Millî Mücadele’nin Başlangıcına Dair Toplumcu Gerçekçi Üç Roman: Sınıf Arkadaşları, Esir Şehrin İnsanları, Despot

Öz

Millî tarihimizin dönüm noktalarından olan Millî Mücadele, Türk edebiyatındaki yankısını çeşitli örneklerle bulmuştur. Milli Mücadele; edebiyatın ve sanatın önemli konularından biri olarak çok sayıda eserde işlenmiştir. Sınıf Arkadaşları, Esir Şehrin İnsanları, Despot, Millî Mücadele’nin işlendiği romanlardır. Üç romanda; Millî Mücadele’nin ilk yıllarındaki durumlar, pozisyonlar ve eylemler; vatanseverlik, hainlik, millî-toplumsal çıkarlar, bireysel çıkarlar vb. gerçeklikler, vurucu betimlemelerle sunulmaktadır. Toplumcu Gerçekçiliği benimsemiş üç yazarın eserleri olan bu romanlar, toplumsal eleştirellikleriyle de dikkat çekerler. Toplumcu Gerçekçilik, 20. yüzyılın dikkat çeken sanat-edebiyat kuramları arasındadır. Bu kuram gereğince; Marksist estetikle bütünleştirilmiş sosyalizm, komünizm merkezli konular, yine bu kuramın ilkelerine uygun biçimde işlenmeye çalışılmıştır. İşlenişler açısından; farklı ulusal edebiyatlar bağlamında, toplumsal, kültürel, yönetimsel farklılıklar belirgin olmaktadır. Diğer yandan, benzer ya da ortak konular çerçevesinde içerik ve yapı özellikleri algılanabilmektedir. İlgili romanlar okunurken, dönemin gerçekliklerinin Toplumcu Gerçekçi kurama göre hangi yönlerden özellikler taşıdığı çözümlenmiş ve buna dair bulgulara ulaşılmıştır. Çalışmamız, Millî Mücadele’nin başlangıç yıllarının Türk romanına yansıyışlarını, bu üç roman örneğiyle ve bunların aynı konuyu işleyen diğer eserlerden farklarıyla ortaya koymayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Millî Mücadele
• Toplumcu Gerçekçilik
• Sınıf Arkadaşları
• Esir Şehrin İnsanları
• Despot

Three Socialist Realistic Novels About the Beginning of the National Struggle: Classmates, People of the Captured City, Despot

Öz

The War of Independence, one of the turning points of our national history, found its echo in Turkish literature with various examples. The War of Independence has been discussed in many works as one of the important subjects of literature and art. Classmates, People of the Captured City, Despot are novels dealing with the War of Independence. In the works; Situations, positions and actions in the first years of the War of Independence; patriotism, treason, national-social interests, individual interests, etc. realities are presented with striking descriptions. These novels, which are the works of three writers who adopted Social Realism, also attract attention with their social criticism. Socialist Realism is among the notable art-literature theories of the 20th century. In accordance with this theory, socialism and communism-centered topics integrated with Marxist aesthetics were tried to be handled in accordance with the principles of this theory. In terms of handling; social, cultural, and administrative differences are evident in the context of different national literatures. On the other hand, content and structural features can be perceived within the framework of similar or common issues. While reading the relevant novels, the aspects of the realities of the period that were characteristic of the Socialist Realist theory were analyzed and findings were reached. Our study aims to reveal the reflections of the beginning years of the War of Independence on Turkish novel with these three novel examples and their differences from other works on the same subject.

