Yoksulluk ve İşsizliğe Etkileri Açısından Evrensel Temel Gelir ve Zekât: Türkiye Üzerine Karşılaştırmalı Bir Analiz

Öz

Bu çalışma, literatürde genellikle ayrı ayrı ele alınan evrensel temel gelir ile İslam ekonomisinin önemli bir bileşeni olan zekât mekanizmalarını karşılaştırmalı bir çerçevede incelemektedir. Çalışmada, Türkiye için yoksulluk, işsizlik ve enflasyon göstergeleri ile evrensel temel gelir ve zekâtı temsilen belirlenen değişkenler arasındaki ilişkiler ampirik olarak analiz edilmiştir. Analizde, değişkenler arasındaki kısa ve uzun dönem ilişkilerin belirlenmesine imkân tanıyan ARDL sınır testi yaklaşımı kullanılmış ve modelin geçerliliği ilgili tanısal testler aracılığıyla değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular, evrensel temel gelir benzeri nakit transfer mekanizmalarının uzun dönemde yoksulluğun azaltılmasına katkı sağladığını ancak maliyet ve olası enflasyonist etkiler nedeniyle dikkatli tasarlanması gerektiğini göstermektedir. Zekât mekanizmasının ise düzenli ve kurumsal bir yapı içinde uygulandığında gelir dağılımını iyileştirme ve yoksulluğu azaltma açısından daha istikrarlı sonuçlar ürettiği tespit edilmiştir. Çalışma bulguları, evrensel temel gelir ve zekâtın birbirine alternatif değil, uygun mali ve kurumsal çerçeveler altında tamamlayıcı sosyal politika araçları olarak değerlendirilebileceğine işaret etmektedir. Bu yönüyle çalışma, sosyal politika tasarımlarına bütüncül bir bakış sunmayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Evrensel Temel Gelir (ETG)
• Zekat
• Yoksulluk
• Gelir Dağılımı
• Sosyal Politika

Etik Beyan

“Yoksulluk ve İşsizliğe Etkileri Açısından Evrensel Temel Gelir ve Zekât: Türkiye Üzerine Karşılaştırmalı Bir Analiz” başlıklı çalışmanın yazım sürecinde bilimsel kurallara, etik ve alıntı kurallarına uyulmuş; toplanan veriler üzerinde herhangi bir tahrifat yapılmamış ve bu çalışma herhangi başka bir akademik yayın ortamına değerlendirme için gönderilmemiştir. Bu araştırma da etik kurul kararı zorunluluğu bulunmamaktadır. Araştırmacıların Katkı Oranı Beyanı: Bu makale iki yazar tarafından hazırlanmıştır. Katkı oranları: Yazar 1 %70, Yazar 2 %30. Çatışma Beyanı: Çalışmada herhangi bir potansiyel çıkar çatışması söz konusu değildir. Finansman: Bu çalışma için herhangi bir kurum veya kuruluştan destek alınmamıştır. Yapay Zeka ve Türleri Kullanım Beyanı: Yazarlar, yapay zeka araçlarının yalnızca dil düzenleme ve son okuma amacıyla (ör. Gemini AI, DeepL) kullanıldığını, tüm çıktıların yazarlar tarafından gözden geçirildiğini, makalenin içeriğine ilişkin tüm sorumluluğun yazarlara ait olduğunu ve bu araçların etik ilkelere ve derginin yayın politikalarına uygun biçimde kullanıldığını beyan eder. Veri Paylaşım Beyanı: Bu çalışmanın verilerini bulguların doğrulanması amacıyla makul bir talep üzerine “etik ilkeler ve yayın politikası”nın ilgili kısmında belirtilen şartlara göre paylaşabileceğimizi beyan ederiz. Not: Bu çalışma, Ubeydullah ŞENER tarafından hazırlanmış olan “Evrensel Temel Gelir Modeli ile İslam Ekonomisinde Zekât Uygulamasının Karşılaştırılması” (Doktora Tezi, Kırgızistan- Türkiye Manas Üniversitesi, 2024) başlıklı tezden üretilmiştir.

