ULUSLARARASI BOYUTLARIYLA SASON ERMENİ İSYANLARI
Öz
Yüzyıllar boyunca Osmanlı Devleti’nin himayesinde barış ve huzur içinde yaşayan Ermeniler, Osmanlı Devleti’nde otoritenin zayıflamasına bağlı olarak ve Fransız İhtilali’nin tüm dünyada yaydığı milliyetçilik akımının da etkisiyle bazı ayrılıkçı faaliyetlere girişmişlerdir. Ermenilerin bu milliyetçi ve ayrılıkçı faaliyetlerini bölgede emelleri olan emperyalist devletler de desteklemiştir. Osmanlı Devleti karşısında batı ittifakının gittikçe güç kazanması üzerine Ermenilerin tarihten gelen güçlünün yanında yer alma eğilimleri bir kez daha kendini göstermiştir. Böylece bazı devletlerin desteğini arkasına alan Ermeniler, bağımsız büyük Ermenistan hayali doğrultusunda Osmanlı Devleti’ne karşı isyanlara başlamışlardır. Bu isyanlar daha ziyade Anadolu’nun doğusunda baş göstermiştir. Bölgede yaşanan ve dış ülkelerce desteklenen en önemli isyanlardan biri de Sason’da çıkan isyanlardır.
Ermeni isyanlarının Doğu Anadolu’daki en etkili noktalarından birini oluşturan 1894 ve 1904 Sason İsyanları bu çalışmanın konusunu oluşturmaktadır. Söz konusu çalışmada bir taraftan dönemin büyük devletlerinin Sason olaylarındaki tutumlarına ve Ermeni çetelerinin faaliyetlerine değinilirken, diğer taraftan da Osmanlı Devleti’nin isyanlar karşısındaki tutumu ele alınmıştır. Konu, Osmanlı arşiv belgeleri, hatıralar, Resmi yazışmalar, çeviriler, basın ve telif eserlerden yararlanılarak aydınlatılmaya çalışılmıştır.
Anahtar Kelimeler
Sason İsyanları, Ermeniler, Büyük Devletler, Osmanlı Devleti
Kaynakça
- Referans1 Anadol, C. (2007). Ermeni Dosyası. İstanbul: Bilge Karınca Yayınları.
- Referan2 Bektaş, H. (2001). Ermeni Soykırım İddiaları ve Gerçekler. Bursa: Uludağ Üniversitesi Atatürk ilkeleri ve İnkılap Tarihi Uygulama ve Araştırma Merkezi. Referan3 BOA/Y. PRK. KOM. 7/19. (1888, 11 Kasım)
- Referan4 Boray, F. E. (2004). Beyaz Ölüm Türkler ve Ermeniler. İstanbul: Kum Saati Yayıncılık.
- Referan5 Borovalı, A. F. (2009). Büyük Güçler, Ermeni Meselesi ve 1890’lı yıllar: Bir Uluslararası İlişkiler Perspektifi. Hoşgörüden Yol Ayrımına Ermeniler, C.1, Erciyes Üniversitesi–Nevşehir Üniversitesi II. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Sempozyumu (22-24 Mayıs 2008) Bildirileri, (Haz.: M. Hülagü, Ş. Batmaz ve G. Alan). Kayseri: Erciyes Üniversitesi Yayını, s.197-207.
- Referan6 Ermeni Komitelerinin A’mal ve Harekât-ı İhtilâliyyesi. (1983). (Haz.: Erdoğan Cengiz), Ankara: Başbakanlık Basımevi.
- Referan7 Demirel, M. (2006). İngiliz Belgelerinde Türkiye Ermenilerine Yaklaşım (1860-1918). Dünden Bugüne Türk-Ermeni İlişkileri, (Ed.: İ. Bal ve M. Çufalı). Ankara: Lalezar Kıtabevi, s. 247-260.
- Referan8 Evren, G. (2002). Ermeni Sorunundaki Çıkar Odakları. Ankara: Ümit Yayıncılık.
- Referan9 Gürün, K. (2006). Ermeni Dosyası. İstanbul: Remzi Kitabevi. Hatipoğlu, S. (2006). Çukurova’da Ermeni Mezalimi. Antakya: Hatay Folklor Araştırmaları Derneği Yayın.
- Referan10 Hüseyin N. P. (2003). Hatıralarım-Ermeni Olaylarının İç Yüzü. (Haz.: T. Yıldırım). İstanbul: Selis Yayıncılık.
- Referan11 İlter, E. (1995). Ermeni Meselesi’nin Doğuşunda ve Gelişmesinde İngiltere’nin Rolü. Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi, Ankara. 6, 155-171.