Derleme

Membran lipit profilinin membran kapasitansı, hücresel uyarılabilirlik ve patofizyolojik mekanizmalar üzerindeki rolü

Cilt: 10 Sayı: 2 31 Ağustos 2026
PDF İndir
TR EN

Membran lipit profilinin membran kapasitansı, hücresel uyarılabilirlik ve patofizyolojik mekanizmalar üzerindeki rolü

Öz

Plazma membranı, hücrelerin çevresiyle olan etkileşimlerini düzenleyen ve lipit çift tabaka organizasyonu aracılığıyla hücresel sinyal iletimi, uyarılabilirlik ve homeostazın sürdürülmesinde merkezi rol oynayan dinamik bir yapıdır. Kolesterol, fosfolipitler, sfingolipitler ve glikolipitlerden oluşan membran lipit bileşimi; akışkanlık, geçirgenlik ve elektriksel özellikler gibi temel biyofiziksel parametreleri belirleyerek hücresel yanıtların mekânsal ve zamansal organizasyonunu şekillendirir. Bu lipitlerin asimetrik dağılımı ve kolesterol-sfingolipit açısından zengin lipit raft mikrodomainleri, reseptör aktivasyonu, iyon kanalı fonksiyonu ve sinyal proteinlerinin lokalizasyonu açısından lipit adacıklar sunar. Membran lipit bileşiminde ve lipit raft organizasyonunda meydana gelen bozulmalar, kanser, kardiyovasküler hastalıklar ve enfeksiyon hastalıklarının patogenezinde ortak ve belirleyici mekanizmalar olarak öne çıkmaktadır. Kanserde lipit metabolizmasının yeniden programlanması, onkojenik sinyal yolaklarının (ör. PI3K/Akt, Ras, EGFR) membran bağlı aktivasyonunu kolaylaştırarak proliferasyon, invazyon ve tedavi direncini destekler. Kardiyovasküler hastalıklarda lipit raftlar inflamatuar sinyalizasyon, oksidatif stres yanıtları ve iyon kanalı regülasyonu üzerinden vasküler disfonksiyon ve kardiyak yeniden yapılanmaya neden olur. Enfeksiyon hastalıklarında ise lipit raftlar, patojen bağlanması, hücreye giriş ve replikasyon süreçlerinin düzenlenmesinde işlevsel platformlar oluşturarak konak-patojen etkileşiminin seyrini belirler. Bu çerçevede, plazma membranının lipit profilinin ve elektriksel özelliklerinin hedeflenmesi, lipit temelli biyobelirteçlerin geliştirilmesi ve meliterapi gibi yenilikçi yaklaşımlar için güçlü bir moleküler zemin sunmaktadır. Membran fizyolojisinin bütüncül olarak değerlendirilmesi, hastalık patogenezinin daha iyi anlaşılmasına ve hedefe yönelik tanı ve tedavi stratejilerinin geliştirilmesine katkı sağlayacaktır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Coskun Ü, Simons K. Cell membranes: the lipid perspective. Structure. 2011;19(11):1543-1548. https://doi.org/10.1016/j.str.2011.10.010
  2. Harayama T, Riezman H. Understanding the diversity of membrane lipid composition. Nat Rev Mol Cell Biol. 2018;19(5):281-296. https://doi.org/10.1038/nrm.2017.138
  3. Ernst R, Ballweg S, Levental I. Homeoviscous adaptation and the regulation of membrane lipids. J Mol Biol. 2016;428(24):4776-4791. https://doi.org/10.1016/j.jmb.2016.08.013
  4. Simons K, Sampaio JL. Membrane organization and lipid rafts. Cold Spring Harb Perspect Biol. 2011;3(10):a004697. https://doi.org/10.1101/cshperspect.a004697
  5. Anselmo S, Bonaccorso E, Gangemi C, Sancataldo G, Conti Nibali V, D’Angelo G. Lipid rafts in signalling, diseases, and infections: what can be learned from fluorescence techniques? Membranes. 2025;15(1):6. https://doi.org/10.3390/membranes15010006
  6. Viljetić B, Blažetić S, Labak I, Ivić V, Zjalić M, Heffer M, Balog M. Lipid rafts: The maestros of normal brain development. Biomolecules. 2024;14(3):362. https://doi.org/10.3390/biom14030362
  7. Kusumi A, Fujiwara TK, Chadda R, Xie M, Tsunoyama TA, Kalay Z, et al. Dynamic organizing principles of the plasma membrane. Nat Rev Mol Cell Biol. 2020;21(9):527-545. https://doi.org/10.1038/s41580-020-0236-1
  8. Casares D, Escribá PV, Rosselló CA. Membrane lipid composition: effect on membrane and organelle structure, function and compartmentalization and therapeutic avenues. Int J Mol Sci. 2019;20(9):2167. https://doi.org/10.3390/ijms20092167

