OKUL MÜDÜRLERİ YÖNETİM TARZLARI İLE ÖĞRETMENLERİN MOTİVASYON DÜZEYLERİNİNÇEŞİTLİ DEĞİŞKENLER AÇISINDAN İNCELENMESİ

Yıl 2025, Cilt: 9 Sayı: 16, 100 - 116, 31.12.2025

Rukiye Dündar Ertürk , İmam Bakır Arabacı , Abdulkadir Ertürk

https://doi.org/10.56677/mkuefder.1820055

Öz

Okul müdürlerinin yönetim konusunda sahip olduğu bilgi ve becerileri, benimsemiş oldukları yönetim tarzları öğretmenlerin motivasyonlarını etkilemektedir. Bu doğrultuda, bu çalışma okul müdürlerinin yönetim tarzları ile öğretmenlerin motivasyonları arasındaki ilişkiyi çeşitli değişkenler açısından incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmanın örneklemini Adıyaman ili’nin merkez, Kahta, Gerger ve Sincik İlçelerinde ilkokul, ortaokul ve liselerde görev yapan 538 öğretmen oluşturmaktadır. Araştırmada ilişkisel tarama yöntemi kullanılmıştır. Veri toplama aracı olarak Algılanan Okul Müdürleri Yönetim Tarzı Ölçeği, Öğretmen Motivasyon Ölçeği kullanılmıştır. Araştırma verilerinin çözümlenmesinde bağımsız örneklem t- testi ve Tek Yönlü Varyans Analizi (ANOVA) ve Pearson Momentler Çarpım Korelasyon Analizi kullanılmıştır. Araştırma bulgularına göre içsel ve dışsal motivasyon ile işbirlikçi yönetim tarzı arasında pozitif ve manidar; otoriter, karşı koyucu ve ilgisiz yönetim tarzı arasında negatif ve anlamlı bir ilişkinin olduğu görülmüştür. Ayrıca okul müdürleri yönetim tarzları ile okul kademesi, cinsiyet ve istihdam türü arasında anlamlı farklılık gözlenmiştir. Öğretmen motivasyonu ile istihdam türü arasında anlamlı bir farklılık bulunurken; okul kademesi ve cinsiyet arasında anlamlı bir farklılık bulunmamıştır.

Anahtar Kelimeler

Motivasyon , yönetim tarzı , okul müdürü , öğretmen motivasyonu.

Etik Beyan

Bu çalışmanın, özgün bir çalışma olduğunu; çalışmanın hazırlık, veri toplama, analiz ve bilgilerin sunumu olmak üzere tüm aşamalarından bilimsel etik ilke ve kurallarına uygun davrandığımı beyan ederim.

Destekleyen Kurum

FIRAT ÜNİVERSİTESİ SOSYAL VE BEŞERİ BİLİMLER ARAŞTIRMALARI ETİK KURULU SOSYAL VE BEŞERİ BİLİMLER ARAŞTIRMALARI ETİK KURULU

Teşekkür

Bu araştırmada öncelikle değerli akademisyen hocalarıma, bu araştırmada yazar olmayan ancak değerli katkılar sağlamış kişilere, araştırma sürecinde sabır göstererek bana destek olan çocuklarıma, aileme ve arkadaşlarıma teşekkür ederim.

EXAMINATION OF SCHOOL PRINCIPALS' MANAGEMENT STYLES AND TEACHERS' MOTIVATION LEVELS IN TERMS OF VARIOUS VARIABLES

Öz

The knowledge and skills of school principals in management and the management styles affect teachers' motivation. In this regard, this study's general purpose is to examine the relationship between principals' management styles and teacher motivation in terms of various variables (gender, school level, and employment typeThe participants of the study are primary, secondary and high school teachers working in Adıyaman. The model of this research is the correlational survey model. Perceived School Principals Management Style Scale, Teacher Motivation Scale and Personal Information Form have been used as data collection tools.. In the study, correlation analysis has been used to determine the direction of the relationship between principals' management style and teacher motivation; independent sample t-test and One-Way Analysis of Variance (ANOVA) have been applied to examine the relationship between school principals' management style and teacher motivation levels, gender, school level, and employment type. There is a positive and significant relationship between intrinsic and extrinsic motivation and collaborative management style; A negative and significant relationship has been found between authoritarian, oppositional and disinterested management styles. In addition, there is a substantial difference between principals' management styles and school level, gender, and employment type. While there is a substantial difference between teacher motivation and employment type, there is no significant difference between school grade and gender.

