Vatandaş by Tahsin Yücel in the Context of Existentialist Literature

Öz

Existentialism, moving from the premise that human beings are thrown into the world without a predetermined essence, is a philosophical movement that became systematized in the 20th century. According to this movement, man first exists; only then does he construct himself through his choices, actions, and the responsibilities he assumes. This perspective, which has left profound marks on literature, chronicles the odyssey of the individual striving to create their own meaning within an absurd universe. Central themes prominent in such works include the individual’s alienation from self and society, their stance against the absurd, and the struggle to establish an authentic life. Tahsin Yücel’s novel Vatandaş constitutes one of the most prominent examples of this tradition in Turkish literature. The novel embodies the fundamental principles of existentialism through the identity construction of the protagonist, Şaban Baş. By rejecting the role of the “minor clerk” imposed by society and choosing the name Vatandaş, Şaban Baş represents a free individual who creates his own essence through his own actions. A silent clerk by day, the character writes subversive graffiti on the walls of the city’s public toilets by night, engaging in an effort to preserve his unique voice against both the pressure of official authority and the superficiality of intellectual circles. This study aims to examine Tahsin Yücel’s novel Vatandaş within the framework of existentialist themes. The analysis is centered on a reading of the protagonist, Şaban Baş. In the introduction, a conceptual framework regarding existentialist philosophy is presented. Following the analysis section, where existentialist themes are addressed under eleven subheadings considering cause-and-effect relationships, the conclusion offers evaluations of the novel.

Anahtar Kelimeler

• Tahsin Yücel
• Vatandaş
• existentialism
• absurdity
• responsibility

Etik Beyan

During the writing process of the study “Vatandaş by Tahsin Yücel in the Context of Existentialist Literature” scientific rules, ethical and citation rules were followed. No falsification was made on the collected data and this study was not sent to any other academic publication medium for evaluation. Ethics Committee Permission is not required. Declaration of Conflict: There is no potential conflict of interest in the study. Funding: No funding was received from any institution or organization for this study. Statement of Use for Artificial Intelligence and Its Types: Artificial intelligence and its various types were not used in the writing of this article. Data Sharing Statement: I declare that, upon reasonable request for the purpose of verifying the findings, I can share the data of this study according to the conditions specified in the relevant section of the "ethical principles and publication policy".

Varoluşçu Edebiyat Bağlamında Tahsin Yücel’in Vatandaş Romanı

Öz

İnsanın önceden belirlenmiş bir özü olmaksızın dünyaya fırlatıldığı görüşünden hareket eden varoluşçuluk, 20. yüzyılda sistemleşen felsefi bir akımdır. Bu akıma göre insan önce var olur ancak daha sonra seçimleri, eylemleri ve üstlendiği sorumluluklar aracılığıyla kendini inşa eder. Edebiyatta da derin izler bırakan bu anlayış, anlamsız bir evrende kendi anlamını yaratmaya çalışan insanın serüvenini kurgular. Bu tür eserlerde öne çıkan merkezi temalar; bireyin kendine ve topluma yabancılaşması, absürt karşısındaki tutumu ve “sahici” bir yaşam kurma mücadelesidir. Tahsin Yücel'in Vatandaş romanı, bu geleneğin Türk edebiyatındaki yetkin örneklerinden biridir. Roman, varoluşçuluğun temel ilkelerini Şaban Baş'ın kimlik inşası üzerinden somutlaştırır. Şaban Baş, toplumun dayattığı "küçük memur" rolünü reddederek “Vatandaş” adını seçmesiyle, kendi özünü kendi eylemleriyle yaratan özgür bir bireyi temsil eder. Gündüzleri sessiz bir memur olan karakter, geceleri şehrin umumi tuvaletlerinin duvarlarına aykırı yazılar yazarak hem resmi otoritenin baskısına hem de entelektüel çevrelerin yüzeyselliğine karşı kendi özgün sesini koruma çabasına girer. Bu çalışma, Tahsin Yücel’in Vatandaş romanını varoluşçu temalar çerçevesinde incelemeyi amaçlamaktadır. Yazıda başkarakter Şaban Baş merkezli bir okuma gerçekleştirilmiştir. Giriş bölümünde varoluşçu felsefeye dair kavramsal bir çerçeve sunulmuştur. Varoluşçu temaların neden-sonuç ilişkisi gözetilerek on bir alt başlıkta ele alındığı inceleme bölümünün ardından, sonuç bölümünde romana dair değerlendirmeler yer almaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Tahsin Yücel
• Vatandaş
• varoluşçuluk
• absürt
• sorumluluk

