Düşünce Kuruluşlarının Finansman ve Kontrolü: Karşılaştırmalı Bir Perspektifle Ulusal ve Uluslararası Hayırseverlik

Öz

İkinci Dünya Savaşı sonrasında ABD ve Batı Avrupa’da sayıları hızlıca artmış olan düşünce kuruluşları, günümüzde küresel bir fenomen olarak yayılmışlardır. Türkiye’de yarım asrı geride bırakmış, 2000’li yıllardan itibaren sayıları ve medya görünümleri artmıştır. Politik, ekonomik, toplumsal ve kültürel sistemlerin ülkeden ülkeye değişen yapısı, düşünce kuruluşlarının gelişimini olumlu veya olumsuz etkileyebilmektedir. Bu anlamda, bir ülkedeki kurumsal hayırseverlik geleneği, düşünce kuruluşlarının gelişimine önemli ölçüde etki etmektedir. Türkiye’de sistemin düşünce kuruluşları açısından yeterince destekleyici olmadığı, politik, ekonomik, toplumsal ve kültürel yönleri bulunan hayırseverliğin düşünce kuruluşlarına yöneltilmesinde bir bilincin ve geleneğin oluşmadığı dile getirilmektedir. Bu çalışma, düşünce kuruluşlarının etki ve güçlerinin sınırlı kalmasına sebep olan finansman sorunlarına odaklanmakta, Türkiye’de hayırseverlik geleneğinin düşünce kuruluşları açısından araştırılması amaçlanmaktadır. Bu doğrultuda Türkiye’de düşünce kuruluşlarının faaliyet raporları derlenmekte, sosyal medya ortamları ve web sayfaları betimsel içerik analizi yöntemi ile incelenmektedir. Sonuç olarak, düşünce kuruluşlarına yönelen hayırseverlik anlayışının Türkiye’de yeterince gelişmediği, mevcut haliyle bu kuruluşları desteklemekten uzak olduğu tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Sivil Toplum Kuruluşları
• Düşünce Kuruluşları
• Finansman Sorunları
• Hayırseverlik
• Üçüncü Sektör

Etik Beyan

“Düşünce Kuruluşlarının Finansman ve Kontrolü: Karşılaştırmalı Bir Perspektifle Ulusal ve Uluslararası Hayırseverlik” başlıklı çalışmanın yazım sürecinde bilimsel kurallara, etik ve alıntı kurallarına uyulmuş; toplanan veriler üzerinde herhangi bir tahrifat yapılmamış ve bu çalışma herhangi başka bir akademik yayın ortamına değerlendirme için gönderilmemiştir. Bu araştırma da etik kurul kararı zorunluluğu bulunmamaktadır. Çatışma Beyanı: Çalışmada herhangi bir potansiyel çıkar çatışması söz konusu değildir. Finansman: Bu çalışma için herhangi bir kurum veya kuruluştan destek alınmamıştır. Yapay Zeka ve Türleri Kullanım Beyanı: Bu makalenin yazımında yapay zeka ve türleri kullanılmamıştır. Veri Paylaşım Beyanı: Bu çalışmanın verilerini bulguların doğrulanması amacıyla makul bir talep üzerine “etik ilkeler ve yayın politikası”nın ilgili kısmında belirtilen şartlara göre paylaşabileceğimi beyan ederim.

Financing and Control of Think Tanks: National and International Philanthropy in Comparative Perspective

Öz

Think tanks, which increased rapidly in number in the US and Western Europe after World War II, have now spread as a global phenomenon. In Turkey, they have left half a century behind them, their numbers and media presence have increased since the 2000s. The changing structure of political, economic, social, and cultural systems from country to country can have a positive or negative impact on the development of think tanks. In this sense, the growth of think tanks is greatly influenced by a nation's institutional philanthropic legacy. It is argued that the system in Turkey does not sufficiently support think tanks and that there is no awareness and tradition of directing philanthropy—which has political, economic, social, and cultural aspects—to think tanks. Focusing on the funding issues that limit the impact and power of think tanks, this study aims to examine the philanthropic tradition in Turkey from the perspective of think tanks. In this context, the annual reports of think tanks in Turkey are compiled, their websites and social media environments are analysed through descriptive content analysis. Consequently, it has been determined that the philanthropy directed towards think tanks in Turkey has not developed sufficiently and is far from supporting these organizations in its current form.

