Türk Devletleri Teşkilatına Üye Ülkelerde Ortak Bir Siyasi Finansman Önerisi

Yıl 2025, Cilt: 14 Sayı: 3, 1047 - 1056, 10.07.2025

Fatih Koç

https://doi.org/10.33206/mjss.1647272

Öz

21. yüzyıl ile Dünyada gelişen ve değişen politik konjonktür bağımsız Türk Devletlerini kendi aralarında birçok alanda iş birliği yapmaya yöneltmiştir. Bu husustaki girişimlerin en önemlilerinden bir tanesi 28 alanda iş birliği yapmak üzere 2009 yılında kurulan Türk Devletleri Teşkilatı (TDT)’dır. Teşkilat 2025 yılı itibariyle 5 asli üyeye ve gözlemci olarak; 3 ülkeye ve 1 tane ekonomik iş birliği teşkilatına sahiptir. Siyasi, ekonomik, yargı ve yasama alanları başta olmak üzere birçok alanda iş birliği hedefleri olan TDT’ye üye ülkelerde; mezkûr alanlarda ortak bir anlayışın geliştirilebilmesi, daha demokratik bir yönetim anlayışının sergilenebilmesi ve daha şeffaf ve adil seçimlerin yapılabilmesi bu iş birliğine önemli katkılar sunabilir. Dolaysıyla bu alanlarda hedeflenen iş birliğinin sağlanabilmesi için anayasalarında demokratik yönetim anlayışına yer veren TDT’ye üye ülkelerde siyasi finans alanında da ortak bir anlayışın sağlanması bu ülkeler arasındaki mezkûr alanlarda iş birliğine hizmet edebilir. Düzenledikleri zirvelerde yapılan iş birliklerini daha fazla geliştirmek istediklerini beyan eden TDT’ye üye ülkelerde; ülkeyle ilgili kararların alınmasındaki kuruluşlardan birisi olan partilerin varlıklarını devam ettirebilmeleri için finansman çok önemli olup çalışma, siyasetin finansmanındaki yöntemlerden birisi olan doğrudan yardımlar ile sınırlandırılmıştır. Çalışmanın sonucunda TDT’ye üye ülkelerde ortak bir finansman anlayışının olmadığı tespit edilmiş olup bu hususta ortak bir anlayışın oluşabilmesi için öneriler geliştirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Siyaset , Türk Dünyası , Siyasi Parti , Finansman , Hazine Yardımı

Etik Beyan

“Siyasi Partilerin Finansmanında Türk Devletleri Teşkilatı Üzerine Bir İnceleme” başlıklı çalışmanın yazım sürecinde bilimsel kurallara, etik ve alıntı kurallarına uyulmuş; toplanan veriler üzerinde herhangi bir tahrifat yapılmamış ve bu çalışma herhangi başka bir akademik yayın ortamına değerlendirme için gönderilmemiştir. Bu makale için etik kurul izni zorunluluğu bulunmamaktadır.

A Proposal for Common Political Financing in the Member States of the Organization of Turkic States

Öz

In this study, the situation of state aids, which is one of the financing methods of political parties, in the member countries of the Organisation of Turkic States (OST) is examined and it is aimed to reveal whether there is a common understanding in these countries or not.As of the 21st century, parties, which are one of the indispensable elements of democracy due to their characteristics, exist in almost all countries of the world. When the member countries of the OST are analysed, it is seen that there are many parties in these countries and the person(s) who will govern the country are elected from these parties as a result of a certain election system and campaign. In the member countries of the OST, which cooperate in many areas, especially political and economic cooperation, and declare that they want to develop this further in the summits they organise; the continuation of the existence of parties, which are one of the institutions in making decisions about the country, is very important for the aforementioned reasons, and financing is equally important for the parties to continue their existence. A qualitative method was used in the study and as a result of the study, it was determined that although there are goals and efforts to ensure cooperation in many areas, especially political and economic cooperation in the OST countries, there is no common understanding on state aid.

