İslam Miras Hukuku Açısından Kripto Varlıkların Hükmü

Öz

Finansal teknolojilerde yaşanan hızlı gelişim, klasik fıkıh literatüründe doğrudan karşılığı bulunmayan yeni mal türlerini ve hukukî problemleri gündeme taşımaktadır. Bu bağlamda kripto varlıklar, sahip oldukları ekonomik değer, mübadele kabiliyeti ve yaygın kullanım alanları sebebiyle, özellikle İslam miras hukuku açısından değerlendirilmesi gereken çağdaş meseleler arasında yer almaktadır. Bu araştırma, kripto varlıkların miras yoluyla intikalini fıkhî perspektiften incelemektedir. Araştırmanın amacı, klasik fıkıhta mal ve mütekavvimlik ölçütlerinden hareketle kripto varlıkların fıkhî statüsünü belirlemek ve bu statünün miras hukukuna yansımalarını ortaya koymaktır. İslam miras hukukunda bir varlığın terekeye dahil edilebilmesi için öncelikle zâhiren helâl ve meşru bir mal olması gerekmektedir. Dolayısıyla kripto varlıkların fıkhen mal kabul edilip edilmeyeceği, onların miras yoluyla intikalinin caiz olup olmayacağı meselesinin temelini oluşturmaktadır. Literatürde kripto varlıkların İslam miras hukuku açısından müstakil biçimde ele alındığı kapsamlı bir araştırma bulunmamaktadır. Bu durum, araştırmanın literatüre katkı potansiyelini ortaya koymaktadır. Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi kullanılarak mukayeseli bir değerlendirme yapılmaktadır. Kripto varlıkların merkeziyetsiz yapısı ve erişimin yalnızca özel anahtarlara bağlı olması, miras yoluyla fiilî intikali ciddi ölçüde güçleştirmektedir. Bu durum hem muris hem de mirasçılar açısından önleyici tedbirlerin alınmasını zorunlu kılmaktadır. Bu çerçevede dijital miras planlamasının yapılması, vasiyetnamelerde kripto varlıklara açık şekilde yer verilmesi ve güvenli erişim modellerinin geliştirilmesi, İslâm miras hukukunun temel ilkeleriyle uyumlu pratik çözümler olarak ifade edilebilir.

Anahtar Kelimeler

• İslam Hukuku
• Mal
• Kripto Paralar
• Miras
• Temlik

Etik Beyan

“İslam Miras Hukuku Açısından Kripto Varlıkların Hükmü” başlıklı çalışmanın yazım sürecinde bilimsel kurallara, etik ve alıntı kurallarına uyulmuş; toplanan veriler üzerinde herhangi bir tahrifat yapılmamış ve bu çalışma herhangi başka bir akademik yayın ortamına değerlendirme için gönderilmemiştir. Bu araştırma da etik kurul kararı zorunluluğu bulunmamaktadır. Çatışma Beyanı: Çalışmada herhangi bir potansiyel çıkar çatışması söz konusu değildir. Finansman: Bu çalışma için herhangi bir kurum veya kuruluştan destek alınmamıştır. Yapay Zeka ve Türleri Kullanım Beyanı: Bu makalenin yazımında etik kurallara uygun olarak yapay zeka ve türlerinden faydalanılmıştır. Microsoft Copilot adlı yapay zeka aracının dil ve üslup düzenleme için kullanıldığını beyan ederim. Veri Paylaşım Beyanı: Bu çalışmanın verileri, bulguların doğrulanması amacıyla makul bir talep üzerine “etik ilkeler ve yayın politikası”nın ilgili kısımında belirtilen şartlara göre paylaşabileceğimi beyan ederim.