Anahtar Kelimeler

Motivation , management style , school principal , teacher motivation.

Etik Beyan

I declare that this study is an original study and that I have acted in accordance with the principles and rules of scientific ethics in all stages of the study, including preparation, data collection, analysis and presentation of information.

Destekleyen Kurum

FIRAT UNIVERSITY SOCIAL AND HUMAN SCIENCES RESEARCH ETHICS BOARD SOCIAL AND HUMAN SCIENCES RESEARCH ETHICS BOARD

Teşekkür

In this research, I would like to thank first of all my valuable academicians, those who are not authors but have made valuable contributions to this research, my children who supported me with their patience during the research process, my family.

Kaynakça

• Akçay, P. (2020). Okul yöneticilerinin algılanan yönetim tarzlarının değerler çerçevesinde incelenmesi. Akdeniz Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi,3(2), 19 – 32.
• Aksoy, H. (2006). Örgüt İkliminin Motivasyon Üzerine Etkisi. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
• Altındağ, E., & Akgün, B. (2015). Örgütlerde ödüllendirmenin iş gören motivasyonu ve Okul Müdürleri Yönetim Tarzları İle Öğretmenlerin Motivasyon Düzeylerinin Çeşitli Değişkenler Açısından İncelenmesi performansı üzerindeki etkisi. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 12(30), 281-297.
• Argon, T., & Dilekçi, Ü. (2014). Öğretmenlerin okul müdürlerinin yönetim tarzları ve kurumsal itibara yönelik algıları arasındaki ilişki. Electronic Turkish Studies, 9(2).
• Bakan, İ., & Büyükbeşe, T. (2010). Liderlik “türleri” ve “güç kaynaklarına” ilişkin mevcut-gelecek durum karşılaştırması. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 2010(2), 73-84.
• Başaran, İ. E. (1991). Örgütsel Davranış: İnsanın Üretim Gücü. İstanbul: Gül Yayınevi.
• Başaran, İ. E. (2004). Yönetimde İnsan İlişkileri: Yönetsel Davranış. Ankara: Nobel Yayın Dağıtım.
• Başaran, İ. E. (2006). Türk Eğitim Sistemi ve Okul Yönetimi. Ankara: Ekinoks Yayınevi.
• Bozdoğan, K., & Sağnak, M. (2011). İlköğretim okulu müdürlerinin liderlik davranışları ile öğrenme iklimi arasındaki ilişki. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi.
• Brown, L. V. (2007). Psychology of motivation. New York: Nova Publishers.
• Büyüköztürk, Ş. (2011). Veri Analizi El Kitabı: İstatistik, Araştırma Deseni ve Yorum. Ankara: Pegem Akademi. 22nd Ed.
• Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., ve Demirel, F. (2012). Bilimsel Araştırma Yöntemleri (Geliştirilmiş 11. Baskı). Ankara: Pegem Yayıncılık.
• Can, S. (2015). Factors motivating teachers working at elementary and secondary schools. Procedia- Socialand Behavioral Sciences, 174, 3087-3093.
• Cemaloğlu, N. (2002). Öğretmen performansının artırılmasında okul yöneticisinin rolü. Milli Eğitim Eğitim Dergisi, ss.153-154.
• Cemaloğlu, N., & Erdemoğlu-Şahin, D. (2007). Öğretmenlerin mesleki tükenmişlik düzeylerinin farklı değişkenlere göre incelenmesi. Kastamonu Eğitim Dergisi, 15(2), 465-484.
• Çevik, A. & Köse A. (2017). Öğretmenlerin okul kültürü algıları ile motivasyonları arasındaki ilişkinin incelemesi. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 6(2), 996-1014.
• Deci, E. (1975). Intrinsic Motivation. New York: Plenum.
• Demirbaş, A.Ş. (2014). Çalışma Yaşamında Motivasyon. Yüksek lisans tezi, Ordu Üniversitesi Ünye İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi, Ordu.
• Demirci, O., (2011). “İlköğretim Okullarında Çalışan Sözleşmeli ve Kadrolu Öğretmenlerin Özlük Haklarındaki Farklılıklar ve İş Motivasyonu”, Yüksek Lisasn Tezi. Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Uşak.