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Fizyopatoloji, Tıbbi Fizyoloji (Diğer)

Bölüm

Derleme

Yayımlanma Tarihi

31 Ağustos 2026

Gönderilme Tarihi

21 Aralık 2025

Kabul Tarihi

28 Mayıs 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 10 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA
Güzel Altıntaş, F., & Evren, V. (2026). Membran lipit profilinin membran kapasitansı, hücresel uyarılabilirlik ve patofizyolojik mekanizmalar üzerindeki rolü. Medical Journal of Western Black Sea, 10(2), 179-189. https://doi.org/10.29058/mjwbs.1846251
AMA
1.Güzel Altıntaş F, Evren V. Membran lipit profilinin membran kapasitansı, hücresel uyarılabilirlik ve patofizyolojik mekanizmalar üzerindeki rolü. Med J West Black Sea. 2026;10(2):179-189. doi:10.29058/mjwbs.1846251
Chicago
Güzel Altıntaş, Ferhan, ve Vedat Evren. 2026. “Membran lipit profilinin membran kapasitansı, hücresel uyarılabilirlik ve patofizyolojik mekanizmalar üzerindeki rolü”. Medical Journal of Western Black Sea 10 (2): 179-89. https://doi.org/10.29058/mjwbs.1846251.
EndNote
Güzel Altıntaş F, Evren V (01 Ağustos 2026) Membran lipit profilinin membran kapasitansı, hücresel uyarılabilirlik ve patofizyolojik mekanizmalar üzerindeki rolü. Medical Journal of Western Black Sea 10 2 179–189.
IEEE
[1]F. Güzel Altıntaş ve V. Evren, “Membran lipit profilinin membran kapasitansı, hücresel uyarılabilirlik ve patofizyolojik mekanizmalar üzerindeki rolü”, Med J West Black Sea, c. 10, sy 2, ss. 179–189, Ağu. 2026, doi: 10.29058/mjwbs.1846251.
ISNAD
Güzel Altıntaş, Ferhan - Evren, Vedat. “Membran lipit profilinin membran kapasitansı, hücresel uyarılabilirlik ve patofizyolojik mekanizmalar üzerindeki rolü”. Medical Journal of Western Black Sea 10/2 (01 Ağustos 2026): 179-189. https://doi.org/10.29058/mjwbs.1846251.
JAMA
1.Güzel Altıntaş F, Evren V. Membran lipit profilinin membran kapasitansı, hücresel uyarılabilirlik ve patofizyolojik mekanizmalar üzerindeki rolü. Med J West Black Sea. 2026;10:179–189.
MLA
Güzel Altıntaş, Ferhan, ve Vedat Evren. “Membran lipit profilinin membran kapasitansı, hücresel uyarılabilirlik ve patofizyolojik mekanizmalar üzerindeki rolü”. Medical Journal of Western Black Sea, c. 10, sy 2, Ağustos 2026, ss. 179-8, doi:10.29058/mjwbs.1846251.
Vancouver
1.Ferhan Güzel Altıntaş, Vedat Evren. Membran lipit profilinin membran kapasitansı, hücresel uyarılabilirlik ve patofizyolojik mekanizmalar üzerindeki rolü. Med J West Black Sea. 01 Ağustos 2026;10(2):179-8. doi:10.29058/mjwbs.1846251

Batı Karadeniz Tıp Dergisi, Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi tarafından yayımlanan, uluslararası, hakemli ve açık erişimli bir dergidir. İlk sayısı 2017 yılında yayımlanan dergi, yılda üç kez (Nisan, Ağustos ve Aralık aylarında) yayımlanmakta olup Türkçe ve İngilizce makalelere yer verir.