Öz

Ibra, which is a deep-rooted institution, has taken part in Roman law and Islamic law. In Ottoman law, there is extensive information on theory and practice about ibra. It is seen that many types of ibra are placed in Ottoman literatüre. It is also important that Ottoman practice of ibra which gained importance day by day in our law system. Information about types of ibra has been included in fiqh works, fatwa books, Mecelle-i Ahkam-ı Adliyye, archive documents and court documents. In Ottoman practice it appears that ibra is used in a similar way to today’s practices. There are over twenty types of ibra in Ottoman law literatüre. We have organized the types of ibra under the nine headings. Some of these types are also present in our doctrine of law. The types of ibra are important in that they show us Ottomans use ibra a lot. Rich theories and practices of ibra can contribute to today’s law

Anahtar Kelimeler

• Ottoman law, ibra, types, ıskat, istifa, hâs, âm

Osmanlı Hukukunda İbra Türleri

Öz

Köklü bir kurum olan ibra, hem Roma hukukunda hem İslam hukukunda yer almıştır. Osmanlı hukukunda da teoride ve uygulamada, ibraya ilişkin geniş bilgiler vardır. Osmanlı literatüründe ibranın çok sayıda türüne yer verildiği görülmektedir. Hukukumuzda gün geçtikçe önem kazanan ibranın, Osmanlı uygulaması da önemlidir Osmanlı hukukunda ibra türlerine ilişkin olarak, fıkıh eserlerinde, fetva mecmualarında, Mecelle’de, arşiv belgelerinde, mahkeme kayıtlarında bilgiler yer almıştır. Osmanlı uygulamasında ibranın, günümüz uygulamalarına benzer şekilde kullanıldığı görülmektedir. Osmanlı hukukunda ibranın yirmiden fazla türünden bahsedilmektedir. Dokuz farklı başlık altında ele aldığımız bu türlerin bir kısmı günümüz uygulamasında da vardır. İbra türleri, ibranın eski hukukumuzda da geniş şekilde uygulandığını göstermesi bakımından önemlidir. İbraya ilişkin zengin teori ve uygulama örnekleri, günümüz hukukuna da katkılar

Anahtar Kelimeler

• Osmanlı hukuku, ibra, türler, ıskat, istifa, hâs, âm

Kaynakça

1. Akgündüz, A.- Cin, H. (1996). Türk Hukuk Tarihi, OSAV Yayınları, İstanbul.
2. Aksu, M. (2013). Türk Borçlar Kanununun Getirdiği Yeniliklerden İbra, Yaşar Üniversitesi Elektronik Dergisi: Aydın Zevkliler Armağanı Özel Sayısı, S.8.
3. Ali Haydar, H. (1330). Dürerü’l Hükkam Şerhu Mecelleti’l Ahkam, İstanbul.
4. Ali Haydar, H. (1332). el-Mecmuatü’l Cedide fi’l Kütübi’l Erbaa, Hukuk Matbaası, İstanbul.
5. Apaydın, H. Y. (2000). İbra, DİA, TDV Yayınları, c.21, s.263-266, İstanbul, 2000.
6. Bakkal, Ali: Maraz-ı Mevt, DİA, TDV Yayınları, İstanbul.
7. Behcetü’l-Fetava (2011). Şeyhülislam Yenişehirli Abdullah Efendi, Haz. Süleyman Kaya vd, Klasik Yayınları, İstanbul.
8. Berki, Ş. (1955). Borçların Sukutu, AÜHF Dergisi, c.12, S.1-2.

