Türkiye’de Para Arzının Enflasyon Üzerindeki Etkisi: Bootstrap ve Asimetrik Nedensellik Bulguları

Öz

Bu çalışmada, 2007-2025 döneminde Türkiye’de para arzının enflasyon üzerindeki etkisi analiz edilmiştir. Para arzının enflasyon üzerindeki etkisi analiz edilirken para arzı tanımından kaynaklanan tartışmalardan kaçınmak amacıyla M1, M2 ve M3 para arzı tanımlarının her biri için ayrı analiz yapılmıştır. Ayrıca dışlanan değişken yanlılığını önlemek amacıyla döviz kuru serisi de analize dâhil edilmiştir. Böylece para arzıyla beraber döviz kurunun da enflasyon üzerindeki etkisi incelenmiştir. Çalışmada kullanılan serilerin durağanlığı geleneksel ADF ve PP birim kök testleri ile yapısal kırılmaları dikkate alan ADF birim kök testi kullanılarak belirlenmiştir. Çalışmada uygulanan Johansen eşbütünleşme ve yapısal kırılmaları dikkate alan Hatemi-J eşbütünleşme test sonuçları tüm modellerde seriler arasında eşbütünleşme ilişkisinin varlığını göstermiştir. FMOLS, DOLS ve CCR yöntemleriyle belirlenen uzun dönem tahmin katsayıları ise para arzı tanımı genişledikçe (M1→M2→M3) para arzının enflasyon üzerindeki uzun dönem etkisinin arttığını göstermiştir. Toda-Yamamoto nedensellik testinden bulgular M1, M2 ve M3 para arzından enflasyona doğru tek yönlü bir nedenselliğin olduğunu göstermiştir. Hacker-Hatemi-J bootstrap nedensellik testlerinden elde edilen bulgulara göre ise M1, M2 ve M3 para arzından ve döviz kurundan enflasyona doğru tek yönlü bir nedenselliğin olduğu belirlenmiştir. Hatemi-J asimetrik nedensellik testinden elde edilen bulgulara göre ise M1, M2 ve M3 para arzının pozitif şoklarının enflasyonu tetiklediği sonucuna ulaşılmıştır. Çalışma, Türkiye’de para arzı-enflasyon ilişkisini M1, M2 ve M3 parasal büyüklüklerini ayrı ayrı dikkate alarak ve uzun dönem ilişkiler ile simetrik ve asimetrik nedensellik ilişkilerini birlikte değerlendirerek literatüre katkı sağlamakta ve elde edilen bulgular çerçevesinde politika yapıcılar için önemli çıkarımlar sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Enflasyon
• Para Arzı
• Döviz Kuru
• Nedensellik Analizi

Etik Beyan

“Türkiye’de Para Arzının Enflasyon Üzerindeki Etkisi: Bootstrap ve Asimetrik Nedensellik Bulguları” başlıklı çalışmanın yazım sürecinde bilimsel kurallara, etik ve alıntı kurallarına uyulmuş; toplanan veriler üzerinde herhangi bir tahrifat yapılmamış ve bu çalışma herhangi başka bir akademik yayın ortamına değerlendirme için gönderilmemiştir. Bu araştırma da etik kurul kararı zorunluluğu bulunmamaktadır. Çatışma Beyanı: Çalışmada herhangi bir potansiyel çıkar çatışması söz konusu değildir. Finansman: Bu çalışma için herhangi bir kurum veya kuruluştan destek alınmamıştır. Yapay Zeka ve Türleri Kullanım Beyanı: Bu makalenin yazımında yapay zeka ve türleri kullanılmamıştır. Veri Paylaşım Beyanı: Bu çalışmanın verilerini bulguların doğrulanması amacıyla makul bir talep üzerine “etik ilkeler ve yayın politikası”nın ilgili kısmında belirtilen şartlara göre paylaşabileceğimi beyan ederim.