Teşekkür

Bu makale, Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi’nde hazırlanan doktora tezinden türetilmiştir. Tez sürecindeki değerli katkılarından dolayı tez danışmanım Prof. Dr. İbrahim Halil Sugözü’ne ve jüri üyelerine teşekkür ederim.

Universal Basic Income and Zakat in Terms of Their Effects on Poverty and Unemployment: A Comparative Analysis for Türkiye

Öz

This study examines universal basic income and zakat, which are generally addressed separately in the literature, within a comparative framework. Using data for Türkiye, the study empirically analyzes the relationships between poverty, unemployment, and inflation indicators and variables representing universal basic income and zakat mechanisms. As the main methodological approach, the ARDL bounds testing technique is employed to identify short- and long-run relationships among the variables, and the validity of the estimated model is assessed through standard diagnostic tests. The findings indicate that universal basic income–type cash transfer mechanisms contribute to poverty reduction in the long run, although their design requires caution due to fiscal costs and potential inflationary pressures. The zakat mechanism, when implemented within a regular and institutionalized framework, is found to produce more stable outcomes in terms of improving income distribution and alleviating poverty. The results further suggest that universal basic income and zakat should not be viewed as alternative policy tools but rather as complementary social policy instruments under appropriate fiscal and institutional conditions. In this respect, the study aims to contribute to literature by offering a more holistic perspective for the design of inclusive and sustainable social policy frameworks, particularly in developing economies.

Anahtar Kelimeler

• Universal Basic Income (UBI)
• Zakat
• Poverty
• Income Distribution
• Social Policy

Etik Beyan

During the writing process of the study “Universal Basic Income and Zakat in Terms of Their Effects on Poverty and Unemployment: A Comparative Analysis for Türkiye” scientific rules, ethical and citation rules were followed. No falsification was made on the collected data and this study was not sent to any other academic publication medium for evaluation. Ethics Committee Permission is not required. Statement of Contribution Rate of Researchers: This article was written by two authors. Contribution percentages: Author 1, 70%; Author 2, 30%. Declaration of Conflict: There is no potential conflict of interest in the study. Funding: No funding was received from any institution or organization for this study. Statement of Use for Artificial Intelligence and Its Types: The authors declare that artificial intelligence tools were used only for language editing and proofreading (e.g., Gemini AI, DeepL), that all outputs were reviewed by the authors, who assume full responsibility for the manuscript's content, and that these tools were used in accordance with ethical principles and the journal's editorial policies. Data Sharing Statement: We declare that, upon reasonable request for the purpose of verifying the findings, we can share the data of this study according to the conditions specified in the relevant section of the "ethical principles and publication policy". Note: This study is based on the dissertation titled “A Comparison of the Universal Basic Income Model and the Practice of Zakat in Islamic Economics” (Ph.D. Dissertation, Kyrgyzstan-Turkey Manas University, 2024) by Ubeydullah ŞENER.

Teşekkür

This article is derived from the doctoral dissertation completed at Kyrgyzstan-Turkey Manas University. I would like to thank my thesis advisor Prof. Dr. İbrahim Halil Sugözü and the jury members for their valuable contributions during the dissertation process.

Kaynakça

1. Acemoğlu, D., & Restrepo, P. (2018). Modeling automation. AEA Papers and Proceedings, 108, 48–53. https://doi.org/10.1257/pandp.20181020
2. Ahmed, H. (2004). Role of zakat and awqaf in poverty alleviation. Islamic Research and Training Institute, Islamic Development Bank.
3. Akkas, A. (2006). An Islamic alternative to poverty alleviation: The PARSHI. Dhaka.
4. Akram, M., & Afzal, M. (2022). Dynamic role of zakat in alleviating poverty: A case study of Pakistan. Research Journal of Social Science, 4(1).
5. Anwar, A., Alamsah, A., & Arista, S. (2022). Pemikiran ekonomi Islam Monzer Kahf. Islamika: Jurnal Ilmu-Ilmu Keislaman, 22(2), 161–173. https://doi.org/10.32939/islamika.v22i2.1080
6. Arcarons, J., Raventós, D., & Torrens, L. (2014). Feasibility of financing a basic income. Basic Income Studies, 9(1– 2). https://doi.org/10.1515/bis-2014-0005
7. Attanasio, O., & Mesnard, A. (2006). The impact of a conditional cash transfer programme on consumption in Colombia. Fiscal Studies, 27(4), 421–442. https://doi.org/10.1111/j.1475-5890.2006.00041.x
8. Aziz, M. R. (2012). Introduction to Islamic institutions in economics and finance. USIM Press.

