe University, Institute of Social Sciences, Ankara.
30. Savile A. R. 1878, Cyprus. The Superintendence of Her Majesty’s Stationary Office. London.
31. Scott-Stevenson E. 1880, Our Home in Cyprus. London.
32. Şirin İ. 2018, “İngilizlerin Osmanlı’yı Yarı Sömürgeleştirme ve Pazarlaştırma Stratejileri, Aktörler, Araçlar: Tüccardan Elçiye, İmtiyazdan Fuar’a.” Türk Tarih Kurumu XVIII. Tarih Kongresi, 7, 411-430.
33. Sonyel S. R. 1978, “In the Light of British Foreign Office Documents: How Abdulhamid, the Ottoman Sultan, Leased Cyprus to Britain within Forty-eight Hours.” Belleten, 42(168), 745-760.
34. Tamanaha B. Z. 2021, Legal Pluralism Explained: History, Theory, Consequences. Oxford.
35. The Cyprus Gazette, 11, 25 February 1879.
36. The Cyprus Gazette, 99, 3 February 1883.
37. The Cyprus Gazette, 101, 1 March 1883.
38. The Cyprus Gazette, 12, 9 May 1885.
39. The Cyprus Gazette, 4, 11 May 1894.
40. Turhan T. 2008, “Tarihsel Bakış Açısıyla Kıbrıs Türk Hukuk Sistemi.” Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 57(22), 253-286.
41. Yiangou A; Kazamias G. & Holland R. 2017, The Greeks and the British in the Levant, 1800-1960s: between Empires and Nations. London.