Anahtar Kelimeler

• NGO
• Think Tanks
• Financing Issues
• Philanthropy
• Third Sector

Etik Beyan

During the writing process of the study “Financing and Control of Think Tanks: National and International Philanthropy in Comparative Perspective” scientific rules, ethical and citation rules were followed. No falsification was made on the collected data and this study was not sent to any other academic publication medium for evaluation. Ethics Committee Permission is not required. Declaration of Conflict: There is no potential conflict of interest in the study. Funding: No funding was received from any institution or organization for this study. Statement of Use for Artificial Intelligence and Its Types: Artificial intelligence and its various types were not used in the writing of this article. Data Sharing Statement: I declare that, upon reasonable request for the purpose of verifying the findings, I can share the data of this study according to the conditions specified in the relevant section of the "ethical principles and publication policy".

Kaynakça

1. Abelson, D. E. (2006). Capitol idea: think tanks and US foreign policy. London: McGill-Queen's Press-MQUP.
2. Abelson, D. E. ve Carberry, C. M. (1997). Policy experts in presidential campaigns: a model of think tank recruitment. Presidential Studies Quarterly, 27(4), 679-697.
3. Adloff, F. (2009). What encourages charitable giving and philanthropy? Ageing & Society, 29(8), 1185-1205.
4. Anheier, H. K., ve Daly, S. (2004). Philanthropic foundations: a new global force. Global civil society, 5(2004), 158.
5. Anheier, H. ve Daly, S. (Eds.). (2007). The Politics of Foundations: A Comparative Analysis. Londo: Routledge.
6. Anheier, H. K. ve Toepler, S. (2023). Nonprofit Organizations: Theory, Management, Policy. London: Routledge.
7. Arslan, E. (2009). Düşünce Kuruluşlarının Türkiye Serüveni. Türkiye’de stratejik düşünce kültürü ve stratejik araştırma merkezleri: başlangıcından bugüne Türk düşünce kuruluşları. (Ed. H. Kanbolat ve H. A. Karasar). Ankara: Nobel Yayınları.
8. Ayman, S. G. (2009). Üniversitelerde kurulan stratejik araştırma merkezleri: Boğaziçi Üniversitesi -TÜSİAD Dış Politika Forumu (DIF) örneği. Türkiye’de stratejik düşünce kültürü ve stratejik araştırma merkezleri: başlangıcından bugüne Türk düşünce kuruluşları. (Ed. H. Kanbolat ve H. A. Karasar). Ankara: Nobel Yayınları.

