Teknolojinin Mahremiyet Algısına Etkisi: Kuşaklar Arası Bir Karşılaştırma

Öz

Bu araştırma, teknolojinin bireylerin mahremiyet algısı üzerindeki etkisini kuşaklar arası bir karşılaştırma temelinde incelemeyi amaçlamaktadır. Dijitalleşmenin hız kazanmasıyla birlikte, bireylerin çevrimiçi ortamda kişisel verileriyle kurdukları ilişki dönüşüme uğramıştır. Mahremiyetin tanımı, algılanışı ve korunma biçimi her kuşağın dijital deneyimleri ve teknolojiyle kurduğu ilişkiye göre farklılık göstermektedir. Bu bağlamda, Baby Boomers, X, Y ve Z kuşaklarının özel yazışmaların paylaşımı, tanımadıkları kişilerle çevrimiçi etkileşim kurma, kişisel bilgi paylaşımı, gizlilik ayarlarını düzenleme ve mobil uygulama izinlerini kontrol etme gibi dijital mahremiyet pratikleri analiz edilmiştir. Araştırmada nicel yöntem benimsenmiş; 511 sosyal medya kullanıcısından toplanan veriler SPSS programı ile değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular, Z ve Y kuşaklarının dijital etkileşime daha açık olduğunu ancak gizlilik ve veri güvenliği konusunda belirli bir farkındalık geliştirdiğini göstermektedir. X ve Boomers kuşakları ise daha geleneksel ve temkinli bir mahremiyet anlayışına sahip olmakla birlikte, dijital güvenlik bilgisi bakımından görece sınırlı kalmaktadır. Araştırma, kuşaklara özgü mahremiyet anlayışlarını ortaya koyarak dijital güvenlik farkındalığının artırılması için eğitim, politika ve sosyal bilinçlendirme önerileri sunmayı hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

• Dijital Mahremiyet
• Çevrimiçi Gizlilik
• Kuşaklar Arası Farklılıklar
• Dijital Güvenlik
• Sosyal Medya ve Mahremiyet

Etik Beyan

“Teknolojinin Mahremiyet Algısına Etkisi: Kuşaklar Arası Bir Karşılaştırma” başlıklı çalışmanın yazım sürecinde bilimsel kurallara, etik ve alıntı kurallarına uyulmuş; toplanan veriler üzerinde herhangi bir tahrifat yapılmamış ve bu çalışma herhangi başka bir akademik yayın ortamına değerlendirme için gönderilmemiştir. Gerekli olan etik kurul izinleri Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Bilimsel Araştırma Etik Kurulu’nun 14.04.2022 tarih ve 08/08 sayılı toplantısında alınmıştır. Araştırmacıların Katkı Oranı Beyanı: Yazarların çalışmadaki katkı oranları eşittir. Çatışma Beyanı: Çalışmada herhangi bir potansiyel çıkar çatışması söz konusu değildir. Finansman: Bu çalışma için herhangi bir kurum veya kuruluştan destek alınmamıştır. Yapay Zeka ve Türleri Kullanım Beyanı: Bu makalenin yazımında yapay zeka ve türleri kullanılmamıştır. Veri Paylaşım Beyanı: Bu çalışmanın verilerini bulguların doğrulanması amacıyla makul bir talep üzerine “etik ilkeler ve yayın politikası”nın ilgili kısmında belirtilen şartlara göre paylaşabileceğimizi beyan ederiz. Not: Bu çalışma Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü’nde Doç. Dr. Serhat Çoban’ın danışmanlığında Kübra Canbolat tarafından hazırlanan yüksek lisans tezinden üretilmiştir.

The Impact of Technology on Privacy Perception: An Intergenerational Comparison

Öz

This study aims to examine the impact of technology on individuals’ perceptions of privacy through an intergenerational comparison. With the rapid advancement of digitalization, the way individuals relate to their personal data in online environments has significantly transformed. The definition, perception, and protection of privacy vary depending on each generation’s digital experiences and relationship with technology. In this context, the study analyzes the digital privacy practices of Baby Boomers, Generation X, Y, and Z, focusing on behaviors such as sharing private conversations, interacting with strangers online, disclosing personal information, adjusting privacy settings, and checking mobile app permissions. A quantitative research method was adopted, and data collected from 511 social media users were analyzed using SPSS software. The findings indicate that Generations Z and Y are more open to digital interaction but have developed a certain level of awareness regarding privacy and data security. In contrast, Generations X and Boomers exhibit a more traditional and cautious understanding of privacy but demonstrate relatively limited knowledge of digital security. By revealing the generation-specific understandings of privacy, this research aims to contribute to the improvement of digital security awareness and proposes recommendations in the areas of education, policymaking, and public awareness initiatives.