The Effect of Money Supply on Inflation in Turkey: Bootstrap and Asymmetric Causality Findings

Öz

This study analyses the impact of the money supply on inflation in Turkey over the period 2007–2025. In order to avoid debates arising from the definition of the money supply, separate analyses were conducted for each of the M1, M2 and M3 money supply definitions. Furthermore, to prevent omitted variable bias, the exchange rate series was also included in the analysis. Thus, the impact of both the money supply and the exchange rate on inflation was examined. The stationarity of the series used in the study was determined using traditional ADF and PP unit root tests, as well as the ADF unit root test that takes structural breaks into account. The results of the Johansen cointegration and Hatemi-J cointegration tests-which account for structural breaks-applied in the study indicated the presence of a cointegration relationship between the series in all models. The long-run forecast coefficients estimated using the FMOLS, DOLS and CCR methods have shown that, as the definition of the money supply broadens (M1 → M2 → M3), the long-run impact of the money supply on inflation increases. Findings from the Toda-Yamamoto causality test indicated a unidirectional causality from the M1, M2 and M3 money supplies to inflation. According to the findings from the Hacker-Hatemi-J bootstrap causality tests, a unidirectional causality from the M1, M2 and M3 money supplies and the exchange rate towards inflation was identified. The findings from the Hatemi-J asymmetric causality test, meanwhile, concluded that positive shocks to the M1, M2 and M3 money supplies trigger inflation. This study contributes to the literature by examining the relationship between money supply and inflation in Turkey, taking the M1, M2 and M3 monetary aggregates into account separately, and by jointly assessing long-run relationships alongside symmetric and asymmetric causality relationships; it also offers important implications for policymakers in light of the findings.

Anahtar Kelimeler

• Inflation
• Money Supply
• Exchange Rate
• Causality Analysis

Etik Beyan

During the writing process of the study “The Effect of Money Supply on Inflation in Turkey: Bootstrap and Asymmetric Causality Findings” scientific rules, ethical and citation rules were followed. No falsification was made on the collected data and this study was not sent to any other academic publication medium for evaluation. Ethics Committee Permission is not required. Declaration of Conflict: There is no potential conflict of interest in the study. Funding: No funding was received from any institution or organization for this study. Statement of Use for Artificial Intelligence and Its Types: Artificial intelligence and its various types were not used in the writing of this article. Data Sharing Statement: I declare that, upon reasonable request for the purpose of verifying the findings, I can share the data of this study according to the conditions specified in the relevant section of the "ethical principles and publication policy".

Kaynakça

1. Ağayev, S. (2012). Düşük enflasyon döneminde azerbaycan’da fiyatlar genel düzeyi ve para arzı ilişkisi. Akdeniz İ.İ.B.F. Dergisi, (23), s.135-155.s
2. Aksoylu, E. ve Görmüş, Ş. (2018). Gelişmekte olan ülkelerde ülke riski göstergesi olarak kredi temerrüt swapları: Asimetrik nedensellik yöntemi. Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 14(1), 15-33.
3. Aktan, C.C. (2010). Monetarizm ve rasyonel beklentiler teorisi. Ekonomi Bilimleri Dergisi, 2(1), 168-187
4. Alimi, R. S. (2012). Theİquantity theory of money and its long run implications: empirical evidence from Nigeria, European Scientific Journal, 8(12), 272-288.
5. Alper, F. Ö. (2018). Türkiye’de Bütçe açığı, para arzı ve enflasyon arasındaki ilişkinin incelenmesi: 1971-2016 dönemi. Business and Economics Research Journal, 9(4), 799-810. https://doi.org/10.20409/berj.2018.139
6. Altay, B., Tuğcu, C.T. ve Topçu, M. (2011). İşsizlik ve enflasyon oranları arasındaki nedensellik ilişkisi: G8 Ülkeleri örneği. Afyon Kocatepe Üniversitesi İİBF Dergisi, 13(2), 1-26.
7. Altıner, A. ve Sungur, O. (2021). Türkiye’de döviz kuru ve enflasyon arasında zamanla değişen nedensellik ilişkisi: 1989-2020 dönemi için kanıtlar. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 10(4), 3398-3420.
8. Amassoma, D., Sunday, K. ve Onyedikachi, E.E. (2018). The influence of money supply on inflation in Nigeria. Journal of Economics and Management, (31), 5-23.