9. Babur, M. M. (2022). Bilgi, iktidar ve politika alanının inşası: Türkiye'de düşünce kuruluşları. Ankara: Nobel Bilimsel Eserler
10. Babur, M. M. ve Suğur, N. (2022). Türkiye’de düşünce kuruluşları: Politik bilginin çeşitliliği, imkânı ve sınırlılıkları. Mülkiye Dergisi, 46(1), 163-201.
11. Backer, T. E. (2000). Strengthening nonprofits: Capacity-building and philanthropy. CA: Human Interaction Research Institute.
12. Bağcı, H. ve Aydın, A. (2009). Dünyada ve Türkiye’de düşünce kuruluşu kültürü. Türkiye’de stratejik düşünce kültürü ve stratejik araştırma merkezleri: başlangıcından bugüne Türk düşünce kuruluşları. (Ed. H. Kanbolat ve H. A. Karasar). Ankara: Nobel Yayınları.
13. Barman, E. (2017). The social bases of philanthropy. Annual Review of Sociology, 43, 271-290.
14. Bora, T. (2022). Plütokrasi. https://birikimdergisi.com/haftalik/11152/plutokrasi (22.10.2024).
15. Bowditch, P. L. (2001). Horace and the gift economy of patronage (Vol. 7). Univ of California Press.
16. Callahan, D. (1999). $1 billion for ideas: Conservative think tanks in the 1990s. Washington: National Committee for Responsive Philanthropy.
17. Callahan, D. (2010). Fortunes of change: The rise of the liberal rich and the remaking of America. John Wiley & Sons.
18. Callahan, D. (2017). The Givers: Wealth, Power, and Philanthropy in a New Gilded Age. New York: Knopf.
19. Campbell, J. L. ve Pedersen, O. K. (2014). The national origins of policy ideas: Knowledge regimes in the United States, France, Germany, and Denmark. The National Origins of Policy Ideas. Princeton University Press.
20. Cockett, R. (1995). Thinking the unthinkable: think-tanks and the economic counter-revolution 1931-1983. London : HarperCollins
21. Cunningham, H. ve Innes, J. (Eds.). (1998). Charity, philanthropy and reform: from the 1690s to 1850. Springer.
22. Çarkoğu, A. ve Ertan G. (2025). Türkiye’de bireysel bağışçılık ve hayırseverlik 2024. İstanbul: TÜSEV Yayınları
23. Çınar, M. (2014). AKP’nin düşünce kuruluşları cephesi. Birikim dergisi, 2014 (7), 82-93.
24. Çizakça, M. (1993). Risk Sermayesi Özel Finans Kurumları ve Para Vakıfları. İstanbul: İslami İlimler Araştırma Vakfı (İSAV).
25. Denham, A. and Garnett, M. (2005). British think tanks and the climate of opinion. London: UCL Press
26. Dergipark. (2024). https:// dergipark.org.tr/tr/ erişim: 28/02/2024.
27. Drezner, D. W. (2017). The ideas industry. Oxford University Press.
28. Dursun, S. (2019). SETA direktörü Burhanettin Duran ile röportaj: Düşünce kuruluşları Türkiye’nin önünü açar. https://www.gercekhayat.com.tr/roportaj/dusunce-kuruluslari-turkiyenin-onunu-acar/(04.04.2025).
29. Ediger, V. Ş. (2009). Türk think tankı’nın olgunlaşma dönemine doğru. Türkiye’de stratejik düşünce kültürü ve stratejik araştırma merkezleri: başlangıcından bugüne Türk düşünce kuruluşları. (Ed. H. Kanbolat ve H. A. Karasar). Ankara: Nobel Yayınları.
30. Ener, M. (2015). Managing Egypt's poor and the politics of benevolence, 1800-1952. Princeton University Press.
31. Fagan, E. J. (2024). The Thinkers: The Rise of Partisan Think Tanks and the Polarization of American Politics. Oxford University Press.
32. Fauzia, A. (2013). Faith and the state: A history of Islamic philanthropy in Indonesia (Vol. 1). Brill.
33. Güvenç, S. (2006). Türkiye’nin dış politikası ve düşünce kuruluşları. Sivil toplum ve dış politika: yeni sorunlar ve yeni aktörler. (Ed. S. C. Mazlum ve E. Doğan). İstanbul: Bağlam Yayınları.
34. Güvenç, S. (2007). Türkiye’de düşünce kuruluşları ve uluslararası ilişkiler disiplini. Uluslararası ilişkiler/international relations, 4(13), 137-144.
35. Hernando, M. G. (2024). On Think Tanks State of the Sector Report 2024. https://onthinktanks.org/2024-state- of-the-sector-report/ (15.04.2025).
36. Kanbolat, H. (2009). Türkiye’de düşünce merkezi kültürünün oluşum süreci: Türkiye’de dış politika ve güvenlik alanındaki düşünce merkezleri. Türkiye’de stratejik düşünce kültürü ve stratejik araştırma merkezleri: başlangıcından bugüne Türk düşünce kuruluşları. (Ed. H. Kanbolat ve H. A. Karasar). Ankara: Nobel Yayınları.
37. Kendall, J. (2003). The voluntary sector: Comparative perspectives in the UK. Psychology Press.
38. Köllner, P. (2011). Think tanks: Their development, global diversity and roles in international affairs.
39. Köllner, P. (2013). Think tanks: the quest to define and to rank them. GIGA Focus International Edition English, 10, ISSN 2196-3940
