EĞİTİM YÖNETİMİNDE İKİZ DÖNÜŞÜMÜN DİJİTAL LİDERLİK KURAMLARI ÇERÇEVESİNDE DEĞERLENDİRİLMESİ: SÜRDÜRÜLEBİLİR DİJİTAL LİDERLİK MODELİ

Öz

Bu çalışma, eğitim yönetiminde giderek önem kazanan ikiz dönüşümü yani dijital ve sürdürülebilir dönüşümün eş zamanlı yürütülmesi olgusunu, dijital liderlik kuramları çerçevesinde kavramsal olarak incelemekte ve bu bağlamda Sürdürülebilir Dijital Liderlik (SDL) adını taşıyan bütünleşik bir liderlik modeli önermektedir. Araştırma, nitel yaklaşımla tasarlanmış olup kuramsal analiz ve doküman incelemesi yöntemleri kullanılmış; AB Dijital Eğitim Eylem Planı (2021–2027), OECD Learning Compass 2030, UNESCO ESD-2030 ve UNESCO (2023) Yapay Zekâ Rehberi gibi uluslararası belgeler ile Türkiye’nin 12. Kalkınma Planı (2024–2028), MEB Stratejik Planı (2024–2028) ve Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programları analiz edilmiştir. Bulgular, dijitalleşmenin politika söyleminde daha çok altyapı, veri ve beceriler bağlamında teknik-operasyonel bir çerçevede, sürdürülebilirliğin ise sosyal adalet, etik ve çevresel duyarlılık ekseninde normatif olarak konumlandığını göstermektedir. Bu iki hattın politika ve uygulama düzeyinde büyük ölçüde paralel fakat kopuk ilerlediği saptanmıştır. Literatür incelemesi, dijital liderlik çalışmalarının etik, veri yönetişimi ve çevresel maliyet gibi alanlarda sınırlı kaldığını; sürdürülebilir liderlik yaklaşımının ise dijital çağın yönetişim gerekliliklerini yeterince içermediğini ortaya koymuştur. Önerilen SDL çerçevesi, liderliği teknolojik kapasite, etik-veri yönetişimi, yeşil bilişim, pedagojik inovasyon ve paydaş katılımı boyutlarında yeniden tanımlamakta; böylece kuramsal literatüre ve uygulamaya bütüncül bir model sunmaktadır. Çalışma, gelecekte SDL ölçme araçlarının geliştirilmesi, ampirik testler ve çoklu durum çalışmaları yapılması gerektiğini önermektedir.

Anahtar Kelimeler

• İkiz dönüşüm
• dijital liderlik
• sürdürülebilir liderlik
• sürdürülebilir dijital liderlik
• yapay zekâ etiği
• yeşil bilişim.

EVALUATİNG TWİN TRANSFORMATİON İN EDUCATİON MANAGEMENT WİTHİN THE FRAMEWORK OF DİGİTAL LEADERSHİP THEORİES: A SUSTAİNABLE DİGİTAL LEADERSHİP MODEL

Öz

This study conceptually examines the emerging phenomenon of twin transition—the simultaneous advancement of digital and sustainable transformation—in the field of educational administration and proposes a unified leadership framework entitled Sustainable Digital Leadership (SDL). Designed as a qualitative inquiry, the research employs theoretical analysis and document review, drawing on key international policy texts including the EU Digital Education Action Plan (2021–2027), OECD Learning Compass 2030, UNESCO ESD-2030, and UNESCO (2023) Guidance for AI in Education, as well as Türkiye's 12th Development Plan (2024–2028), the Ministry of National Education Strategic Plan (2024–2028), and Presidential Annual Programs. Findings indicate that digital transformation is framed primarily in technical-operational terms (infrastructure, data, digital skills), whereas sustainability appears as a normative agenda centered on equity, ethics, and ecological responsibility. Both strands advance in parallel yet disconnected policy pathways. Literature analysis shows that digital leadership research insufficiently addresses ethical AI, data governance, and environmental costs, while sustainable leadership studies often overlook digital governance requirements. The proposed SDL model reconceptualizes educational leadership across five dimensions: strategic alignment, ethical AI and data governance, green computing, pedagogical innovation, and stakeholder accountability. The study contributes a holistic and future-oriented leadership paradigm and calls for future empirical work, including SDL scale development, mixed-method studies, and institutional case analyses.

Anahtar Kelimeler

• Twin transformation
• digital leadership
• sustainable leadership
• sustainable digital leadership
• artificial intelligence ethics
• green computing.

Kaynakça

1. Creswell, J. W. (2014). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches (4th ed.). SAGE Publications.
2. European Commission. (2021a). The twin transition: Green and digital transformation in the EU. Publications Office of the European Union. https://commission.europa.eu
3. European Commission. (2021b). Digital education action plan (2021–2027): Resetting education and training for the digital age. Publications Office of the European Union. https://education.ec.europa.eu/focus-topics/digital-education/action-plan
4. Giovanni, M., & Ali, A. (2024). Fostering sustainable digital leadership in educational organizations: A systematic review. Journal of Educational Administration and Leadership, 56(2), 145–167. https://doi.org/10.1108/JEA-2023-0123
5. Hargreaves, A., & Fink, D. (2006). Sustainable leadership. Jossey-Bass. International Society for Technology in Education. (2018). ISTE standards for education leaders. ISTE. https://www.iste.org/standards/for-education-leaders
6. Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. SAGE Publications. Miles, M. B., Huberman, A. M., & Saldaña, J. (2014). Qualitative data analysis: A methods sourcebook (3rd ed.). SAGE Publications.
7. Millî Eğitim Bakanlığı. (2024). Millî Eğitim Bakanlığı 2024–2028 stratejik planı. T.C. Millî Eğitim Bakanlığı. https://www.meb.gov.tr
8. OECD. (2019). Education policy outlook 2019: Working together to help students achieve their potential. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/2b8ad56e-en

9. OECD. (2020a). OECD learning compass 2030. OECD Publishing. https://www.oecd.org/education/2030-project/
10. OECD. (2020b). Governance for quality education: Progress and challenges. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/d7f8c0c5-en
11. Republic of Türkiye, Presidency of Strategy and Budget. (2023). Twelfth development plan (2024–2028). Presidency of Strategy and Budget. https://www.sbb.gov.tr
12. Selwyn, N. (2019). Should robots replace teachers? AI and the future of education. Polity Press.
13. Sheninger, E. C. (2019). Digital leadership: Changing paradigms for changing times (2nd ed.). Corwin.
14. T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı. (2018–2025). Cumhurbaşkanlığı yıllık programları. https://www.sbb.gov.tr/yillik-programlar/
15. Teoh, K. K. (2021). Sustainable digital leadership in higher education: Rethinking e-learning continuity. International Journal of Educational Management, 35(7), 1423–1437. https://doi.org/10.1108/IJEM-2020-0467
16. UNESCO. (2020). Education for sustainable development: A roadmap (ESD for 2030). UNESCO Publishing. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000374802
17. UNESCO. (2023). Guidance on generative AI in education and research. UNESCO. https://www.unesco.org/en/artificial-intelligence/generative-ai
18. Zeike, S., Bradbury, K., Lindert, L., & Pfaff, H. (2019a). Digital leadership skills and associations with health care quality: A systematic review. Journal of Medical Internet Research, 21(9), e14191. https://doi.org/10.2196/14191
19. Zeike, S., Bradbury, K., Lindert, L., & Pfaff, H. (2019b). Digital transformation in healthcare: An analysis of digital maturity and leadership characteristics. Journal of Business Research, 101, 583–594. https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2019.01.038