9. Bağcı, B. (2021). Türkiye’de para arzı ve enflasyon oranı ilişkisine yeni bir bakış: kantil-kantil regresyon analizi. Finansal Araştırmalar ve Çalışmalar Dergisi, 13(25), 309-322. https://doi.org/10.14784/marufacd.975933
10. Bakare, L. A. O., Odesanya, O. A. ve Bolarinwa, S.A. (2014). Empirical study of budget deficit, inflation and money supply in Nigeria. European Journal of Business and Social Sciences, 2(12), 120-134
11. Batarseh, A. (2021). The nature of the relationship between the money supply and inflation in the Jordanian economy (1980–2019). Banks and Bank Systems, 16(2), 38-46. https://doi.org/10.21511/bbs.16(2).2021.04
12. Calvo, G. A. (1983). Staggered prices in a utility-maximizing framework. Journal of Monetary Economics, 12(3), 383-398. https://doi.org/10.1016/0304-3932(83)90060-0
13. Celkan, Ö. S. (2023). Döviz kuru ve enflasyon ilişkisi: Türkiye örneği. Ekonomi ve Finansal Araştırmalar Dergisi, 5(1), 19-37.
14. Cesur, F. (2006). Para Arzı ile enflasyon ilişkisi ve Türkiye uygulaması (1994-2004). Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 8(2), 85-104.
15. Çabaş, M. (2023). Türkiye’de döviz kuru ile enflasyon ilişkisine fourier kanıtlar. Erciyes Akademi, 37(4), 1898- 1912.
16. Danlami, I. A., Hidthiir, M. H. B. ve Hassan, S. (2020). Money supply and inflation in Nigeria: The myth of the monetarist theory of ınflation. Journal of Economics and Sustainability, 2(2), 1-13.
17. David, U. ve Ann, T.N. (2014). Causality Dynamics between money supply and inflation in Nigeria: A Toda- Yamamoto test and error correction analysis. Journal of Empirical Economics, Research Academy of Social Sciences, 3(2), 63-75.
18. Dickey, D. A. ve Fuller, W. A. (1981). Likelihood ratio statistics for autoregressive time series with a unit root. Econometrica: Journal of the Econometric Society, 1057-1072.
19. Doğan, B., Eroğlu, Ö. ve Değer, O. (2016). Enflasyon ve faiz oranı arasındaki nedensellik ilişkisi: Türkiye örneği. Çankırı Karatekin Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 6(1), 405-425.
20. Duman, Y. K. ve Sağdıç, A. (2019). Türkiye’de döviz kuru ve enflasyon ilişkisi: Ekonometrik bir analiz (2003: 1– 2017: 3). Sakarya Üniversitesi İktisat Dergisi, 8(1), 1-16.
21. Durğun, B. ve Durğun, F. (2018). Yenilenebilir enerji tüketimi ile ekonomik büyüme arasında nedensellik ilişkisi: Türkiye örneği. International Review of Economics and Management, 6(1), 1-27.
22. Dwyer, G. P., Jr., ve Hafer, R. W. (1999). Are money growth and inflation still related? Economic Review, 84(2), 32-43.
23. Ele, L. E., Ocheni, G. A., Ogadi, E. D. ve Nwankwo, D. (2025). The money supply and inflation rate in Nigeria (1985- 2024). International Journal of Social Sciences and Management Research, 11(8), 117-137. https://doi.org/10.56201/ijssmr.vol.11no8.2025.pg117.137
24. Emeç, A. S. (2023). Para arzı ve enflasyon ilişkisine farklı bir bakış: Kavramsal tutar endeksi. Turkish Studies - Economy, 18(3), 759-774. https://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.71761.
25. Emeru, G. M. (2020). The determinants of inflation in Ethiopia: A multivariate time series analysis. Journal of Economics And Sustainable Development, 11(21), 53-62.
26. Engle, R.F. ve Granger, C.W.J. (1987). Co-integration and error correction: Representation, estimation, and testing. Econometrica, 55, 251-276.