The Ruling on Crypto Assets from the Perspective of Islamic Inheritance Law

Öz

The rapid development in digitalisation and financial technologies has brought to the fore new types of property and legal issues that have no direct counterpart in classical Islamic jurisprudence literature. In this context, crypto assets, due to their economic value, exchangeability and widespread areas of use, are among the contemporary issues that need to be evaluated, particularly from the perspective of Islamic inheritance law. This research examines the Islamic legal framework for the inheritance of crypto assets. The aim of the research is to determine the Islamic legal status of crypto assets based on the criteria of property and ownership in classical Islamic jurisprudence and to reveal the implications of this status for inheritance law. In Islamic inheritance law, for an asset to be included in the estate, it must first be lawful and legitimate property. Therefore, whether cryptocurrencies are considered property forms the basis of the question of whether their transfer through inheritance is permissible. There is no comprehensive study in the literature that addresses crypto assets independently from the perspective of Islamic inheritance law. This situation highlights the potential contribution of this research to the literature. The study employs document analysis, one of the qualitative research methods, to conduct a comparative assessment. The decentralised structure of crypto assets and the fact that access is solely dependent on private keys significantly complicate their actual transfer through inheritance. This situation necessitates the adoption of preventive measures for both the testator and the heirs. In this context, digital inheritance planning, explicitly including crypto assets in wills, and developing secure access models can be described as practical solutions consistent with the fundamental principles of Islamic inheritance law.

Anahtar Kelimeler

• Islamic Law
• Property
• Cryptocurrencies
• Inheritance
• Transfer of Ownership

Etik Beyan

During the writing of the paper entitled “The Ruling on Crypto Assets from the Perspective of Islamic Inheritance Law”, scientific standards, ethical guidelines and citation rules were adhered to; no alterations were made to the collected data; and this paper has not been submitted to any other academic publication for review. No approval from an ethics committee is required for this research. Declaration of Conflict: There is no potential conflict of interest in the study. Funding: No funding was received from any institution or organisation for this study. Declaration on the Use of Artificial Intelligence and Its Types: In writing this article, artificial intelligence and its various types have been utilised in accordance with ethical guidelines. I hereby declare that the artificial intelligence tool known as Microsoft Copilot was used for language and style editing. Data Sharing Statement: I hereby declare that the data from this study may be shared, upon reasonable request, for the purpose of verifying the findings, in accordance with the conditions set out in the relevant section of the ‘ethical principles and publication policy’. This section is mandatory; please do not delete it.

Kaynakça

1. Akman, M. (2024). Kripto Varlıkların İslâm Hukuku Açısından Değerlendirilmesi [Yüksek Lisans Tezi]. Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
2. Akman, N. İ. (2018). Mirasbırakanın Dijital Bilgilerinin Mirasçılara Geçişi (Dijital Tereke). İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 9(2), 527-560. https://doi.org/10.21492/inuhfd.466395
3. Aksoyer, A. K. (2023). Kripto Varlıkların Türk Özel Hukukundaki Yeri ile Aile ve Miras Hukukuna Etkisi [Yüksek Lisans Tezi]. Kadir Has Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
4. Albayrak, S. A. (2023). İslam Hukukunda Sanal Para. Fecr Yayınları.
5. Alkış, A. (2018). İslam Hukuku Açısından Bitcoin ve Kripto Para. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 8(2), 69-90.
6. Başara, G. T. (2023). Kripto Paralarla İlgili Miras Hukukuna Özgü Temel Meseleler. İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 14(1), 15-30. https://doi.org/10.21492/inuhfd.1177481
7. Bilgili, İ. (2011). İslâm Hukukunda Ma’dûmun Satımı. Desen Ofset Matbaacılık.
8. Bilgili, İ. (2014). İslam Hukukunda Cenin Hakkı ve Onuruyla İlgili Hükümler. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi, (24), 219-240.