Anahtar Kelimeler

Politics , Turkish World , Political Party , Financing , Treasury Aid

Etik Beyan

During the writing process of the study “A Proposal for Common Political Financing in the Member States of the Organization of Turkic States” scientific rules, ethical and citation rules were followed. No falsification was made on the collected data and this study was not sent to any other academic publication medium for evaluation. Ethics Committee Permission is not required

Kaynakça

• AMANAT Partisi (2022). 2022 mali raporu. Astana. Erişim adres https://amanatpartiasy.kz/financial-report? lang=kz.
• Azerbaycan Cumhuriyeti Siyasi Partiler Kanunu (2022). Yayım Tarihi:16.12.2022. Sayısı:693.Numarası:VIQ
• Azərbaycan Demokratik Maarifçilik Partiyası (2023). ADMP'nın 2022-2023 yılları mali raporu. Bakü. Erişim Adresi: https://www.msk.gov.az/uploads/partiyalar/2023/Partiya_pdf/75/2.pdf.
• Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası (1995). Yayım Tarihi:11.27.1995.Sayısı:00
• Bachene, N. (2017). Financing democracy. Washington DC: OECD Publishing.
• Biezen, I. V. (2010). Campaign and Party Finance. In R. G. Lawrence LeDuc (Eds) , Comparing Democracies: Elections and Voting in the 21st Century:Campaign and Party Finance (pp. 65-97). London: SAGE Publications Ltd.
• Böyük Quruluş Partiyası (2023). BQP'nın 2022-2023 yılları mali raporu. Bakü. Erişim Adresi: https://www.msk.gov.az/az/parties/financialreports/2023.
• Committee, T. N. (1997). The Funding of Political Parties-Issues and Questions. London: The Committee on Standards in Public Life.
• Çelik, Ö. (2012). Siyasi Partilerin Seçim Harcamalarının Denetimi. Ankara: Seçkin Yayınları.
• Demokratik İslahatlar Partiyası (2023). DİP'nın 2022-2023 yılları mali raporu. Bakü. Erişim Adresi:, https://www.msk.gov.az/uploads/partiyalar/2023/Partiya_pdf/83/2.pdf.
• Duschinsky, Michael Pinto.,& Walecki, Marcin. (2005). Enforcing Political Finance Laws: Training Handbook- June 2005. Washington: IFES Publishing.
• Gençkaya, Ö. F. (2000). Siyasi Partilere ve Adaylara Devlet Destegi, Bagislar ve Seçim Giderlerinin Sinirlandirilmasi - Karsilastirmali Bir Inceleme ve Türkiye Için Bir Öneri. In A. Çarkoğlu, Siyasi Partilerde Reform (s. 135). İstanbul: Tesev Yayınları.
• Governance, W. O. (2003). Money In Politics Handbook: A Guide to Increasing Transparency in Emerging Democracies. Washington DC: WorldBank.
• Heard, G. A. (1960). The Costs of Democracy. Chapel Hill: University of North Carolina Press.
• Hopkin, J. (2004). The problem with party finance :theoretical perspectives on the funding of party politics. Party Politics,10(6), 627-651. doi: https://doi.org/10.1177/1354068804046911
• Jon Pierre, Lars Svåsand & Anders Widfeldt. (2000). State subsidies to political parties: Confronting rhetoric with reality. West European Politics, 23(3), 1-24.doi: https://doi.org/10.1080/01402380008425381
• Katz,Richard S.,& Mair, Peter. (1995). Changing Models of Party Organization and Party Democracy: The Emergence of the Cartel Party. Party Politics, 1(1), 5-28. doi: https://doi.org/10.1177/1354068895001001001
• Kazakistan Cumhuriyeti Merkezi Seçim Komisyonu(2024). Kazakistan Cumhuriyeti Merkezi Seçim Komisyonu Kararı 1. Astana. Erişim Adresi: https://www.election.gov.kz/kaz/news/acts/index.php?ID=9234.
• Kazakistan Cumhuriyeti Merkezi Seçim Komisyonu(2024). Kazakistan Cumhuriyeti Merkezi Seçim Komisyonu Kararı 2. Astana. Erişim Adresi: https://www.election.gov.kz/rus/news/acts/index.php?ID=9236.
• Kazakistan Cumhuriyeti Siyasi Partiler Kanunu (2022).Yayım Tarihi:15.07.2022.Sayısı:344
• Kazakistan Siyasi Partilerin Finansmanına İlişkin Yönetmelik (2009). Yayım Tarihi: 19.10.2009. Numarası: 5825.