27. Erdoğan, S. (2023). Türkiye’de para arzı–enflasyon ilişkisine yönelik VAR-nedensellik analizi. Balkan ve Yakın Doğu Sosyal Bilimler Dergisi, 9, 222-231.
28. Ergin, A. (2015). Döviz kuru ve enflasyon arasındaki geçiş etkisi: Türkiye örneği. Niğde Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 8(3), 13-29.
29. Gharehgozli, O. ve Lee, S. (2022). Money supply and inflation after COVID-19. Economies, 10(5), 1–14.
30. Granger, C. ve G. Yoon (2002). Hidden cointegration. San Diego: University of California, Department of Economics Çalışma Raporu.
31. Grigorian, D., Khachatryan, A. ve Sargsyan, G. (2004). Exchange rate, money, and wages: what ıs driving prices in Armenia?, IMF Working Paper, WP/04/229.
32. Gül, E. ve Ekinci, A. (2006). Türkiye’de enflasyon ve döviz kuru arasındaki nedensellik ilişkisi: 1984-2003. Sosyal Bilimler Dergisi, 91-105
33. Hacker, R. ve Hatemi-J. A. (2006). Tests for causality between integrated variables using asymptotic and bootstrap distributions: Theory and application. Applied Economics, 38(13), 1489-1500.
34. Hatemi-J, A. (2008). Tests for cointegration with two unknown regime shifts with an application to financial market ıntegration. Empirical Economics, 35, 497-505.
35. Hatemi-J.A. (2012). Asymmetric causality tests with an application. Empirical Economics, 43(1), 447-456.
36. Hicham, A. (2020). Money supply, inflation and economic growth: Co-integration and causality analysis. Studia Universitatis Babeș-Bolyai Oeconomica, 65(2), 29-45.
37. Hussain, M.I. ve Zafar, T. (2018). The interrelationship between money supply, inflation, public expenditure and economic growth. European Online Journal of Natural and Social Sciences, 7(1), 1-24.
38. İslatince, H. (2017). Para Arzı ve enflasyon ilişkisi: Türkiye için nedensellik analizi (1988-2016). Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 17(3), 43-56. https://doi.org/10.18037/ausbd.417274
39. Jawo, A., Jebou, M. ve Bayo, L. F. (2023). The relationship between inflation, exchange rate, money supply and economic growth in the Gambia. Technium Social Sciences Journal, 40, 213-222.
40. Johansen, S. (1988). Statistical analysis of cointegration vectors. Journal of Economic Dynamics and Control, 12, 231-254.
41. Johansen, S. ve Juselius, K. (1990). Maximum likelihood estimation and inference on cointegration with application to the demand for money. Oxford Bulletin of Economics and Statistics, 52, 169-210.
42. Jordan, T. (2015). The impact of international spillovers on inflation dynamics and independent monetary policy: The swiss experience. Proceedings of the Jackson Hole Symposium. Federal Reserve Bank of Kansas City, 171-200.
43. Joshi, U. L. (2021). Effect of money supply on inflation in Nepal: Empirical evidence from ARDL bounds test. International Research Journal of MMC (IRJMMC), 2(1), 84-98.
44. Kamin S.B. ve Klau, M. (2003), A multi-country comparison of the linkages between inflation and exchange rate competitiveness. International Journal of Finance and Economics, 8(2), 167–184.
45. Kara, H. ve Orak, M. (2008). Enflasyon hedeflemesi. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Araştırma ve Para Politikası Genel Müdürlüğü.
46. Kara, M. ve Sağır, M. (2021). Türkiye’de para arzı ile enflasyon arasındaki eşbütünleşme ilişkisinin analizi. ASSAM Uluslararası Hakemli Dergi, 8(19), 23-33.