9. Banerjee, A., Niehaus, P., & Suri, T. (2019). Universal basic income in the developing world. Annual Review of Economics, 11, 959–983. https://doi.org/10.1146/annurev-economics-080218-030229
10. Basic Income Earth Network. (n.d.). Basic income experiments and pilot programs. https://basicincome.org
11. Bastagli, F., Hagen-Zanker, J., Harman, L., Barca, V., Sturge, G., & Schmidt, T. (2019). The impact of cash transfers: A review of the evidence from low- and middle-income countries. Journal of Social Policy, 48(3), 569–594. https://doi.org/10.1017/S0047279418000715
12. BAZNAS. (2023). Zakat outlook Indonesia 2023. Center of Strategic Studies. https://www.puskasbaznas.go.id
13. Bazzi, S., Sumarto, S., & Suryahadi, A. (2015). It’s all in the timing: Cash transfers and consumption smoothing in a developing country. Journal of Economic Behavior & Organization, 119, 267–288. https://doi.org/10.1016/j.jebo.2015.08.010
14. Beken, H. G. (2021). Evrensel temel gelir deneyi ve projelerinin değerlendirilmesine teorik bir bakış. Çalışma İlişkileri Dergisi, 12(2), 154–185.
15. Benthall, J. (1999). Financial worship: The Quranic injunction to almsgiving. Journal of the Royal Anthropological Institute, 5(1), 27–42. https://doi.org/10.2307/2660961
16. Bidadanure, J. U. (2019). The political theory of universal basic income. Annual Review of Political Science, 22, 481–501. https://doi.org/10.1146/annurev-polisci-050317-070954
17. Bilen, M., & Terzi, G. (2019). Türkiye'de yoksulluk sorunu ile mücadelede zekât. İslam Ekonomisi ve Finansı Dergisi, 5(2), 133–167.
18. Boz, A. (2025). Basic income: Is it feasible in Türkiye? Sosyoekonomi, 33(65), 119–136. https://doi.org/10.17233/sosyoekonomi.2025.03.06
19. Bregman, R. (2017). Utopia for realists: How we can build the ideal world. Bloomsbury.
20. Chapra, M. U. (2008). The Islamic vision of development in the light of Maqāṣid al-Sharīʿah. Islamic Research and Training Institute.
21. Cheema, I., Farhat, M., Binci, M., Asmat, R., Javeed, S., & O’Leary, S. (2014). Benazir income support programme: First follow-up impact evaluation report. Oxford Policy Management.
22. Clark, C. M. (2005). Financing universal basic income: Distributional and fiscal effects. Review of Social Economy, 63(1), 31–54. https://doi.org/10.1080/00346760500061259
23. Clark, C. M. (2021). Development policy and the poor, part 2: Preferential option for the poor. American Journal of Economics and Sociology, 80(4), 1131–1154. https://doi.org/10.1111/ajes.12425
24. Collins, M. (2012). Estimating the cost of a basic income for Ireland. BIEN Congress. https://basicincome.org
25. De Vries, G. J., Gentile, E., Miroudot, S., & Wacker, K. M. (2020). The rise of robots and the fall of routine jobs. Labour Economics, 66, 101885. https://doi.org/10.1016/j.labeco.2020.101885
26. Foner, E. (2000). The story of American freedom. Papermac.
27. Gallien, M., Javed, U., & van den Boogaard, W. (2024). Zakat, redistribution, and social protection during crises. World Development, 176, 106497. https://doi.org/10.1016/j.worlddev.2023.106497
28. GiveDirectly. (2023). Long-run impacts of universal basic income: Evidence from Kenya. https://www.givedirectly.org
29. Hamedani, M., Markus, H. R., & Fu, A. (2013). In the land of the free, interdependent action undermines motivation. Psychological Science, 24(2), 189–196. https://doi.org/10.1177/0956797612452864
