Alzheimer hastalığında lipid profili, aterojenik indeks ve bilişsel işlev arasındaki ilişki: Retrospektif kohort çalışması

Öz

Amaç: Bu çalışmanın amacı, Alzheimer hastalığı (AH) tanısı almış bireylerde lipid profili parametreleri (plazmanın aterojenik indeksi (AIP) dahil) ile bilişsel işlev arasındaki ilişkiyi, aynı vizitte ve iki yıllık takip sonrasında ölçülen Mini Mental Test (MMT) skorlarına dayanarak araştırmaktır. Gereç ve Yöntemler: Bu retrospektif çalışmaya, 2016–2025 yılları arasında Üniversite Hastanesi Demans Polikliniği’nde izlenen hastalar dahil edilmiştir. Lipid profili ölçümleri (total kolesterol [TC], düşük yoğunluklu lipoprotein [LDL], yüksek yoğunluklu lipoprotein [HDL], trigliserid [TG]) ile eş zamanlı MMT skorları bulunan toplam 84 AH hastası analize alınmıştır. Bu hastalardan 41’inin iki yıl sonraya ait ikinci bir MMT ölçümü mevcuttu. AIP, logaritmik formül [log(TG/HDL)] kullanılarak hesaplanmıştır. Ayrıca LDL/HDL, TC/HDL, non-HDL kolesterol ve TG/HDL oranları da analiz edilmiştir. Korelasyon analizleri, veri dağılımına bağlı olarak Pearson veya Spearman testleri ile yapılmış; istatistiksel anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak kabul edilmiştir. Bulgular: MMT skorları ile hem TC (r=-0,291, p=0,007) hem de LDL düzeyleri (r=-0,231, p=0,034) arasında anlamlı negatif korelasyon saptanmıştır. AIP veya diğer lipid oranları ile bilişsel performans arasında anlamlı bir ilişki saptanmamıştır. Aynı şekilde, iki yıllık süreçte MMT skorundaki değişim ile herhangi bir lipid parametresi arasında anlamlı korelasyon görülmemiştir. Alt grup analizinde, yalnızca kadın hastalarda TC ile iki yıllık MMT skor değişimi arasında anlamlı negatif korelasyon bulunmuştur (ρ=-0,537, p=0,022). Sonuç: TC ve LDL düzeylerinin, AH hastalarında bilişsel işlev ile negatif yönde ilişkili olduğu belirlenmiştir. Gözlenen cinsiyete özgü etki, lipid metabolizmasının kadınlarda bilişsel yaşlanma üzerinde daha belirgin bir rol oynayabileceğini düşündürmektedir. Bu bulguların doğrulanması ve lipid düzeylerinin zamansal dinamiklerinin incelenmesi için ileriye dönük çalışmalara ihtiyaç vardır.

Anahtar Kelimeler

• Alzheimer hastalığı
• Lipid profili
• Aterojenik indeks
• Biliş
• Mini Mental Test

Destekleyen Kurum

yok

Etik Beyan

Tekirdağ Namık Kemal Üniversitesi Girişimsel Olmayan Klinik Araştırmalar Etik kurulu tarafından onaylanmıştır. (tarih:25/11/2025 sayı:2025.228.11.25)

Teşekkür

yok

Association between lipid profile, atherogenic index, and cognitive function in Alzheimer’s disease: A retrospective cohort study

Öz

Aim: This study aimed to investigate the relationship between lipid profile parameters (including the atherogenic index of plasma (AIP)) and cognitive function in patients diagnosed with Alzheimer’s disease (AD), based on Mini-Mental State Examination (MMSE) scores measured at the same visit and after a two-year follow-up period. Material and Methods: This retrospective study included patients followed at the Dementia Outpatient Clinic of University Hospital between 2016 and 2025. A total of 84 AD patients with simultaneous lipid profile measurements (total cholesterol [TC], low-density lipoprotein [LDL], high-density lipoprotein [HDL], triglycerides [TG]) and MMSE scores were included. Among them, 41 patients had a second MMSE recorded two years later. AIP was calculated using the logarithmic formula log(TG/HDL). Additional ratios including LDL/HDL, TC/HDL, non-HDL cholesterol, and TG/HDL were also analyzed. Correlation analyses were performed using Pearson or Spearman tests depending on data distribution, with statistical significance set at p<0.05. Results: A significant negative correlation was found between MMSE scores and both TC (r=-0.291, p=0.007) and LDL levels (r=-0.231, p=0.034). No significant association was observed between AIP or other lipid ratios and cognitive performance. Likewise, no significant correlation was found between changes in MMSE scores over two years and any lipid parameter. Subgroup analysis revealed a significant negative correlation between TC and two-year MMSE score change only in female patients (ρ=-0.537, p=0.022). Conclusion: TC and LDL levels were negatively associated with cognitive function in AD patients. The observed sex-specific effect suggests that lipid metabolism may play a more prominent role in cognitive aging among women. Further prospective studies are needed to validate these findings and explore the temporal dynamics of lipid levels.