Anahtar Kelimeler

• National Struggle
• Social Realism
• Classmates
• People of the Captured City
• Despot

Kaynakça

1. Aygen, R. E. (1957). Despot. İstanbul: Remzi Kitabevi.
2. Belge, M. (1975). Türkiye’nin “doğu-batı” sorunsalı ve kültür. Birikim Dergisi, Nisan 1975, 2, 20-25.
3. Binyazar, A. (1976). Toz duman içinde/vatan dediler. Türk Dil Kurumu Türk Dili Dergisi Türk romanında kurtuluş savaşı özel sayısı, 298, Temmuz 1976, 101-108.
4. Binyazar, A. (2003). Halide Edip Adıvar: Türk’ün ateşle imtihanı-ateşten gömlek-vurun kahpeye. Türk romanında kurtuluş savaşı (Haz. M. Balabanlılar). İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 24-71.
5. Coşkun, S. (2006). Kemal Tahir-şahsiyeti, eserleri, fikirleri- (Doktora Tezi). Marmara Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, İstanbul.
6. Çetin, N. (2004). Türk hikâyesinde sosyalist realizm toplumcu gerçekçilik. Hece Öykü Dergisi, Ağustos-Eylül 2004, 4, 52-71.
7. Doğan, M. H. (1976). Türk romanında kurtuluş savaşı. Türk Dil Kurumu Türk Dili Dergisi Türk romanında kurtuluş savaşı özel sayısı, 298, Temmuz 1976, 7-40.
8. Erdoğan, İ. ve Alemdar, K. (2011). Kültür ve iletişim. İstanbul: Erk Yayınları.

9. İşler, İ. (2021). Emek, ideoloji ve sanat-Türk edebiyatında toplumcu gerçekçi roman (1930-1960). Ankara: Grafiker Yayınları.
10. Jusdanis, G. (1998). Gecikmiş modernlik. İstanbul: Metis Yayınları.
11. Liebmann, M. (2017). Rus devrimi (Çev: S. Tiryakioğlu). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
12. Marcuse, H. (1997). Estetik boyut (Çev: A. Yardımlı). İstanbul: İdea Yayınevi.
13. Millas, H. (2005). Türk ve Yunan romanlarında “öteki” ve kimlik. İstanbul: İletişim Yayınları.
14. Oktay, A. (2008). Toplumcu gerçekçiliğin kaynakları. İstanbul: İthaki Yayınları.
15. Ökçün, G. A. (1970). Osmanlı sanayi:1913,1915 yılları sanayi istatistiki. Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Yayınları.
16. Örgen, E. (2011). Kemal Tahir’in “Esir şehir dizisi” romanlarında İstanbul. Bilig Dergisi, 56, 195-210.
17. Özdemir, E. (2003). Talip Apaydın: toz duman içinde-vatan dediler- köylüler. Türk romanında kurtuluş savaşı (Haz. M. Balabanlılar). İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 389-441.
18. Sarıçiçek, M.(1995). Reşat Enis Aygen hayatı ve eserleri üzerine bir araştırma/inceleme (Doktora Tezi). Fırat Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Elazığ.
19. Sevinç, C. (2009). Atatürk dönemi (1923-1938) Türk romanında millî mücadele. Turkish Studies, International periodical for the languages, literature and history of Turkish or Turkic, 4/1-II, 2011-2040.
20. Solok, C. K. (1976). Sınıf arkadaşları. İstanbul: İnkılap ve Aka Kitabevleri.
21. Somers, M. ve Gibson, G. (1994). Reclaiming the epistemological ‘other’: narrative and the social constitution of identity (Der: C. Calhoun). Social theory and the politics of identity, Blackwell, Cambridge, 38-61.
22. Şolohov, M. (1983). Yazarın sorumluluğu (Çev: E. Yalçın). İstanbul: De Yayınevi.
23. Tahir, K. (2019). Esir şehrin insanları. İstanbul: İthaki Yayınları.
24. Tekin, M. (2001). Roman sanatı: romanın unsurları. İstanbul: Ötüken Yayınları.
25. Türkeş, Ö. (2003). Genel bir bakış. Türk romanında kurtuluş savaşı (Haz. M. Balabanlılar). İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 11-23.
26. Yalçın, A. (1998). Cumhuriyet dönemi Türk romanı. İstanbul: Günce Yayınları.
27. Yazoğlu, C. (2004). Kemal Tahir’in tarihe bakışı. biyografya Kemal Tahir 4. İstanbul: Bağlam Yayınları, 53-54.
28. Ziss, A. (1998). Estetik (Çev: Y. Şahan). İstanbul: De Yayınevi.