30. Hamilton, L., & Mulvale, J. (2019). Human again: The (unrealized) promise of basic income in Ontario. Journal of Poverty, 23(4), 1–24. https://doi.org/10.1080/10875549.2019.1616242
31. Hasan, A., & Choudhury, M. A. (2019). Islamic economics: Theory and practice. Routledge. https://doi.org/10.4324/9780429432088
32. Hossain, M. Z. (2012). Zakat in Islam: A powerful poverty alleviating instrument for Islamic countries. International Journal of Economic Development Research and Investment, 3(1).
33. Hoynes, H., & Rothstein, J. (2019). Universal basic income in the US and advanced countries. Annual Review of Economics, 11, 929–958. https://doi.org/10.1146/annurev-economics-080218-030237
34. International Labour Organization. (2024). ILO. World employment and social outlook: Trends 2024. https://www.ilo.org
35. International Monetary Fund. (2021). Turkey: Article IV consultation. https://www.imf.org
36. Iyer, R., Koleva, S., Graham, J., Ditto, P., & Haidt, J. (2012). Understanding libertarian morality. PLoS ONE, 7(8), e42366. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0042366
37. Japarova, D., & Shener, U. (2021). Türkiye’de katılım bankalarının finans sektörü içindeki yeri ve geleceği. Reforma, 2(90), 33–43. https://izlik.org/JA56UA24JE
38. Jedidia, K. B., & Guerbouj, K. (2021). Effects of zakat on economic growth and poverty reduction. International Journal of Development Issues, 20(1), 126–142. https://doi.org/10.1108/IJDI-05-2020-0100
39. Kahf, M. (2010). Zakah. In Studies in Islamic economics. Islamic Research and Training Institute. https://monzer.kahf.com
40. Kahvecioğlu, F., & Çakmak, E. (2022). Evrensel temel gelir: Türkiye için bir değerlendirme. Sosyal Güvence, 12(2), 185–210. https://doi.org/10.21441/sosyalguvence.1094359
41. Kangas, O., Ylikännö, M., Jauhiainen, S., & Simanainen, M. (2019). The basic income experiment 2017–2018 in Finland. Ministry of Social Affairs and Health.
42. Karadavi, Y. A. (1999). Fiqh al-zakah (M. Kahf, Trans.). King Abdulaziz University.
43. Kaya, M. (2019). Türkiye’de bir sosyal harcama olarak evrensel temel gelir. Politik Ekonomik Kuram, 3(1), 129–149. https://doi.org/10.30586/pek.516465
44. King, M. L., Jr. (1967/2010). Where do we go from here: Chaos or community? Beacon Press.
45. Malik, S. J., Hussain, M., & Shirazi, N. S. (1994). Role of infaq in poverty alleviation in Pakistan. Pakistan Development Review, 935–952.
46. Murray, C. (2016). In our hands: A plan to replace the welfare state. AEI Press.
47. Nadzri, F., AbdRahman, R., & Omar, N. (2012). Zakat and poverty alleviation. International Journal of Arts and Commerce, 1(7).
48. OECD. (2019). OECD employment outlook 2019: The future of work. OECD Publishing.
49. OECD. (2021). Basic income as a policy option: Can it add up? OECD Publishing.
50. Ortiz, I., Behrendt, C., Acuña-Ulate, A., & Anh, N. Q. (2018). Universal basic income proposals in light of ILO standards. https://doi.org/10.2139/ssrn.3208737
51. Pesaran, M., Shin, Y., & Smith, R. (1999). Pooled mean group estimation. Journal of the American Statistical Association, 94(446), 621–634.
52. Pesaran, M., Shin, Y., & Smith, R. (2001). Bounds testing approaches to the analysis of level relationships. Journal of Applied Econometrics, 16, 289–326.