9. Berki, Ş. (1962). Borçlar Hukuku, Yargıçoğlu Matbaası, Ankara.
10. Bilmen, Ö. N. (1970). Hukukı İslamiyye ve Istılahatı Fıkhiyye Kamusu, Bilmen Yayınevi, İstanbul.
11. Birsen, K. (1954). Borçlar Hukuku Dersleri, İstanbul Üniversitesi Yayını No:602, İstanbul.
12. BOA, AE.SMHD.I..,68/4436, 29.12.1145.
13. BOA, C..ADL., 15/944, 10.05.1213.
14. BOA, Dosya Usulü İradeler, 49/11, 5/10.
15. BOA, İE.ADL, 1/76, 08.02.1099.
16. BOA, İE.ML.., 33/3231, 18.01.1096.
17. BOA, MVL, 774/19, 21.10.1281; 1076/10, 25.12.1282; 1076/26, 26.01.1283.
18. BOA, TS.MA.d, 2352, 29.12.1089; 2770, 29.12.1247; 01.04.1248; 4594, 07.06.1235; 2352, 05.06.1090; 05.08.1090; 15.03.1091.
19. Ceride-i İlmiyye Fetvaları (2009). Haz. İsmail Cebeci, Klasik Yayınları, İstanbul.
20. Demirtaş, H. N. (2014). Açıklamalı Osmanlı Fetvaları Fetava-yı Ali Efendi (Çatalcalı Ali Efendi), c.2, Kubbealtı Neşriyat, İstanbul.
21. Doğan, M. (1979). Türk İş Hukukunda İbra Sözleşmesi, Yargıtay Dergisi, c.5, S.1, Ocak 1979.
22. Ebussuud Efendi (2013). Ma’ruzat, Haz. Pehlul Düzenli, Klasik Yayınları, İstanbul, 2013.
23. Fetava-i Hindiyye (1985). Yay. Haz. İsmail Karakaya, Çev. Mustafa Efe, Akçağ Yayınları, İstanbul.
24. Fetava-yı Feyziye (2009). Şeyhülislam Feyzullah Efendi, Haz. Süleyman Kaya, Klasik Yayınları, İstanbul.
25. Feyzioğlu, F. N. (1977). Borçlar Hukuku, İstanbul Üniversitesi Yayını No:2282, İstanbul.
26. Halebi, İ. (1974). Mülteka’l Ebhur, Çev. Mustafa Uysal, Konya.
27. İbn Abidin, M. A. (1987). Reddü’l Muhtar ale’d Dürri’l Muhtar Şerhu Tenviri’l Ebsar, Beyrut.
28. İlaveli Mecmua-i Cedide (1326-1329). Muharriri: Ali El Murtaza, Matbaa-i Hayriye, İstanbul.
29. İstanbul Kadı Sicilleri (2011). Ed. Coşkun Yılmaz, İSAM Yayınları, İstanbul.
30. İzmirlioğlu, A. (2013). 6098 Sayılı Kanuna Göre İbraname, Journal of Yaşar University, c.8, S.Özel, s.1457- 1482.
31. Kabukçu, Ş. (1991). İslam Hukukunda İbra (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), MÜSBE, İstanbul.
32. Mollamahmutoğlu, H. ve Astarlı, M. (2011). İş Hukuku, Turhan Kitabevi, Ankara.
33. Oğuzman, K. ve Öz, M. T. (2009). Borçlar Hukuku, Vedat Kitapçılık, İstanbul.
34. Ongan, H. (1974). Ankara’nın İki Numaralı Şer’iye Sicili, Türk Tarih Kurumu Basımevi, Ankara.
35. Orak, M. A. (2014). Konya Kadı Sicili 10 (1659-1661), Konya Büyükşehir Belediyesi Kültür Yayınları, Konya.
36. Öğüz, T., Ergüne, M. S. ve Erişgin, N. (2013). Borçlar Hukuku, Ed. Hayriye Şen Doğramacı, Anadolu Üniversitesi, Eskişehir.
37. Pulaşlı, H. (1989). Şarta Bağlı İşlemler ve Hukuki Sonuçları, Dayınlarlı Yayıncılık, Ankara.
38. Resmi Gazete, Sayı: 27836, 04.02.2011.
39. Sak, İ. ve Küçük, F. (2014). Konya Kadı Sicili 14 (1669-1670), Konya Büyükşehir Belediyesi Kültür Yayınları, Konya.
40. Sak, İ. (2016). Konya Kadı Sicili 37 (1691-1692), Konya Büyükşehir Belediyesi Kültür Yayınları, Konya.
41. Tekinay, S. S. (1979). Borçlar Hukuku, İstanbul Üniversitesi Yayını No:2614, İstanbul.
42. Tunçomağ, K. (1972). Borçlar Hukuku, İstanbul Üniversitesi Yayını, No:1737, İstanbul.
43. Türk Hukuk Lugati (1991). Türk Hukuk Kurumu, Başbakanlık Basımevi, Ankara.
44. Uygur, T. (1990). Açıklamalı İçtihatlı Borçlar Kanunu, Seçkin Yayınevi, Ankara.
45. Yargıtay 9. HD, E.2010/5216, K. 2012/12444, 12.04.2012.
46. Yurduseven, Ş. (2013). Borçlar Hukukunda İbra (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), AÜSBE, Ankara.
47. Zuhayli, V. (1992). İslam Fıkhı Ansiklopedisi, Risale Yayınları, İstanbul.