9. Bilgili, İ. (2022). İslam İbadet Esasları (Muhtar Metin ve Tercümesi İle). Tekin kitapevi.
10. Bilicioğlu, İ. Y. (2023). İslam Hukukunda Nitelikleri İtibarıyla Satım Akdine Konu Olamayan Mallar. Kayıhan Yayınları.
11. Boran, M. (2019). Yiyecek ve İçeceklerimizde Helal Haram Ölçüleri: Hanefi Mezhebinde Yiyecek ve İçeceklerde Helallik ve Haramlık Ölçüleri. Ravza Yayınları.
12. Bozdoğanoğlu, B. (2024a). Kripto Varlıkların Dijital Miras Boyutu ve Veraset İntikal Vergisi Açısından Değerlendirilmesi. International Journal of Public Finance, 9(1), 151-174. https://doi.org/10.30927/ijpf.1427380
13. Bozdoğanoğlu, B. (2024b). Kripto Varlıkların Dijital Miras Boyutu ve Veraset İntikal Vergisi Açısından Değerlendirilmesi. International Journal of Public Finance, 9(1), 151-174. https://doi.org/10.30927/ijpf.1427380
14. Buhârî, A. A. b. A. b. M. (t.y.). Keşfu’l-esrâr Şerhu Usûli’l-Pezdevî. Dâru’l-Kitâbi’l-İslâmiyye.
15. Candan, A., & Yaşlak, H. İ. (2021). Fıkhın Kripto Paralara Bakışı: Bıtcoın Örneği. Van İlahiyat Dergisi, 9(15), 1-39. https://doi.org/10.54893/vanid.985317
16. Dalkılınç, F. (2023). Kripto Paranın İktisâdî Mâhiyeti ve Fıkhî Hükümleri [Yüksek Lisans Tezi]. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
17. Doğan, H. (2021). İslam Hukuku Açısından Kripto Paralar ve Blockchaın Teknolojisi. Kadim Yayınları.
18. Doğan, İ., Yıldız, İ., & Doğan, L. (2025). Blockhaın Teknolojisi ve Kripto Varlıkların İslam Fıkhındaki Yeri. Finans Ekonomi ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 10(1), 173-190. https://doi.org/10.29106/fesa.1656028
19. Döndüren, H. (2016). Delilleriyle İslâm İlmihali (İnanç-İbadet-Günlük Hayat). Erkam Yayınları.
20. Efendi, A. H. (1991). Dureru’l-hukkâm şerhu mecelleti’l-ahkâm (F. el-Huseynî, Çev.). Dâru’l-Cîl.
21. elʿAzârî, M. D. M. N. H. (2023). Hukmû’n-Nukûd’ir-Rakmiyye ʿinde’l-Fukahâ’i’l-Muâsırîn: Dirâse Fıkhiyye Mukârene. Mecelletu’l-Kâdisiyye fi’l-Âdâbi ve’l-Ulûmi’t-Terbiyye, 23(1), 215-239.
22. Gazzî, M. S. b. A. Â. B. E.-H. (2003). Mevsûatu’l-kavâidi’l-fıkhiyye (1. bs). Müessesetü’r-Risâle.
23. Gürbüz, E. C. (2023). Dijital Varlıkların Miras Yoluyla İntikali. Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, 29(1), 840-875. https://doi.org/10.33433/maruhad.1290082
24. Heyet. (1427). Mevsûatü’l-fıkhiyye el-Kuveytiyye. Vizaretü’l-Evkaf ve’ş-Şuuni’l-İslamiyye.
25. Https://islamhukuku.org.tr/kripto-varliklar-ve-paralar/. (t.y.). Geliş tarihi 06 Şubat 2026, gönderen https://islamhukuku.org.tr/kripto-varliklar-ve-paralar/
26. Https://www.tercanhukuk.com/yayinlarimiz/kripto-paralarin-intikali. (t.y.). Geliş tarihi 12 Şubat 2026, gönderen https://www.tercanhukuk.com/yayinlarimiz/kripto-paralarin-intikali
27. İbn Âbidîn, M. E. b. Ö. (1992). Reddü’l-Muhtâr ale’d-Dürri’l-Muhtâr (2. bs). Dâru’l-Fikr.
28. İbn Nüceym, Z. b. İ. b. M. el-Mısrî (with Kâdirî, M. b. H. b. A. et-Tûrî). (ts). El-Bahru’r-râik şerhu Kenzü’d-dekâik (2. bs). Dâru’l-Kitâbi’l-İslâmî.
29. İbn Rüşd, E.-V. M. b. A. b. M. el-Kurtubî. (1988). El-Mukaddimâtü’l-mümehhidât. Dâru’l-Garbi’l-İslâmî.