53. Quraishi, M. A. (1999). The institution of zakat and its economic impact. In Proceedings of the Second Harvard University Forum on Islamic Finance (pp. 77–81).
54. Saoqi, A. A., Beik, I. S., Ascarya, & Kasri, R. A. (2025). Does zakat help households move out of poverty? Journal of Social Policy. Advance online publication. https://doi.org/10.1017/S0047279424000XXX
55. Sapmaz, H. (2021). Evrensel temel gelirin Türkiye’de uygulanabilirliği. Uluslararası Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 7(4), 25–35.
56. Sohag, K., Mahmud, K. T., Alam, F., & Samargandi, N. (2015). Can zakat system alleviate rural poverty in Bangladesh? Journal of Poverty, 19(3), 261–277. https://doi.org/10.1080/10875549.2014.999974
57. Standing, G. (2011). The precariat: The new dangerous class. Journal of Social Policy, 42(2), 416–418. https://doi.org/10.1017/S0047279412000876
58. Standing, G. (2017a). Basic income: And how we can make it happen. Penguin.
59. Standing, G. (2017b). Temel gelir (C. Demirdöğdü, Trans.). Can Sanat Yayınları.
60. Stockton Economic Empowerment Demonstration. (2022). Preliminary analysis: SEED’s impact on employment, income stability, and well-being. Economic Security Project. https://www.economicsecurityproject.org/seed/
61. Sugözü, İ. H. (2017). İslam ekonomisi ve adil ekonomik düzen. Journal of Turkish Studies, 12(8), 185–210.
62. Şahin, S. Ç., & Kılıç, İ. E. (2021). Basic income and its applicability in Turkey. New Perspectives on Turkey, 65, 6–26. https://doi.org/10.1017/npt.2021.27
63. Şener, U. (2024). Evrensel temel gelir modeli ile İslam ekonomisinde zekât uygulamasının karşılaştırılması. Doktora Tezi, Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi.
64. Thomas, M., Baker, C., & Armstrong, K. (2020). Universal basic income, economic insecurity, and mental well- being during the COVID-19 pandemic. Social Policy & Administration, 54(7), 1101–1117. https://doi.org/10.1111/spol.12669
65. Türk-İş. (2023). Kasım 2023 açlık ve yoksulluk sınırı. https://www.turkis.org.tr
66. Türkiye Cumhuriyeti Hazine ve Maliye Bakanlığı. (n.d.). https://www.hmb.gov.tr
67. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası. (n.d.). TCMB. https://www.tcmb.gov.tr
68. Türkiye İstatistik Kurumu. (n.d.). TÜİK. https://www.tuik.gov.tr
69. Türkiye Raporu. (2021). AB genişleme politikasına ilişkin 2021 bilgilendirmesi. Avrupa Komisyonu. https://www.ab.gov.tr
70. United Nations, Department of Economic and Social Affairs, Population Division. (2022). World population prospects 2022. https://www.un.org
71. Van Parijs, P. (1995). Real freedom for all. Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/0198293577.001.0001
72. Van Parijs, P. (2004). Basic income: A simple and powerful idea for the twenty-first century. Politics & Society, 32(1), 7–39. https://doi.org/10.1177/0032329203261095
73. Van Parijs, P. (2013). The universal basic income. Politics & Society, 41(2), 171–182. https://doi.org/10.1177/0032329213483106
74. Visser, H. (2019). Islamic finance: Principles and practice (3rd ed.). Edward Elgar. https://doi.org/10.4337/9781781001745
75. Widerquist, K., Noguera, J. A., Vanderborght, Y., & De Wispelaere, J. (2017). Basic income: An anthology of contemporary research. https://doi.org/10.1515/bis-2017-0007
76. Yusoff, M. B. (2011). Zakat expenditure, school enrollment, and economic growth in Malaysia. International Journal of Business and Social Science, 2(6), 175–181.