Araştırma Makalesi

Ekonomik Büyüme, Çevresel Vergiler, Demokrasi, Dışa Açıklık ve Kentleşme Türkiye’de Ekolojik Ayak İzini Etkiliyor mu?

Cilt: 15 Sayı: 3 26 Temmuz 2026
PDF İndir
TR EN

Ekonomik Büyüme, Çevresel Vergiler, Demokrasi, Dışa Açıklık ve Kentleşme Türkiye’de Ekolojik Ayak İzini Etkiliyor mu?

Öz

Bu çalışmada, Türkiye’de 1994-2022 dönemi için demokrasi, çevresel vergiler, gayrisafi yurt içi hasıla (GSYİH), dışa açıklık ve kentleşmenin ekolojik ayak izi (EAİ) üzerindeki uzun dönemli etkileri incelenmektedir. Çalışmada Fourier Bootstrap Destekli ARDL ve Toda–Yamamoto nedensellik analizleri kullanılmıştır. Çalışma bulgularına göre, demokrasi düzeyi ve ekonomik büyüme ekolojik ayak izi üzerinde uzun dönemde pozitif ve istatistiksel olarak anlamlı bir etkiye sahip olup çevreyi bozmaktadır. Buna karşın, çevresel vergiler, dışa açıklık ve kentleşmenin ekolojik ayak izi üzerinde negatif etkiye sahip olup uzun dönemde çevre üzerinde olumlu etkiye sahiptir. Bu ampirik sonuçlar, sürdürülebilir vergi politikaları, uluslararası teknoloji transferleri ve sürdürülebilir kentsel büyüme stratejilerinin potansiyel faydalarına işaret etmektedir. Eşbütünleşme bulgularının dayanıklılık testi için Fourier Toda-Yamamoto nedensellik analizi uygulanmıştır. Nedensellik analizi sonuçları, demokrasinin, çevresel vergilerin ve kentsel nüfusun ekolojik ayak izi üzerinde tek yönlü etkisinin olduğunu, buna karşılık GSYİH’nin ve dışa açıklığın EAİ üzerinde anlamlı bir etkisinin olmadığını göstermektedir. Sonuç olarak, demokratikleşme ve ekonomik büyüme ekolojik etkileri artırırken, çevresel vergilerin ekolojik ayak izini azaltmada etkili araçlar olduğu anlaşılmaktadır. Ancak ekonomik kalkınmanın ekolojik sürdürülebilirlik ile uyumlu bir şekilde sürdürülmesi, Türkiye açısından karmaşık bir sorun oluşturmaya devam etmekte, bu da ülkenin ekonomik hedefleriyle uyumlu, iyi tasarlanmış çevre politikalarına duyulan ihtiyacı ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

Etik Beyan

“Ekonomik Büyüme, Çevresel Vergiler, Demokrasi, Dışa Açıklık ve Kentleşme Türkiye’de Ekolojik Ayak İzini Etkiliyor mu?” başlıklı çalışmanın yazım sürecinde bilimsel kurallara, etik ve alıntı kurallarına uyulmuş; toplanan veriler üzerinde herhangi bir tahrifat yapılmamış ve bu çalışma herhangi başka bir akademik yayın ortamına değerlendirme için gönderilmemiştir. Bu araştırma da etik kurul kararı zorunluluğu bulunmamaktadır. Araştırmacıların Katkı Oranı Beyanı: Yazarların çalışmadaki katkı oranları eşittir. Çatışma Beyanı: Çalışmada herhangi bir potansiyel çıkar çatışması söz konusu değildir. Finansman: Bu çalışma için herhangi bir kurum veya kuruluştan destek alınmamıştır. Yapay Zeka ve Türleri Kullanım Beyanı: Bu makalenin hazırlanması sırasında, yapay zeka destekli araçlar, özellikle ChatGPT, yalnızca İngilizceye çeviri yapmak ve seçilen cümlelerin dil, dilbilgisi ve okunabilirliğini iyileştirmek amacıyla sınırlı ölçüde kullanılmıştır. Bu aracın kullanımının ardından yazarlar, yapay zeka desteğiyle hazırlanan tüm içeriği dikkatle gözden geçirip düzeltmişlerdir ve yayınlanan makalenin doğruluğu, bütünlüğü ve nihai içeriği konusunda tüm sorumluluğu üstlenmektedirler.. Veri Paylaşım Beyanı: Bu çalışmanın verilerini bulguların doğrulanması amacıyla makul bir talep üzerine “etik ilkeler ve yayın politikası”nın ilgili kısmında belirtilen şartlara göre paylaşabileceğimizi beyan ederiz.

