Ekonomik Büyüme, Çevresel Vergiler, Demokrasi, Dışa Açıklık ve Kentleşme Türkiye’de Ekolojik Ayak İzini Etkiliyor mu?
Öz
Bu çalışmada, Türkiye’de 1994-2022 dönemi için demokrasi, çevresel vergiler, gayrisafi yurt içi hasıla (GSYİH), dışa açıklık ve kentleşmenin ekolojik ayak izi (EAİ) üzerindeki uzun dönemli etkileri incelenmektedir. Çalışmada Fourier Bootstrap Destekli ARDL ve Toda–Yamamoto nedensellik analizleri kullanılmıştır. Çalışma bulgularına göre, demokrasi düzeyi ve ekonomik büyüme ekolojik ayak izi üzerinde uzun dönemde pozitif ve istatistiksel olarak anlamlı bir etkiye sahip olup çevreyi bozmaktadır. Buna karşın, çevresel vergiler, dışa açıklık ve kentleşmenin ekolojik ayak izi üzerinde negatif etkiye sahip olup uzun dönemde çevre üzerinde olumlu etkiye sahiptir. Bu ampirik sonuçlar, sürdürülebilir vergi politikaları, uluslararası teknoloji transferleri ve sürdürülebilir kentsel büyüme stratejilerinin potansiyel faydalarına işaret etmektedir. Eşbütünleşme bulgularının dayanıklılık testi için Fourier Toda-Yamamoto nedensellik analizi uygulanmıştır. Nedensellik analizi sonuçları, demokrasinin, çevresel vergilerin ve kentsel nüfusun ekolojik ayak izi üzerinde tek yönlü etkisinin olduğunu, buna karşılık GSYİH’nin ve dışa açıklığın EAİ üzerinde anlamlı bir etkisinin olmadığını göstermektedir. Sonuç olarak, demokratikleşme ve ekonomik büyüme ekolojik etkileri artırırken, çevresel vergilerin ekolojik ayak izini azaltmada etkili araçlar olduğu anlaşılmaktadır. Ancak ekonomik kalkınmanın ekolojik sürdürülebilirlik ile uyumlu bir şekilde sürdürülmesi, Türkiye açısından karmaşık bir sorun oluşturmaya devam etmekte, bu da ülkenin ekonomik hedefleriyle uyumlu, iyi tasarlanmış çevre politikalarına duyulan ihtiyacı ortaya koymaktadır.
Anahtar Kelimeler
Etik Beyan
Kaynakça
- Acheampong, A. O., Opoku, E. E. O., & Dzator, J. (2022). Does democracy really improve environmental quality? Empirical contribution to the environmental politics debate. Energy Economics, 109, 105942. https://doi.org/10.1016/j.eneco.2022.105942
- Adams, S., Adom, P. K., & Klobodu, E. K. M. (2016). Urbanization, regime type and durability, and environmental degradation in Ghana. Environmental Science and Pollution Research, 23, 23825-23839. https://doi.org/10.1007/s11356-016-7513-4
- Ahmad, M., & Satrovic, E. (2023). How do transportation-based environmental taxation and globalization contribute to ecological sustainability?. Ecological Informatics, 74, 102009.
- Ahmed, Z., Ahmad, M., Rjoub, H., Kalugina, O. A., & Hussain, N. (2022a). Economic growth, renewable energy consumption, and ecological footprint: Exploring the role of environmental regulations and democracy in sustainable development. Sustainable Development, 30(4), 595-605. https://doi.org/10.1002/sd.2251
- Ahmed, Z., Adebayo, T. S., Udemba, E. N., Murshed, M., & Kirikkaleli, D. (2022b). Effects of economic complexity, economic growth, and renewable energy technology budgets on ecological footprint: the role of democratic accountability. Environmental Science and Pollution Research, 29(17), 24925-24940. https://doi.org/10.1007/s11356-021-17673-2
- Ahmed, Z., Asghar, M. M., Malik, M. N., & Nawaz, K. (2020). Moving towards a sustainable environment: the dynamic linkage between natural resources, human capital, urbanization, economic growth, and ecological footprint in China. Resources Policy, 67, 101677. https://doi.org/10.1016/j.resourpol.2020.101677
- Ahmed, Z., Caglar, A. E., & Murshed, M. (2022c). A path towards environmental sustainability: the role of clean energy and democracy in ecological footprint of Pakistan. Journal of Cleaner Production, 358, 132007. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2022.132007
- Ahmed Z, Wang Z (2019) Investigating the impact of human capital on the ecological footprint in India: an empirical analysis. Environ Sci Pollut Res 26(26):26782–26796. https://doi.org/ 10.1007/s11356-019-05911-7
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Ekonometrik ve İstatistiksel Yöntemler, Ekolojik İktisat, Politik Ekonomi, Uluslararası İktisat (Diğer), Kamu Ekonomisi - Vergilendirme ve Gelir
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yayımlanma Tarihi
26 Temmuz 2026
Gönderilme Tarihi
6 Haziran 2025
Kabul Tarihi
17 Haziran 2026
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Cilt: 15 Sayı: 3