Anahtar Kelimeler

• Digital Privacy
• Online Privacy
• Generational Differences
• Digital Security
• Social Media and Privacy

Etik Beyan

During the writing process of the study “The Impact of Technology on Privacy Perception: An Intergenerational Comparison” scientific rules, ethical and citation rules were followed. No falsification was made on the collected data and this study was not sent to any other academic publication medium for evaluation. In addition, permission was obtained from the Çanakkale Onsekiz Mart University Sciences Ethics Committee (Date: 14/04/2022 and Decision no: 08/08) to conduct the research. Statement of Contribution Rate of Researchers: The contribution rates of the authors in the study are equal. Declaration of Conflict: There is no potential conflict of interest in the study. Funding: No funding was received from any institution or organization for this study. Statement of Use for Artificial Intelligence and Its Types: Artificial intelligence and its various types were not used in the writing of this article. Data Sharing Statement: We declare that, upon reasonable request for the purpose of verifying the findings, we can share the data of this study according to the conditions specified in the relevant section of the "ethical principles and publication policy". Note: This study is based on a master’s thesis prepared by Kübra Canbolat under the supervision of Assoc. Prof. Dr. Serhat Çoban at the Institute of Social Sciences, Çanakkale Onsekiz Mart University.

Kaynakça

1. Altuntuğ, N. (2012). Kuşaktan kuşağa tüketim olgusu ve geleceğin tüketici profili. Organizasyon ve Yönetim Bilimleri Dergisi, 4(1), 203-212.
2. Aries, P., & Duby, G. (2006). Özel hayatın tarihi 2: Feodal Avrupa'dan Rönesans'a. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
3. Bağlı, M. (2011). Modern bilinç ve mahremiyet. İstanbul: Yarın Yayınları.
4. Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş. ve Demirel, F. (2021). Eğitimde bilimsel araştırma yöntemleri. Ankara: Pegem Akademi.
5. DeCarlo, L. T. (1997). On the meaning and use of kurtosis. Psychological Methods, 2(3), 292-307.
6. Fischer, S. H. M. (1998). Privacy and security at risk in the global information society. Information, Communication & Society, 1(4), 420-441.
7. Gavison, R. (1980). Privacy and the limits of law. The Yale Law Journal, 89(3), 421-471.
8. Geçtan, E. (2020). Zamane. İstanbul: Metis Yayınları.

9. Gencarelli, T. (2014). Baby boomers and popular culture: An inquiry into America's most powerful generation. California: Praeger.
10. Giddens, A. (2010). Modernite ve bireysel kimlik. İstanbul: Say Yayınları.
11. Groeneveld, R. A. ve Meeden, G. (1984). Measuring skewness and kurtosis. The Statistician, 33, 391-399.
12. Harris, M. S. (1921). The positive philosophy of Auguste Comte (Doctoral dissertation, Cornell University).
13. Hopkins, K. D. ve Weeks, D. L. (1990). Tests for normality and measures of skewness and kurtosis: Their place in research reporting. Educational and Psychological Measurement, 50, 717-729.
14. Korkmaz, Ö., Vergili, M. ve Karadaş, E. (2021). Çevrimiçi mahremiyet farkındalık ölçeğinin geliştirilmesi: Güvenirlik ve geçerlilik çalışması. Türkiye Bilimsel Araştırmalar Dergisi, 6(2), 297-311.
15. Lokke, E. (2018). Mahremiyet: Dijital toplumda özel hayat. İstanbul: Koç Üniversitesi Yayınları.
16. McCrindle, M. ve Wolfinger, E. (2011). The ABC of XYZ: Understanding the global generations. Sydney: UNSW Press.
17. McKeon, M. (2005). The secret history of domesticity. Baltimore: The Johns Hopkins University Press.
18. McLuhan, M. (2001). Global köy. İstanbul: Scala Yayıncılık.
19. Mercan, N. (2016). X, Y ve Z kuşağı kadınların farklı tüketim alışkanlıklarının modern dünyada inşa edilmesi. KADEM Kadın Araştırmaları Dergisi, 2(1), 59-70.
20. Meyers, D., Meyers, B. ve Meyers Walker, E. (2011). Look to Lazarus: The big store. SC: History Press.
21. Moors, J. J. A. (1986). The meaning of kurtosis: Darlington reexamined. The American Statistician, 40, 283-284.
22. Schuman, H., & Scott, J. (1989). Generations and collective memories. American Sociological Review, 54(3), 359– 381. https://doi.org/10.2307/2095611
23. Seymen, A. F. (2017). Y ve Z kuşak insanı özelliklerinin Milli Eğitim Bakanlığı 2014-2019 stratejik programı ve TÜBİTAK Vizyon 2023 öngörüleri ile ilişkilendirilmesi. Kent Akademisi, 10(32), 467-489.
24. Solak, S. S. (2017). Mekân-kimlik etkileşimi: Kavramsal ve kuramsal bir bakış. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 6(1), 13-37.
25. Sullivan, S. E., Forret, M. L., Carraher, S. M., & Mainiero, L. A. (2009). Using the kaleidoscope career model to examine generational differences in work attitudes. The Career Development International, 14(3), 284–302.
26. Topçuoğlu, C. (2007). İyi de kim bu Y'ler? Reklamcılar Derneği Dergisi, 5, 1-12.
27. Toruntay, H. (2011). Takım rolleri çalışması: X ve Y kuşağı üzerinde karşılaştırmalı bir araştırma (Yüksek lisans tezi). İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
28. Türk Dil Kurumu. (2025). Mahremiyet. Erişim adresi: https://sozluk.gov.tr/