Kalkolitik Çağ’da Balkan Madenciliği: Teknoloji, Üretim ve Otokton Gelişim
Öz
Madencilik faaliyetleri, tarih öncesi toplumların sosyo-ekonomik evriminde başat bir rol oynamıştır. Batı Avrasya’da erken metalürjik icat ve yeniliklerin; Anadolu, İran, Levant, Kafkasya, İberya ve Balkanlar olmak üzere bakır yatakları açısından zengin toplam altı ana merkezde geliştiği genel kabul görmektedir. Mevcut arkeometalürji kanıtları, cevherden metal elde etme süreci olan ekstraktif metalürjinin dünyadaki en erken başlangıç noktalarından birinin Balkanlar olduğunu güçlü bir şekilde desteklemektedir. Bu çalışma, Neolitik Çağ’ın başından Kalkolitik Çağ’ın sonuna kadar (MÖ yaklaşık 6200-3700) Sırbistan, Bulgaristan ve Romanya merkezli geniş bir coğrafyaya yayılan Balkan madenciliğinin gelişim sürecini ele almaktadır. Makale kapsamında; Balkan madenciliğinin kökeni Rudna Glava, Aibunar ve Belovode gibi kilit merkezler üzerinden derinlemesine incelenmekte; madenlerdeki üretim teknikleri, uzmanlaşmış madencilik mesleğinin ortaya çıkışı ve bu meslek grubunun toplum içindeki sosyo-ekonomik konumu analiz edilmektedir. Ayrıca, bölgedeki teknolojik dönüşüm verileri difüzyon ve otokton gelişim modelleri çerçevesinde değerlendirilmektedir. Çalışma, arkeolojik saha bulguları ile laboratuvar ortamındaki arkeometalürjik verilerin disiplinlerarası bir sentezine dayanarak Balkanlar’ın dünya metalürji tarihine olan katkısını ortaya koymayı amaçlamaktadır.
Anahtar Kelimeler
Etik Beyan
Kaynakça
- Amicone, S., Radivojević, M., Quinn, P., Berthold, C. ve Rehren, T. (2020). Pyrotechnological connections? Re- investigating the link between pottery firing technology and the origins of metallurgy in the Vinča Culture, Serbia. Journal of Archaeological Science, 118, ss. 105-123.
- Bar-Yosef Mayer, D. E. (2008). Palaeolithic cultures. Encyclopedia of Archaeology içinde (ss. 1-10). Ed. D. M. Pearsall. New York: Academic Press.
- Bar-Yosef Mayer, D. E. ve Porat, N. (2008). Green stone beads at the dawn of agriculture. Proceedings of the National Academy of Sciences, 105(25), ss. 8548–8551.
- Bognár-Kutzián, I. (1976). On the origins of early copper-processing in Europe. To Illustrate the Monuments: Essays on Archaeology Presented to Stuart Piggott içinde (ss. 66-76). Ed. V. Megaw. London: Thames & Hudson.
- Borić, D. (2009). Absolute dating of metallurgical innovations in the Vinča culture of the Balkans. Metals and Societies: Studies in Honour of Barbara S. Ottaway içinde (ss. 191-245). Ed. T. L. Kienlin ve B. W. Roberts. Bonn: Verlag Dr. Rudolf Habelt GmbH.
- Cernych, E. N. (1978). Aibunar: A Balkan copper mine of the fourth millennium BC. Proceedings of the Prehistoric Society, 44, ss. 203-217.
- Chapman, J. ve Tylecote, R. F. (1983). Early copper in the Balkans. Proceedings of the Prehistoric Society, 49, ss. 373–379.
- Chapman, J., Higham, T., Slavchev, V., Gaydarska, B. ve Honch, N. (2006). The social context of the emergence, development and abandonment of the Varna Cemetery, Bulgaria. European Journal of Archaeology, 9(2-3), ss. 159-183.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Eskiçağ Tarihi (Diğer)
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yayımlanma Tarihi
24 Ekim 2026
Gönderilme Tarihi
13 Şubat 2026
Kabul Tarihi
14 Ağustos 2026
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Cilt: 15 Sayı: 4