Etik Beyan

“Varoluşçu Edebiyat Bağlamında Tahsin Yücel’in Vatandaş Romanı” başlıklı çalışmanın yazım sürecinde bilimsel kurallara, etik ve alıntı kurallarına uyulmuş; toplanan veriler üzerinde herhangi bir tahrifat yapılmamış ve bu çalışma herhangi başka bir akademik yayın ortamına değerlendirme için gönderilmemiştir. Bu araştırma da etik kurul kararı zorunluluğu bulunmamaktadır. Çatışma Beyanı: Çalışmada herhangi bir potansiyel çıkar çatışması söz konusu değildir. Finansman: Bu çalışma için herhangi bir kurum veya kuruluştan destek alınmamıştır. Yapay Zeka ve Türleri Kullanım Beyanı: Bu makalenin yazımında yapay zeka ve türleri kullanılmamıştır. Veri Paylaşım Beyanı: Bu çalışmanın verilerini bulguların doğrulanması amacıyla makul bir talep üzerine “etik ilkeler ve yayın politikası”nın ilgili kısmında belirtilen şartlara göre paylaşabileceğimi beyan ederim.

Kaynakça

1. Andaç, F. (Hzl.). (2003). Sözcüklerin diliyle konuşmak: Tahsin Yücel ile yüz yüze. Dünya Yayınları.
2. Bezirci, A. (1961). J. P. Sartre varoluşçuluk. Say Yayınları.
3. Bozkurt, O. (2017). Tahsin Yücel’in Vatandaş romanında aydın‐iktidar ilişkisi. Bartın Üniversitesi EdebiyatFakültesi Dergisi, 2(1), 173–184.
4. Camus, A. (2013). Başkaldıran insan. (T. Yücel, Çev.). Can Yayınları.
5. Camus, A. (2010). Sisifos söyleni (T. Yücel, Çev.). Can Yayınları.
6. Camus, A. (2016). Yabancı. (S. Tiryakioğlu, Çev.). Can Yayınları.
7. Cevizci, A. (2005). Felsefe sözlüğü. Paradigma Yayınları.
8. Cuddon, J. (2013). A dictionary of literary terms and literary theory (5th ed.). Blackwell Publishing.

9. Duclos, É. (2024). Constructing a comparatist extra-European corpus. Revue de Littérature Comparée, (390), 239–250. https://doi.org/10.3917/rlc.390.0115
10. Fethi Naci. (2012). Yüzyılın 100 Türk Romanı. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
11. Göğerçin, A. (2006). Albert Camus’nün ‘Düşüş’ ve Tahsin Yücel’in ‘Vatandaş’ anlatıları üzerine mukayeseli bir çalışma. Selçuk Üniversitesi Edebiyat Dergisi, (16), 1–22.
12. Heidegger, M. (2008). Varlık ve zaman. Agora Kitaplığı.
13. Kaufmann, W. (1965). Dostoyevski’den Sartre’a varoluşçuluk. De Yayınevi.
14. Kern, E. (1970). Existential thought and fictional technique: Kierkegaard, Sartre, Beckett. Yale University Press.
15. Kierkegaard, S. (2013). Kişiliğin gelişiminde etik estetik dengesi. (İ. Kapaklıkaya, Çev.). Araf Yayınları.
16. Kierkegaard, S. (2001). Ölümsüz hastalık umutsuzluk. Ayrıntı Yayınları.
17. Kurt, M. (2009). Varoluşçuluğun Türk edebiyatına girişi ve etkileri. Gazi Türkiyat, 1(4), 139–154. https://izlik.org/JA93SD36ZK
18. Öcal, O. (2013). Tahsin Yücel'in romanlarında bireyin dramı, yapı ve ironi. Akçağ Yayınları.
19. Özkan, K. (Hzl.). (2001). Görünmez adam Tahsin Yücel kitabı. İş Bankası Kültür Yayınları.
20. Salur, B. (2021). Modernlik eleştirisi olarak varoluşçu felsefede otantiklik. ETHOS: Felsefe ve Toplumsal Bilimlerde Diyaloglar, 14(2), 1–28.
21. Sartre, J.-P. (1985). Varoluşçuluk (A. Bezirci, Çev.). Say Yayınları.
22. Sartre, J.-P. (2010). Özgürlük yolları 2 (G. Devrim, Çev.). Can Yayınları.
23. Sartre, J.-P. (1967). Varoluşçuluk materyalizm ve devrim (Emin Türk Eliçin, Çev.). Ataç Kitabevi.
24. Taşdelen, V. (2017). Kaygıdan umuda varoluşun renkleri. Hece Yayınları.
25. Wahl, J. (1999). Varoluşçuluğun tarihçesi. Payel Yayınları.
26. Yücel, T. (2012). Vatandaş. Can Yayınları.