• Mair, Peter., & Biezen, I.V.(2001). Party membership in twenty European democracies, 1980–2000. Party Politics, 7(1), 5–21.doi: https://doi.org/10.1177/1354068801007001001
• Nassmacher, K.-H. (2003). Introduction: Political Parties, Funding and Democracy. In R. A. Tjernström (Eds), Funding of Political Parties and Election Campaigns (pp.1-9). Stockholm: International Institute for Democracy and Electoral Assistance Publishing.
• O‘zbekıston Respublıkasınıng Saylov Kodeksi. (2019). Yayım Tarihi:26.06.2019.Numarası:00
• Ohman, M. (Eds)(2013). Political Finance Oversight Handbook. Washington DC: International Foundation for Electoral Systems.
• Özbekistan Cumhuriyeti Siyasi Partilerin Finansmanına İlişkin Kanun (2004). Yayım Tarihi:30.04.2004. Numarası: 617-II.
• Paltiel, K.Z. (1987). Political Finance. In V. Bogdonor( Eds), The Blackwell Encylopedia of Political Institution. Oxford: Basil Blackwell Publishing.
• Pollock, J. K. (1932). Money and Politics Abroad. New York: Alfred A. Knopf Publishing.
• Popper, K. R. (1945). The Open Socıety and Its Enemıes the Hıgh Tıde of Prophecy:Hegel, Marx, and The Aftermath Volume II. London: George Routledge & Sons, Ltd.Broadway House.
• Respublikaçı Alternativ Partiyası (2023). REAL Partiyası’nın 2022-2023 mali raporu. Bakü. Erişim Adresi: https://www.msk.gov.az/uploads/partiyalar/2023/Partiya_pdf/65/2.
• Tadbirkorlar va ishbilarmonlar harakati – O‘zbekiston Liberal-demokratik partiyasining (2023). Tadbirkorlar va ishbilarmonlar harakati – O‘zbekiston Liberal-demokratik partiyasining 2023 yil byudjeti ijrosi va 2024 yil byudjetining asosiy ko‘rsatkichlari to‘g‘risida H I S O B O T | O'zLiDeP. Taşkent. Erişim Adresi: https://uzlidep.uz/uz/news-of-party/15735.
• Türk Devletleri Teşkilatı (2024). Türk Devletleti Teşkilatı İşbirliği Alanları. Erişim Adresi: https://www.turkicstates.org/tr/isbirligi-alanlari.
• Türkiye Siyasi Partiler Kanunu (1983). Resmî Gazete Yayım Tarihi: 24.04.1983.Sayısı: 18027. Numarası:2820.
• Türkiye Milletvekili Seçim Kanunu (1983). Resmî Gazete Yayım Tarihi: 13.06.1983. Sayısı: 18076. Numarası:2839
• USAID. (2003). Money In Polıtıcs Handbook: A Guıde to Increasıng Transparency In Emergıng Democracıes. Washington : USAID.
• Uzun, C. D. (2011). Anayasa Önerilerinde Siyasi Partilerin Finansmanı ve Yeni Bir Öneri. TBB Dergisi, 94, 235- 258.
• Vəhdət Partiyası (2023). VP’nın 2022-2023 yılları mali raporları. Bakü, Erişim Adresi: https://www.msk.gov.az/uploads/partiyalar/2023/Partiya_pdf/77/2.pdf.
• Vətəndaş Həmrəylik Partiyası( 2022). Vətəndaş Həmrəylik Partiyasının 31 Dekabr 2022-ci il tarixinə maliyyə hesbatları. Bakü, Erişim Adresi:https://www.msk.gov.az/uploads/partiyalar/2022/Partiya_pdf/7/2.pdf.
• Walecki, M. (2007). Challenging the Norms and Standards of Election Administration:Political Finance. In IFES (Eds), Challenging the Norms and Standards of Election Administration (pp. 75-93). Arlington: IFES.
• Weber, M. (1919). Politics as a Vocation. Politik als Beruf (pp. 396-450). Münih: Duncker & Humblodt.
• Yeni Azərbaycan Partiyası (2022). Yeni Azərbaycan Partiyasının 31 Dekabr 2022-ci il tarixinə maliyyə hesbatları. Bakü. Erişim Adresi: https://www.msk.gov.az/uploads/partiyalar/2022/Partiya_pdf/10/2.pdf.
• ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ОРТАЛЫҚ САЙЛАУ КОМИССИЯСЫ АҚПАРАТТЫҚ БЮЛЛЕТЕНЬ (2024). Astana.Erişim Adresi: https://www.election.gov.kz/upload/docs/2024/01/%D2%9A%D0%A0%20%D0%9E%D0%A1%D0%9A%20%D0%B 0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B%20%D0%B1%D1%8E%D0%BB%D0%BB %D0%B5%D1%82%D0%B5%D0%BD%D1%96%202023.pdf.
• Қазақстан Республикасының Конституциясы (1995). Astana. Erişim Adresi: https://www.akorda.kz/kz/official_documents/constitution.