Kaynakça

  1. Acheampong, A. O., Opoku, E. E. O., & Dzator, J. (2022). Does democracy really improve environmental quality? Empirical contribution to the environmental politics debate. Energy Economics, 109, 105942. https://doi.org/10.1016/j.eneco.2022.105942
  2. Adams, S., Adom, P. K., & Klobodu, E. K. M. (2016). Urbanization, regime type and durability, and environmental degradation in Ghana. Environmental Science and Pollution Research, 23, 23825-23839. https://doi.org/10.1007/s11356-016-7513-4
  3. Ahmad, M., & Satrovic, E. (2023). How do transportation-based environmental taxation and globalization contribute to ecological sustainability?. Ecological Informatics, 74, 102009.
  4. Ahmed, Z., Ahmad, M., Rjoub, H., Kalugina, O. A., & Hussain, N. (2022a). Economic growth, renewable energy consumption, and ecological footprint: Exploring the role of environmental regulations and democracy in sustainable development. Sustainable Development, 30(4), 595-605. https://doi.org/10.1002/sd.2251
  5. Ahmed, Z., Adebayo, T. S., Udemba, E. N., Murshed, M., & Kirikkaleli, D. (2022b). Effects of economic complexity, economic growth, and renewable energy technology budgets on ecological footprint: the role of democratic accountability. Environmental Science and Pollution Research, 29(17), 24925-24940. https://doi.org/10.1007/s11356-021-17673-2
  6. Ahmed, Z., Asghar, M. M., Malik, M. N., & Nawaz, K. (2020). Moving towards a sustainable environment: the dynamic linkage between natural resources, human capital, urbanization, economic growth, and ecological footprint in China. Resources Policy, 67, 101677. https://doi.org/10.1016/j.resourpol.2020.101677
  7. Ahmed, Z., Caglar, A. E., & Murshed, M. (2022c). A path towards environmental sustainability: the role of clean energy and democracy in ecological footprint of Pakistan. Journal of Cleaner Production, 358, 132007. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2022.132007
  8. Ahmed Z, Wang Z (2019) Investigating the impact of human capital on the ecological footprint in India: an empirical analysis. Environ Sci Pollut Res 26(26):26782–26796. https://doi.org/ 10.1007/s11356-019-05911-7

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Ekonometrik ve İstatistiksel Yöntemler, Ekolojik İktisat, Politik Ekonomi, Uluslararası İktisat (Diğer), Kamu Ekonomisi - Vergilendirme ve Gelir

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

26 Temmuz 2026

Gönderilme Tarihi

6 Haziran 2025

Kabul Tarihi

17 Haziran 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 15 Sayı: 3

Kaynak Göster

APA
Öztutuş, F., Polat, İ. H., & Polat, Ü. (2026). Ekonomik Büyüme, Çevresel Vergiler, Demokrasi, Dışa Açıklık ve Kentleşme Türkiye’de Ekolojik Ayak İzini Etkiliyor mu? MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 15(3), 1001-1020. https://izlik.org/JA53GJ78BN
AMA
1.Öztutuş F, Polat İH, Polat Ü. Ekonomik Büyüme, Çevresel Vergiler, Demokrasi, Dışa Açıklık ve Kentleşme Türkiye’de Ekolojik Ayak İzini Etkiliyor mu? MJSS. 2026;15(3):1001-1020. https://izlik.org/JA53GJ78BN
Chicago
Öztutuş, Ferhat, İbrahim Halil Polat, ve Ümmügülsüm Polat. 2026. “Ekonomik Büyüme, Çevresel Vergiler, Demokrasi, Dışa Açıklık ve Kentleşme Türkiye’de Ekolojik Ayak İzini Etkiliyor mu?”. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi 15 (3): 1001-20. https://izlik.org/JA53GJ78BN.
EndNote
Öztutuş F, Polat İH, Polat Ü (01 Temmuz 2026) Ekonomik Büyüme, Çevresel Vergiler, Demokrasi, Dışa Açıklık ve Kentleşme Türkiye’de Ekolojik Ayak İzini Etkiliyor mu? MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi 15 3 1001–1020.
IEEE
[1]F. Öztutuş, İ. H. Polat, ve Ü. Polat, “Ekonomik Büyüme, Çevresel Vergiler, Demokrasi, Dışa Açıklık ve Kentleşme Türkiye’de Ekolojik Ayak İzini Etkiliyor mu?”, MJSS, c. 15, sy 3, ss. 1001–1020, Tem. 2026, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA53GJ78BN
ISNAD
Öztutuş, Ferhat - Polat, İbrahim Halil - Polat, Ümmügülsüm. “Ekonomik Büyüme, Çevresel Vergiler, Demokrasi, Dışa Açıklık ve Kentleşme Türkiye’de Ekolojik Ayak İzini Etkiliyor mu?”. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi 15/3 (01 Temmuz 2026): 1001-1020. https://izlik.org/JA53GJ78BN.
JAMA
1.Öztutuş F, Polat İH, Polat Ü. Ekonomik Büyüme, Çevresel Vergiler, Demokrasi, Dışa Açıklık ve Kentleşme Türkiye’de Ekolojik Ayak İzini Etkiliyor mu? MJSS. 2026;15:1001–1020.
MLA
Öztutuş, Ferhat, vd. “Ekonomik Büyüme, Çevresel Vergiler, Demokrasi, Dışa Açıklık ve Kentleşme Türkiye’de Ekolojik Ayak İzini Etkiliyor mu?”. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, c. 15, sy 3, Temmuz 2026, ss. 1001-20, https://izlik.org/JA53GJ78BN.
Vancouver
1.Ferhat Öztutuş, İbrahim Halil Polat, Ümmügülsüm Polat. Ekonomik Büyüme, Çevresel Vergiler, Demokrasi, Dışa Açıklık ve Kentleşme Türkiye’de Ekolojik Ayak İzini Etkiliyor mu? MJSS [Internet]. 01 Temmuz 2026;15(3):1001-20. Erişim adresi: https://izlik.org/JA53GJ78BN

MANAS Journal of Social Studies (MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi)     

Yayınlanan sayılar, sayı dosyaları ve makale dosyaları creative commons CC-BY-NC-ND 4.0 lisanslıdır. 

Sitemiz içerikleri ise creative commons CC-BY-NC 4.0 lisanslıdır.