Anahtar Kelimeler

• Alzheimer’s disease
• Lipid profile
• Atherogenic index
• Cognition
• Mini-Mental State Examination

Destekleyen Kurum

NONE

Etik Beyan

This study was approved by the Non-Interventional Clinical Research Ethics Committee of Tekirdağ Namık Kemal University. (date: 25/11/2025, number: 2025.228.11.25)

Teşekkür

none

Kaynakça

1. Tang Q, Wang F, Yang J, Peng H, Li Y, Li B, et al. Revealing a novel landscape of the association between blood lipid levels and alzheimer's disease: a meta-analysis of a case-control study. Front Aging Neurosci. 2019;11:370. https://doi.org/10.3389/fnagi.2019.00370
2. Ferguson EL, Zimmerman SC, Jiang C, Choi M, Swinnerton K, Choudhary V, et al. Low- and high-density lipoprotein cholesterol and dementia risk over 17 years of follow-up among members of a large health care plan. Neurology. 2023;101(21):e2172-e2184. https://doi.org/10.1212/WNL.0000000000207876
3. Zhou J, Han H, Bai W. Association between atherogenic index of plasma and cognitive impairment in middle-aged and older adults: results from CHARLS. Front Aging Neurosci. 2025;17:1506973. https://doi.org/10.3389/fnagi.2025.1506973
4. Zhang H, Shi L, Tian N, Zhu M, Liu C, Hou T, et al. Association of the atherogenic index of plasma with cognitive function and oxidative stress: A population-based study. Journal of Alzheimer's Disease. 2025;105(4):1309-1320. https://doi.org/10.1177/13872877251334826
5. Livingston G, Huntley J, Liu KY, Costafreda SG, Selbæk G, Alladi S, et al. Dementia prevention, intervention, and care: 2024 report of the Lancet standing Commission. Lancet. 2024;404(10452):572-628. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(24)01296-0
6. Juul Rasmussen I, Luo J, Frikke-Schmidt R. Lipids, lipoproteins, and apolipoproteins: Associations with cognition and dementia. Atherosclerosis. 2024;398:118614. https://doi.org/10.1016/j.atherosclerosis.2024.118614
7. Gong J, Harris K, Peters SAE, Woodward M. Serum lipid traits and the risk of dementia: A cohort study of 254,575 women and 214,891 men in the UK Biobank. EClinicalMedicine. 2022;54:101695. https://doi.org/10.1016/j.eclinm.2022.101695
8. Chase BA, Frigerio R, Yucus CJ, Patel S, Maraganore D, Sanders AR, et al. Lipid trajectories improve risk models for Alzheimer's disease and mild cognitive impairment. J Lipid Res. 2025;66(1):100714. https://doi.org/10.1016/j.jlr.2024.100714

9. Pappolla MA, Refolo L, Sambamurti K, Zambon D, Duff K. Hypercholesterolemia and alzheimer's disease: unraveling the connection and assessing the efficacy of lipid-lowering therapies. J Alzheimers Dis. 2024;101(s1):S371-s393. https://doi.org/10.3233/JAD-240388
10. Hassen CB, Machado-Fragua MD, Landré B, Fayosse A, Dumurgier J, Kivimaki M, et al. Change in lipids before onset of dementia, coronary heart disease, and mortality: A 28-year follow-up Whitehall II prospective cohort study. Alzheimers Dement. 2023;19(12):5518-5530. https://doi.org/10.1002/alz.13140
11. Dunk MM, Li J, Liu S, Casanova R, Chen JC, Espeland MA, et al. Associations of dietary cholesterol and fat, blood lipids, and risk for dementia in older women vary by APOE genotype. Alzheimers Dement. 2023;19(12):5742-5754. https://doi.org/10.1002/alz.13358
12. Dunk MM, Rapp SR, Hayden KM, Espeland MA, Casanova R, Manson JE, et al. Plasma oxysterols are associated with serum lipids and dementia risk in older women. Alzheimers Dement. 2024;20(5):3696-3704. https://doi.org/10.1002/alz.13811