40. Leeson, P. T., Ryan, M. E. ve Williamson, C. R. (2012). Think tanks. Journal of comparative economics, 40(1), 62- 77.
41. McCarthy, K. D. (2005). American creed: Philanthropy and the rise of civil society, 1700-1865. University of Chicago Press.
42. McGann, J. G. (2007). Think tanks and policy advice in the United States, academics, advisors and advocates. New York: Routledge
43. McGann, J. G. (2009). The think tank index. Foreing Policy Jan/Feb 2009, 82.
44. McGann, J. G. (2016). The fifth estate: Think tanks, public policy, and governance. Brookings Institution Press.
45. McGann, J. (Ed.). (2021a). The Future of Think Tanks and Policy Advice in the United States. Palgrave Macmillan.
46. McGann, J. G. (Ed.). (2021b). The future of think tanks and policy advice around the world. Palgrave Macmillan.
47. McGann, J. G. (2021c). 2020 Global Go To Think Tank Index Report. https://repository.upenn.edu/entities/publication/9f1730fa-da55-40bd-a1f4-1c2b2346b753. (12.12.2024).
48. Medvetz, T. (2012). Murky power: “think tanks” as boundary organizations. Rethinking power in organizations, institutions, and markets research in the sociology of organizations. (Ed. D. Courpasson, D. Golsorkhi, J. J. Sallaz) (2012). Bradford: Emerald Group Publishing.
49. Mills, C. W. (1974). İktidar Seçkinleri. Ankara: Bilgi Yayınevi.
50. Mosley, J. E. ve Galaskiewicz, J. (2010). The role of foundations in shaping social welfare policy and services. American foundations: Roles and contributions, 182-220.
51. Najam, A. (1996). Understanding the third sector: Revisiting the prince, the merchant, and the citizen. Nonprofit management and leadership, 7(2), 203-219.
52. Nurhan, A. (2009). Gelişmekte olan ülkelerde stratejik araştırma kültürü. Türkiye’de stratejik düşünce kültürü ve stratejik araştırma merkezleri: başlangıcından bugüne Türk düşünce kuruluşları. (Ed. H. Kanbolat ve H. A. Karasar). Ankara: Nobel Yayınları.
53. OECD. (2024). Organisation for Economic Co-operation and Development. https://data-explorer.oecd.org/ (07/05/2025).
54. Parmar, I. (2012). Foundations of the American Century: The Ford, Carnegie, and Rockefeller Foundations in the Rise of American Power. Columbia University Press.
55. Pautz, H. (2011). Revisiting the think-tank phenomenon. Public policy and administration, 26(4), 419-435.
56. Payton, R. L. ve Moody, M. P. (2008). Understanding philanthropy: Its meaning and mission. Indiana University Press.
57. Radeva-Costello, M. (2019). Philanthropy and Early Twentieth-century British Literature. London: Routledge.
58. Rich, A. (2005). War of ideas. Stanford Social Innovation Review, 3(1), 18-25.
59. Rothschild, D. (2021). The Crisis of Liberalism and the Future of ThinkTanks. The Future of Think Tanks and Policy Advice in the United States, 133-138.
60. Salamon, L. M. (1999). America's nonprofit sector: A primer. The Foundation Center.
61. Salamon, L. M. (2003). The resilient sector: The state of nonprofit America. Brookings Institution Press.
62. Salamon, L. M. (2014). Leverage for Good: An Introduction to the New Frontiers of Philanthropy and Social Investment. Oxford University Press.
63. Sellumi, M. A. (2014). Üçüncü sektör ve eldeki fırsatlar gelecek vizyonu. İstanbul: Guraba Yayınları
64. Singer, A. (2012). İyilik yap denize at: Müslüman toplumlarda hayırseverlik. İstanbul: Kitap Yayınevi
65. Stone, D. (2000). Think tank transnationalisation and non-profit analysis, advice and advocacy. Global Society. 14(2), 153-172.
66. Sudarshan, R. M. (2003). New partnerships in research: activists and think tanks. Banking on knowledge: The genesis of the global development network. (Ed. D. Stone).
67. Tripp, C. (2006). Islam and the moral economy: The challenge of capitalism. Cambridge University Press.
68. Troy, T. (2012). Devaluing the think tank. National Affairs, 10 (Winter), 75-90.
69. Weidenbaum, M. (2010). Measuring the influence of think tanks. Social science and public policy, 47 (2), 134- 137.
70. Weaver, R. K. (1989). The changing world of think tanks. PS: Political Science & Politics, 22(3), 563-578.
71. Yaşama Dair Vakıf (YADA). (2023). Türkiye sivil toplum gelişim endeksi 2023. https://www.yada.org.tr/turkiyede-sivil-toplum-gelisim-endeksi/ (20.04.2025).
72. YÖK. (2024). Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/ (28/02/2025).
73. Zunz, O. (2012). Philanthropy in America: A History. Princeton University Press.