• Demirtaş, H., Özer, N., Atik, S., & Kırbaç, M. (2015). Sendikal vatandaşlık davranışı ve sendikal kimlik ilişkisi: öğretmenler üzerine bir araştırma. Trakya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 5(2), 77-93.
• Durak, H. Y., & Seferoğlu, S. S (2017). Öğretmenlerde tükenmişlik duygusunun çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi (GEFAD), 37(2), 759-788.
• Durmaz, M. (2004). Kişilerarası İletişim ve Motivasyon. İzmir:Ege Üniversitesi İletişim Fakültesi Yayınları.
• Emiroğlu, O. (2017). Öğretmen motivasyon kaynaklarına ilişkin okul yöneticisi ve öğretmen görüşleri (Doktora tezi). KKTC Yakın Doğu Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Lefkoşa.
• Erden, M. (2005). Sınıf Yönetimi. İstanbul: Epsilon Yayıncılık.
• Erdoğan, İ. (2008). Eğitimve Okul Yönetimi. İstanbul: Alfa Yayıncılık.
• Rukiye DÜNDAR ERTÜRK, İmam Bakır ARABACI, Abdulkadir ERTÜRK
• Eren, E. (2008). Yönetim ve Organizasyon Çağdaş ve Küresel Yaklaşımlar (6. Baskı). İstanbul: Beta Yayınları.
• Erkul, A. & Dalgıç, G. (2014). Meslek lisesi öğretmenlerinin mesleki tükenmişlikdüzeylerinin incelenmesi. Eğitim Bilimleri Araştırmaları Dergisi, Uluslararası E-Dergi, 4(2), 1-18.
• Ersoy-Yılmaz, S., Yazıcı, N., & Yazıcı, H. (2014). Öğretmen ve yönetici öğretmenlerin tükenmişlik düzeylerinin incelenmesi. Yönetim ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 24, 135-157, Doi: http://dx.doi.org/10.11611/JMER357.
• Ertürk, R. (2016). Öğretmenlerin iş motivasyonları. Eğitim Kuram ve Uygulama Araştırmaları Dergisi, 2(3), 1-15.
• Fidan, N. (1985). Okulda Öğrenme ve Öğretme: Kavramlar, İlkeler, Yöntemler. Ankara: Alkım Kitapçılık ve Yayıncılık.
• Güney, S. (2015). Davranış Bilimleri (Dokuzuncu Baskı). Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
• Handayani, T. R. D. (2016). Teacher motivation based on gender, tenure and level of education. The New Educational Review, 45 (3), 199-207.
• Karataş, H. (2020). Okul Müdürü Yönetim Tarzları ile Öğretmenlerin Motivasyon Düzeyleri Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. Yüksek lisans tezi, Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi, Niğde.
• Kılıç, Y., ve Yılmaz, E. (2018). Okul yöneticilerinin liderlik stili ölçeğinin geliştirilmesi, Journal of Social and Humanities Sciences Research, 5 (27), 3006-3016
• Kırıştı, A. (2013). Yönetim sürecinde yöneticilerin sergilediği davranışların çalışanların motivasyonuna etkisi: Eğitim kurumlarında bir uygulama (Kadıköy Örneği) (Yüksek lisans tezi). Yeditepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
• Kocabaş, İ., & Karaköse, T. (2005). Okul müdürlerinin tutum ve davranışlarının öğretmenlerin motivasyonuna etkisi (özel ve devlet okulu örneği). Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 3(1), 79-93.
• Korkmaz, Ö. (2004). Müzik öğretmenlerinin mesleki tükenmişlik düzeyleri. Marmara Üniversitesi, Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 20, 125-148.
• Korkmaz, M. (2011). İlköğretim okullarında örgütsel iklim ve örgüt sağlığının örgütsel bağlılık üzerindeki etkisi. Kuram ve uygulamada eğitim yönetimi, 1(1), 117-139.
• Kurt, E. (2015). Eğitim kurumundaki liderlerin yönetilenler üzerindeki motivasyonunun incelenmesi (Yüksek lisans tezi). Maltepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
• Lewicki, R.J.,Saunders, D.M., Minton, J.W., (2004), Essentials of Negotiation. New York: Mc Graw-Hill Irwin.
• Memişoğlu, S. P. & Kalay, M. (2017). İlkokul ve ortaokullarda görev yapan öğretmenlerin örgütsel bağlılık ve motivasyonları arasındaki ilişki (Bolu il örneği). Turkish Studies, 12(4), 367-392.