47. Karpat Çatalbaş, G. (2007). Türkiye’de para arzı ile enflasyon arasındaki ilişkinin parametrik olmayan regresyon analizi ile incelenmesi. Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 9(3), 197-212.
48. Kaya, H. (2018). 2001 Krizi sonrası Türkiye’de döviz kuru ve enflasyon ilişkisi: Döviz kuru geçiş etkisinin VAR analizi. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 73(3), 841-865.
49. Kaya, M. G. ve Öz, E. (2016). Enflasyon, bütçe açığı ve para arzı ilişkisinin Türkiye ekonomisi açısından değerlendirilmesi: 1980-2014 dönemi. Yönetim ve Ekonomi Dergisi, 23(3), 639-651. https://doi.org/10.18657/yonveek.281800
50. Kaygısız, A. D. ve İşcan, H. (2019). Türkiye’de döviz kuru, enflasyon ve faiz oranı ilişkisi: 2009-2017 uygulaması. Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (17), 581-604.
51. Kılavuz, E. ve Altınöz, B. (2020). Türkiye’de para arzı ile enflasyon arasındaki ilişki: ARDL sınır testi yaklaşımı. Ekonomi Politika ve Finans Araştırmaları Dergisi, 5(2), 242-260. https://doi.org/10.30784/epfad.708223
52. Kiganda, E. O. (2014). Relationship between inflation and money supply in Kenya. Journal of Social Economics, 2(2), 63-83.
53. Kolcu, F. (2023). Türkiye’de enflasyonun belirleyicileri. Hitit Sosyal Bilimler Dergisi, 16(1), 31-56. https://doi.org/10.17218/hititsbd.1207652
54. Lado, E. P. Z. (2015), Test of relationship between exchange rate and inflation in south Sudan: Granger- Causality approach, Economics, 4(2), 34-40.
55. Mbongo, J.E., Mutasa, F. ve Msigwa, R. E. (2014). The effects of money supply on inflation in Tanzania. Economics, 3(2), 19-26.
56. McCandless, G. T., Jr., ve Weber, W. E. (1995). Some monetary facts. Quarterly Review, 19(3), 2-11.
57. Okeke, C.C. (2023). The impact of money supply on inflation in Nigeria (1981-2021). European Journal of Theoretical and Applied Sciences, 1(5), 236-253. https://doi.org/10.59324/ejtas.2023.1(5).16
58. Önder, H. (2022). Para arzının (M2) enflasyon ile ilişkisi. International Journal of Disciplines in Economics & Administrative Sciences Studies, 8(45), 646-653. https://doi.org/10.29228/ideas.64250.
59. Örüç, E. (2019). Türkiye’de para arzı, enflasyon ve faiz oranı ilişkisi. Paper presented at the 3rd International Management and Social Sciences Conference. İstanbul, Kasım 2–4.
60. Özçiçek, Ö. (2007). Türkiye’de ekonomik krizler ve döviz kuru enflasyon ilişkisi. Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 9(1), 71-80.
61. Özkök, Y. (2021). Enflasyonu belirleyen faktörler: Türkiye ekonomisi üzerinde yapısal kırılmalı bir analiz. Artuklu Kaime Uluslararası İktisadi ve İdari Araştırmalar Dergisi, 4(2), 206-225.
62. Özmen, A. (2000). Para Arzı ile enflasyon arasındaki nedensel ilişkinin araştırılmasında çapraz korelasyon çözümlemesi ve Türkiye örneği. Anadolu Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 16(1), 539-559.
63. Özmen, M. ve Koçak, F.İ. (2012). Enflasyon, bütçe açığı ve para arzı ilişkisinin ARDL yaklaşımı ile tahmini: Türkiye örneği. Çukurova Üniversitesi İİBF Dergisi, 16(1), 1-19.
64. Phillips, P. ve Perron, P. (1988). Testing for a unit root in time series regressions. Biometrica, 75, 335-346.
65. Polat, M. A. (2020). Döviz kuru ile enflasyon arasındaki geçişkenlik: Türkiye örneği. Malatya Turgut Özal Üniversitesi İşletme ve Yönetim Bilimleri Dergisi, 1(2), 100-127.