30. Kahtâni, U. bin S., Hudayr, A. b. A. b. A., Umarî, Z. b. H., Va’lân, F. b. M., Luhaydân, F. b. S. b. M., Harbî, S. b. U., Umarî, S. b. N., Anzî, A. b. F. b. M., Şehrânî, M. b. M., Muhârib, A. b. S., & Ubeysî, A. b. M. (2012). Mevsûatü’l-icma’ fi’l-fikhı’l- İslamî. Dârü’l-Fazîle li’n-Neşr ve’t-Tevzîʿ.
31. Ḳarâfî, E. ʿAbbâs Ş. A. b. İ. (t.y.). El-Furûḳ envâr’ul-burûḳ fî envâi’l-furûḳ (C. 4). ʿÂlemü’l-Kütüb.
32. Kâsânî, E. B. b. M. el-. (1986). Bedâʾiʿu’s-ṣanâʾiʿ fî tertibi’ş-şerâʾiʿ. Dâru’l-Kütübi’l-ʿİlmiyye.
33. Kaya, S. (2019). Fıkhi Açıdan Kripto Paralar. İçinde S. Kaya, M. Selçuk, & İ. Bektaş (Ed.), Kripto Para Birimleri. Ensar Yayınları.
34. Keleş, Y. (2021). Fıkhî Açıdan Haram Kazanç ve Muâmele Ahkâmı. Erkam Akademi Yayınları.
35. Köylü, M. K. (2018). Kripto Paralar ve Uluslararası Finansal Piyasalarda Yeri. International Journal of Academic Value Studies, 4(21), 814-821.
36. Nevevî, E. Z. Y. b. Ş. (t.y.). El-Mecmûʿ şerhu’l-Mühezzeb (Sübkî ve Mutîî’nin Tekmilesi ile birlikte). Dâru’l-Fikr.
37. Özden, F. (2019). Fıkhî Açıdan Kripto Para Sistemi -Bitcoin Örneği- [Yüksek Lisans Tezi]. İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
38. Saygıoğlu, S. (2024). Kripto Varlıkların Medeni Hukuk Bağlamında İncelenmesi [Yüksek Lisans Tezi]. İhsan Doğramacı Bilkent Üniversitesi Ekonomi ve Sosyal Bilimler Enstitüsü.
39. Selçuk, M. (2019). Kripto Para Birimleri ve Özellikleri; Bitcoin Örneği. İçinde S. Kaya, M. Selçuk, & İ. Bektaş (Ed.), Kripto Para Birimleri. Ensar Yayınları.
40. Shaban, F. (2019). İslâm Hukukuna Göre Kripto Para Biriminin Para Olma Keyfiyeti: Bitcoin Örneği [Yüksek Lisans Tezi]. Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
41. Sülemî, E. M. İ. A. b. A. b. E.-K. ed-Dımaşkī. (1991). Kavâʿidü’l-ahkâm fî mesâlihi’l-enâm. Mektebetü’l-Külliyâti’l- Ezheriyye.
42. Tâceddîn Subkî, E. N. A. b. A. b. A. (1991). El-Eşbâh ve’n-neẓâir. Dâru’l-Kütübi’l-ʿİlmiyye.
43. Taftâzânî, S. M. b. ʿÖmer. (t.y.). Şerḥu’t-telvîḥ ale’t-Tavḍīḥ (C. 2). Mektebetü Ṣubeyḥ Bi Mısr.
44. Tayyâr, A. b. M., Mutlak, A. b. M., & Musa, M. b. İ. (2011). El-Fıkhu’l-müyesser. Medârü’l-Vatan.
45. Tehânevî, M. A. b. A. el-Fârûkī. (1996). Mevsûatü keşşâf ıstılâhâti’l-fünûn ve’l-ulûm (C. Zeynatî & A. Hâlidî, Çev.; 1. bs). Mektebetu Lübnân.
46. Toprak, İ. B. A. (2024). Dijital Mirasın Mirasçılara İntikalinde Kişisel Verilerin Korunması Sorunu. Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 32(4), 2265-2308. https://doi.org/10.15337/suhfd.1548082
47. Turan, Z. (2018). Kripto Paralar, Bıtcoın, Blockchaın, Petro Gold, Dijital Para ve Kullanım Alanları. Ömer Halisdemir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 11(3), 1-5. https://doi.org/10.25287/ohuiibf.431283
48. Yazıcı, A. (2020). Kripto Paralarla İlgili Fetvalar ve Fıkhi Açıdan Bir Değerlendirme. İçinde M. Şimşek & M. Samar (Ed.), İslami Finans ve Finansal Teknolojiler (Fintech) Blokzincir-Akıllı Sözleşmeler-Kripto Paralar. Necmettin Erbakan Üniversitesi Yayınları.
49. Zerkeşî, E. A. B. M. b. B. el-Mısrî el-Minhâcî. (1994). El-Bahru’l-muhît (1. bs). Dârü’l-Kütübî.