• Ogunola, A. A., Kalejaiye, P. O., & Abrifor, C. A. (2013). Management style as a correlate of job performance of employees of selected Nigerian brewing industries. African Journal of Business Management, 7(36), 1-8.
• Önen, S. M., & Kanayran, H. G. (2015). Liderlik ve motivasyon: kuramsal bir değerlendirme. Birey ve Toplum Sosyal Bilimler Dergisi, 5(2), 43-64.
• Özçiçek, S., 2015. “Tükenmişlik ve Motivasyon Faktörleri Arasındaki İlişki: Adıyaman‟da Çalışan Öğretmenler Üzerine Bir Uygulama”, Yüksek Lisans Tezi, Türk Hava Kurumu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
• Özdaşlı, K., & Akman, H. (2012). İçsel ve dışsal motivasyonda cinsiyet ve örgütsel statü farklılaşması: türk telekomünikasyon aş çalışanları üzerinde bir araştırma. Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi, 4(7), 73-81.
• Okul Müdürleri Yönetim Tarzları İle Öğretmenlerin Motivasyon Düzeylerinin Çeşitli Değişkenler Açısından İncelenmesi
• Özdemir, T. Y., Kartal, S. E., & Yirci, R. (2014). Okul müdürlerinin öğretmenleri motive etme yaklaşımları. Turkish Journal of Educational Studies, 1(2).
• Özgenel, M., & Aktaş, A. (2020). Okul müdürlerinin liderlik stillerinin öğretmen performansına etkisi. Uluslararası Liderlik Çalışmaları Dergisi: Kuram ve Uygulama, 3(2), 1-18.
• Özgün, E. (2008), İlköğretim Birinci Kademe Öğretmenlerinin İş Motivasyonları ile Sınıf Yönetim Becerilerini Algılama Düzeyleri Arasındaki İlişki. Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, Yeditepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
• Öztekin, A. (2002). Yönetim Bilimi. Ankara: Siyasal Kitabevi.
• Recepoğlu, E. (2013). Öğretmenlerin iş motivasyonlarının farklı değişkenler açısından incelenmesi. Kastamonu Eğitim Dergisi, 21(2), 575-588.
• Recepoğlu, E. (2014). Analyzing job motivation level of high school teachers in Turkey. Procedia – Socialand Behavioral Sciences, 116, 2220–2225.
• Robbins, S.P., Decenzo, D.A., & Coulter, M. (2013). Yönetimin Esasları: Temel Kavramlar ve Uygulamalar (Çev. Ed. A. Öğüt). Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
• Sarı, M., Canoğulları, E., & Yıldız, E. (2018). Öğretmenlerin okul yaşam kalitesi algıları ile mesleki motivasyon düzeylerinin incelenmesi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 47, 387- 409.
• Seferoğlu, S. S., Yıldız, H., & Avcı-Yücel, Ü. (2014). Öğretmenlerde tükenmişlik: Tükenmişliğin göstergeleri ve bu göstergelerin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Eğitim ve Bilim, 39 (174), 348-364.
• Shaw, M. E. (1981). Group Dynamics: The Psychology of Small Group Behavior. New York: Mc Graw Hill.
• Simić, N., Purić, D. ve Stanč, M. (2018). Motivation for the teaching profession: Assessing psychometric properties and factorial validity of the Orientation for Teaching Survey on in-service teachers. Serbian Psychological Association, 51(3), 309–331.
• Sucu, A. (2016). Öğretmenlerin motivasyonu ile okul yöneticilerinin öğretimsel liderlik davranışları arasındaki ilişkinin analizi (Yüksek lisans tezi). İnönü Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Malatya.
• Şahin, A. (2004). Yönetim kuramları ve motivasyon ilişkisi. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 11, 523-547.
• Şahin, A. (2010). Örgüt kültürü- yönetim ilişkisi ve yönetsel etkinlik. Maliye Dergisi, 159, 21-35.
• Şener, M. (2013). İlköğretim okul yöneticilerinin öğretmenlerin motivasyonunu artırmada başvurdukları stratejiler (Samsun İli Örneği) (Yüksek lisans tezi). Ondokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Samsun.