66. Sargent, T. J., ve Wallace, N. (1981). Some unpleasant monetarist arithmetic. Federal Reserve Bank of Minneapolis Quarterly Review, 5(3), 1-17. https://doi.org/10.21034/qr.531
67. Sasongko, G. ve Huruta, A. D. (2018). Monetary policy and the causality between inflation and money supply in Indonesia. Business: Theory and Practice, 19, 80–87. https://doi.org/https://doi.org/10.3846/btp.2018.09
68. Stylianou, T., Nasir, R. ve Waqas, M. (2024). The relationship between money supply and inflation in Pakistan. PLoS ONE, 19(3), 1-13, e0301257. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0301257
69. Sultana, N., Koli, R. ve Firoj, M. (2019). Causal relationship of money supply and inflation: A study of Bangladesh. Asian Economic and Financial Review, 9(1), 42–51. https://doi.org/10.18488/journal.aefr.2019.91.42.51
70. Sünbül, E. (2024). Türkiye’de toplam para arzı ve nominal faiz oranlarının tüketici fiyat enflasyonu üzerindeki etkileri: Johansen eşbütünleşme testi ve vektör hata düzeltme modeliyle bir değerlendirme. Gaziantep Unıversity Journal Of Social Sciences, 24(1), 312-336.
71. Şahinoğlu, T., Özden, K., Başar, S. ve Aksu, H. (2010). Türkiye’de enflasyonun oluşumu: ARDL yaklaşımı. Sosyoekonomi, 11(11), 27-46. https://doi.org/10.17233/se.52934
72. Taban, S. ve Şengür, M. (2016). Türkiye’de enflasyonun kaynağının belirlenmesine yönelik ekonometrik bir analiz. Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, (47), 47-64.
73. Taylor, J. B. (1980). Aggregate dynamics and staggered contracts. Journal of Political Economy, 88(1), 1-23. https://doi.org/10.1086/260845
74. Toda, H. ve Yamamoto, T. (1995). Statistical inference in vector autoregressions with possibly integrated processes. J. Econom, 66(1), 225-250.
75. Tosun, G. (2026). Tek bileşik baskı olarak enflasyon: Türkiye için çeyreklik bir eşbütünleşme analizi (2000– 2023). Uygulamalı Ekonomi ve Sosyal Bilimler Dergisi, 8(1), 142-156.
76. Türk, E. (2016). Döviz kuru enflasyon ilişkisi “Türkiye örneği”. Ufuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(9), 81-102.
77. Türk, M. M. (2024). Türkiye ekonomisinde reel efektif döviz kuru, reel ihracat ve reel ithalat arasındaki ilişkinin asimetrik nedensellik testleri ile analizi (2013-2023). Cumhuriyet Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 25(1), 96-111. https://doi.org/10.37880/cumuiibf.1332134
78. Uslu, H. (2023). Türkiye’de reel döviz kuru, enflasyon ve faiz oranlarının dış ticaret üzerindeki etkisi: Simetrik ve asimetrik yöntemlerle analiz. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 12(2), 524-556.
79. Vymyatnina, Y. (2006). How much control does bank of russia have over money supply?, Research in International Business and Finance, 20(2), 131-144. https://doi.org/10.1016/j.ribaf.2005.09.010
80. Yenice, S. ve Yenisu, E. (2019). Türkiye’de döviz kuru, enflasyon ve faiz oranlarının etkileşimi. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 21(4), 1065-1086.
81. Yıldırım, S. (2024). Enflasyon Dinamiklerini Yeni Keynesyen Phillips Eğrisi Üzerinden Okumak. Ekonomi, İşletme ve Bilişim Dergisi, 1(1), 12 20.
82. Yurttağüler, İ. M. (2025). Yeni Keynesyen ücret Phillips eğrisi. İçinde Ö. S. Emsen (Ed.), Makro iktisat alanında uluslararası akademik araştırma ve çalışmalar (ss. 67-83).