Eski Anadolu Türkçesinde –iken Yapısının İşlevsel Özellikleri
Öz
Dil, yapısal bir iletişim aracı olması nedeniyle kullanım şekli sayesinde anlamsal bir derinliğe sahiptir. Dolaysıyla dili kurallar çerçevesine koyup sınırlandırmak bu anlam zenginliğinin karanlıkta kalmasına neden olmaktadır. Bu çalışmanın amacı –iken yapısını belirlenmiş kurallar çerçevesinin dışında ele alarak işlevsel kullanımları sayesinde anlamsal derinliğini ortaya koymaktır. Literatürde –iken’in biçimbilimsel özellikleri ve temel zamansal değeri üzerinde çeşitli değerlendirmeler yapılmış olmakla birlikte, bu yapının işlevsel dağılımı ve söz konusu işlevlerin metin içindeki anlam üretimine katkısı üzerine kapsamlı ve sistematik bir inceleme bulunmamaktadır. Bu bağlamda –iken yapısı çoğunlukla “eşzamanlılık bildiren bir zarf-fiil” olarak tanımlanmış ancak bu yapının yalnızca iki eylemi aynı zaman düzlemine yerleştirmekle kalmayıp olaylar arasında daha karmaşık ilişkiler kurduğu yönü sistematik biçimde ele alınmamıştır. Dolayısıyla bu çalışma, söz konusu boşluğu doldurma amacı taşımaktadır.
Çalışma, Eski Anadolu Türkçesi dönemine ait metinler temel alınarak yürütülmüştür. İnceleme kapsamına, 13. yüzyılda Yunus Emre’ye ait Risâletü’n-Nushiyye ve Divan, 14. yüzyılda Şeyyad Hamza’nın Yûsuf u Züleyhâ mesnevisi ile 15. yüzyılda Ahmedî tarafından kaleme alınan İskendernâme dâhil edilmiştir. Bu eserler, Eski Anadolu Türkçesinin farklı yüzyıllara yayılan temsili örnekleri olarak değerlendirilmiş ve çalışmanın veri tabanını oluşturmuştur. Bu eserlerde yer alan –iken kullanımları sistematik biçimde belirlenmiş, elde edilen örnekler işlevsel özellikleri doğrultusunda başlıklar altında sınıflandırılmıştır. Her bir başlık kapsamında, söz konusu yapıların üstlendiği anlamsal değerler ortaya konulmuş, ayrıca bu kullanımların dilbilgisel işleyişi ve metin içindeki konumları açıklanmıştır.
Çalışmanın sonunda, Eski Anadolu Türkçesi metinlerinden hareketle –iken yapısının işlevsel çeşitliliği 8 başlık altında incelenmiş ve söz konusu yapının tek boyutlu bir zaman zarfı olarak değerlendirilemeyecek ölçüde zengin bir anlam alanına sahip olduğu tespit edilmiştir.
Anahtar Kelimeler
Destekleyen Kurum
Bu çalışma herhangi bir kurum veya kuruluş tarafından desteklenmemiştir.
Proje Numarası
Bu çalışma herhangi bir proje kapsamında değildir.
Etik Beyan
Bu araştırma etik kurul izni gerektirmeyen bir çalışmadır.
Functional Characteristics of the -iken Structure in Old Anatolian Turkish
Öz
Language, as a structural means of communication, possesses semantic depth due to its usage patterns. Therefore, confining language within a framework of rules limits this richness of meaning. The aim of this study is to reveal the semantic depth of the –iken structure by examining it outside the framework of established rules, through its functional uses. Although various assessments have been made in the literature on the morphological characteristics and basic temporal value of –iken, there is no comprehensive and systematic study on the functional distribution of this structure and the contribution of these functions to meaning production within the text. In this context, the –iken structure has mostly been defined as a “simultaneity-indicating adverbial participle,” but the fact that this structure not only places two actions on the same time plane but also establishes more complex relationships between events has not been systematically addressed. Therefore, this study aims to fill this gap.
The study was conducted based on texts from the Old Anatolian Turkish period. The scope of the study includes Yunus Emre's Risâletü'n-Nushiyye and Divan from the 13th century, Şeyyad Hamza's Yûsuf u Züleyhâ mesnevi from the 14th century, and İskendernâme written by Ahmedî in the 15th century. These works were evaluated as representative examples of Old Anatolian Turkish spanning different centuries and formed the database for the study. The uses of -iken in these works were systematically identified, and the examples obtained were classified under headings according to their functional characteristics. Within each heading, the semantic values assumed by the structures in question were revealed, and the grammatical functioning and positions of these usages within the text were explained.
At the end of the study, based on Old Anatolian Turkish texts, the functional diversity of the –iken structure was examined under 8 headings, and it was determined that the structure in question has a rich semantic field that cannot be evaluated as a one-dimensional time frame.
Anahtar Kelimeler
Proje Numarası
Bu çalışma herhangi bir proje kapsamında değildir.
Öz
Proje Numarası
Bu çalışma herhangi bir proje kapsamında değildir.
Öz
Proje Numarası
Bu çalışma herhangi bir proje kapsamında değildir.
Öz
Proje Numarası
Bu çalışma herhangi bir proje kapsamında değildir.
Öz
Proje Numarası
Bu çalışma herhangi bir proje kapsamında değildir.