• Şentürk, C., & Sağnak, M. (2012). İlköğretim okulu müdürlerinin liderlik davranışları ile okul iklimi arasındaki ilişki. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 10(1), 29-43.
• Terzi, A. R., & Kurt, T. (2005). İlköğretim okulu müdürlerinin yöneticilik davranışlarının öğretmenlerin örgütsel bağlılığına etkisi. Milli Eğitim Dergisi, 33 (166), 98-112.
• Töremen, F. (2000). Yönetimsel motivasyon: Okul yöneticisinin kritik rolü. Eğitim ve Bilim, 25(116).
• Tulunay Ateş, Ö. ve Buluç, B. (2018). İlköğretim öğretmenlerinde motivasyon ve örgütsel bağlılığın demografik değişkenler açısından incelenmesi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, (48),1-30.
• Tuzcuoğlu, S., & Özcan, G. (2014). Lisanslı olarak spor yapan ve spor yapmayan ortaokul öğrencilerinin üst bilişsel farkındalık düzeyleri. Uluslararası Avrasya Sosyal Bilimler Dergisi, 16, 158-175.
• Tümkaya, S. (1999). Öğretmenlerin tükenmişlik düzeyleri ve kullandıkları başa çıkma davranışları. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 2(11), 26-36
• Ugar, Y. (2019). Okul Müdürlerinin Liderlik Uygulamaları ile Öğretmenlerin Motivasyonu Arasındaki İlişki. Yüksek lisans tezi, Sabahattin Zaim Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
• Uğurlu, C. T., & Üstüner, M. (2011). Öğretmenlerin örgütsel bağlılık düzeylerine yöneticilerinin etik liderlik ve örgütsel adalet davranışlarının etkisi. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 41(41).
• Ulusoy, K. (2007). Lise Tarih Programında Yer Alan Geleneksel ve Demokratik Değerlere Yönelik Öğrenci Tutumlarının ve Görüşlerinin Çeşitli Değişkenler Açısından Değerlendirilmesi. Yayınlanmamış doktora tezi, Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
• Üstüner, M. (2016). Algılanan müdür yönetim tarzı ölçeğinin geçerlik ve güvenirlik çalışması. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 22(3), s. 429-457. doi: 10.14527/ kuey.2016.017.
• Yıldırım, E. (2021). Okul Müdürlerinin Sosyal Adalet Liderliğinin Öğretmen Motivasyonuna Etkisinin İncelenmesi. Yüksek Lisans Tezi. Karabük Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Karabük.
• Yıldız, B. (2010). Herzberg’in Çift Faktör Kuramı Açısından İlköğretim I. Kademe Öğretmenlerinin Motivasyon Düzeylerinin Değerlendirilmesi. Yüksek Lisans Tezi. Beykent Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
• Yılmaz, E., ve Günay, O. (3-5 Kasım 2016). Öğretmenlerin iş motivasyonlarının okul iklimi ve bazı değişkenler açısından incelenmesi. International Academic Research Congress, Antalya /Side.
• Yılmaz, F. (2009). Eğitim Örgütlerinde Örgüt Kültürünün Öğretmenlerin İş Motivasyonu Üzerindeki Etkisi. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Selçuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konya.
• Yılmaz, M., & Aslan, Ö. (2013). Öğretmen motivasyonunun artırılmasında “ÖNKAS” ödül sistemi. Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Özel Sayı, 286-306.
• Yörük, D., & Dündar, S. (2011). Türkiye’deki yerel yöneticilerin benimsedikleri liderlik tarzlarına göre boyun eğici davranışlarının incelenmesi. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 25(1), 93-106. Retrievedfromhttps://dergipark.org.tr/tr/pub/atauniiibd/issue/2697/35629.
• Yörük, D., Dündar, S., & Topçu, B. (2011). Leadership styles of mayors in turkey and factors effecting their leadership styles. Ege Academic Review, 11(1), 103-109. Retrievedfromhttps://dergipark.org.tr/tr/pub/eab/issue/39884/473389.
• Yücel,C., & Gülveren, H. (2011). Sınıfta Öğrencilerin Motivasyonu.M. Şişman, & S. Turan İçinde, Sınıf Yönetimi (s.113-131). Ankara:Pegem Akademi.